ASKEF-dən antologiya elanı

Savaş Ünal bəyin yazarlara müraciəti:

AVRASYA SANAT KÜLTÜR EDEBİYAT VE BİLİM FEDERASYONU TARAFINDAN HAZIRLANAN VE HER YIL DÜZENLİ ÇIKARILAN
TÜRK DÜNYASI ŞAİRLERİ ANTOLOJİSİ 
TÜM TÜRK DÜNYASINDAN KATILIMLARLA DEVAM EDİYOR…

”SİZ BİRBİRİNİZDEN AYRILIRSANIZ, HEPİNİZİ OK GİBİ BİRER BİRER KIRIP PARÇALARLAR. OYSA BİRLİK OLURSANIZ, HİÇBİR KUVVET SİZİ KIRAMAZ.” (OĞUZ KAĞAN)
“DİLDE , FİKİRDE, İŞDE BİRLİK “ (GASPARALI)
HER YIL GELENEKSEL OLARAK HAZIRLADIĞIMIZ VE TÜM DÜNYADAN ŞAİRLERİN KATILDIĞI, TÜRK DÜNYASI ŞİİR SEÇKİSİ-5-6 “ 2019” HAZIRLANIYOR.

TÜRK DÜNYASINDA BİRLİK VE BERABERLİK SEMBOLÜ OLAN TÜRK DÜNYASI ŞAİRLERİ ANTOLOJİSİ DİL BİRLİĞİ, GÖNÜL BİRLİĞİ ÇALIŞMALARIMIZA ÇOK FAYDALI OLACAKTIR
.
KATILIM KOŞULLARI;
*KONU: VATAN,MEMLEKET,KAHRAMANLIK BAŞTA OLMAK ÜZERE, HER ALANDA OLABİLİR.
LİRİK,EPİK,DİDAKTİK,PASTORAL,SATİRİK, DRAMATİK .
TÜRÜ: HECE,ARUZ, SERBEST 
*TÜRK DÜNYASI ŞAİRLERİ ANTOLOJİSİNE GÖNDERİLEN ŞİİRLERDEN “SEÇİCİ KURUL” TARAFINDAN YAYINLANMASINA DEĞER GÖRÜLEN ŞİİRLER YAYINLANACAKTIR. YAYINLANMAYAN ŞİİRLER VE GÖNDERİLEN ÜCRET HAVALE VEYA HERHANGİ BİR MASRAF BEDELİ VARSA MAKBUZ KARŞILIĞI BELİRTİLEREK KİŞİYE İADE EDİLECEKTİR.
*ŞİİRLERDE SİYASİ HİÇ BİR İMGE, SİMGE, VURGU YER ALMAYACAK.
*KATILIMCILAR ŞİİRLERİ, RESİM,İLETİŞİM BİLGİLERİNİ TEK BİR WORD DOSYASI HAZIRLAYIP GÖNDERECEKLER.

*HER KATILIMCIYA 4 SAYFA AYRILACAK.
*KATILIMCILAR 7 ADET ŞİİR,KISA BİR ÖZ GEÇMİŞ VE FOTOĞRAF GÖNDERECEK AYRILAN 4 SAYFAYA SIĞACAK KADAR ŞİİRİ KİTABA GİRECEKTİR.
ADRES VE TELEFON BİLGİLERİNİ EKSİKSİZ GÖNDERECEKLER.
*KATILIMCILARA 2 CİLT (4 KİTAP) KİTAP VERİLECEK
*KARGO ÜCRETİ KATILIMCILARA AİT OLACAK.
KATILIM ÜCRETİ;
*TÜRKİYE: 120 TL
*AZERBAYCAN: 30 AZN
*AVRUPA: 20 EURO
*ASYA: 25 DOLAR
KİTAP ÖZELLİKLERİ;
*2 CİLT, YAKLAŞIK 1400 SAYFA
PARLAK SELEFON
ENZO 70 GR KAĞIT
*BASKI: 2000 TAKIM (1000 TAKIM KİTAP OKULLARA ÜCRETSİZ DAĞITILACAK.)
*BAŞLAMA TARİHİ: 01 NİSAN 2019
*SON KATILIM TARİHİ: 10 EYLÜL 2019
*BASKI TARİHİ: 10 EKİM 2019
*ETKİNLİKLERİ-ANTALYA-İSTANBUL-ADANA- ANKARA-ERZURUM- İZMİR İLLERİ İLE, AZERBAYCAN, BOSNA HERSEK-BULGARİSTAN, ÖZBEKİSTAN VE KAZAKİSTAN’DA YAPILACAK.
*ESERLERİN GÖNDERİLECEĞİ E.POSTA: askefturk@hotmail.com
KATILIM ÜCRETLERİ;
*TÜRKİYE: AVRASYA SANAT KÜLTÜR EDEBİYAT VE BİLİM FEDERASYONU İŞ BANKASI ANTALYA ŞUBESİ
HESAP NO : 6200- 4233684- IBAN: TR 250006400000162004233684
*AZERAYCAN:TEMSİLCİSİ SONA İSMAYILOVA
*ÖZBEKİSTAN: ASKEF TEMSİLCİSİ MUAZZAM İBROHİMOVA
*BULGARİSTAN: ASKEF TEMSİLCİSİ RÜSTEM AZİZ
*ALMANYA: ASKEF TEMSİLCİSİ AYDIN TAZEGÜL
*KIBRIS: ASKEF TEMSİLCİSİ HASAN ÇAKMAK
*KERKÜK: ASKEF TEMSİCİSİ ABDULHALİK HÜRMÜZLÜ,
*İSVEÇ: ASKEF TEMSİCİSİ İDRİS HALUP KASSAP.
*FRANSA ASKEF TEMSİCİSİ KEZİBAN ALTINKAYNAK (Ozan Keziban)
Not bu isimler dışında hiç kimsenin şiir ve para toplama yetkisi yoktur.

KATILACAĞINI BİLDİREN DOSTLARIMIZIN İSİMLERİ LİSTEYE EKLENECEKTİR.
KATILIMCILAR.

Adil İbrahimov-Azerbaycan
Ahmet Kurt-İzmir
Ali Yunus Özerdem-KKTC
Anar Əliyev Boluslu-Azerbaycan
Araz Təbrizli-Güney Azerbaycan
Arzu Yılmaz Dağdemir-Eskişehir
Aydın Tazegül-Almanya
Aynur Qafarlı Azerbaycan
Aynurə Əliyeva Azerbaycan
Aynurə Ulduz-Azerbaycan
Ayşe Nurize Ortan-İzmir
Ayşe Şahin-Kayseri
Azad Terzi-Almanya
Azadə Novruzova-Azerbaycan
Bədirə Rza Həsənqızı-Azerbaycan
Burhan Yaralı-Almanya
Cemal Kaya-Antalya
Ceyhun İpteş-Adana.
Dilarə Hacıyeva-Azerbaycan
Dilqəm Nəsrullayev-Azerbaycan
Dursun Ali yıldırım-Erzurum
Dürrə Məmmədova-Azerbaycan
Əjdər Malik-Azerbaycan
Elif Çırak-İzmir
Elif Yavaş-Çanakkale
Əliyev Kurban Azerbaycan
Ertuğrul Kalafat- İstanbul
Etibar Həsənzadə-Azerbaycan
Əziz Musa-Azerbaycan
Fərid Muradzadə-Azerbaycan
Gonca Aydemir-Antalya.
Gülay Pelit-Denizli.
Gülnar İbrahimli-Azerbaycan
Gülqədəm Mirzəzadə
Gülşən Əhmədova-Azerbaycan
Gülşen Erdağlı-Tekirdağ 
Günel Vaqifqızı Azerbaycan
Habil Cabbarov
Hilmi Candemir-Şırnak
Hülya Yıldırım-Sivas
İbrahimov Məhərrəm-Azerbaycan
İdris Kassap-İsveç
İsmayılova Sona
İsmet Develioğlu -Osmaniye
Keziban Altınkaynak-Fransa
Kirman Rüstəmli-Azerbaycan.
Könül Dadaşova-Azerbaycan
Kudret Çat-Ankara.
Maarif Musa-Azerbaycan
Mafilə Müntəzir
Mahir Başpınar-Kahramanmaraş
Mahirə Hüseynova Azerbaycan
Mahsun Kul Keser-Norveç
Məhəbbət Quliyev-Azerbaycan
Məhəbbət Şıxıyeva-Azerbaycan
Məlahət Əliyev-Azerbaycan
Miraslan Bağırov-Azerbaycan.
Mohammad Hacıoğlu-Erbil 
Muradova Şəfa Azerbaycan
Mustafa Şahin-Malatya
Mübariz Hüseyn. -Azerbaycan
Müşfiq Dağlaroğlu-Azerbaycan
Nailə Yusifova
Nalan Oğuz Öztürk-İzmir 
Nazim Yaquboğlu-Azerbaycan
Nesrin Sipahi Kıratlı-Bulgaristan
Nevin Küp-İzmir
Ömür Begalı-Kırgızistan
Pünhan Təbrizə-Azerbaycan
Qafarlı Aynur Azerbaycan.
Qəhrəmanova Yeganə-Azerbaycan
Rahim Çetinkaya-Iğdır
Ramazan Sevgili-Mersin.
Ramiz Həsənli-Azerbaycan
Rüstem Aziz-Bulgaristan
Sahib Hüseynov-Azerbaycan
Samir Abdullayev-Azerbaycan
Seadet Qerib.Azerbaycan 
Sədaqət Alıqızı-Azerbaycan
Sehran Allahverdiyev Azerbaycan.
Selahattin Arslan- Bursa.
Sevda İbrahimli-Azerbaycan
Seyfi Metin-Osmaniye
Seymur Sönməz Paşayev-Azerbaycan
Solmaz Elqizi.Azerbaycan 
Süleyman Durmaz-Kütahya.
Tamam Uluxanlı-Azerbaycan
Tamara Sadıqqızı-Azerbaycan
Təbrizə Pünhan Azerbaycan
Təranə Əliyeva-Azerbaycan
Ünbülbanu Musayev-Azerbaycan
Vahdettin Işıldak-Bursa
Vahid Qasımov-Azerbaycan
Vasif Rəhimov-Azerbaycan
Yahya Azeroğlu-Iğdır
Yaqut Aslan-Azerbaycan
Yavuz Sevdai-İzmir
Zamin Rüstəmov-Azerbaycan
Zəkiyyə Pənahova-Azerbaycan
Zöhrə Məhəmmədova-Azerbaycan

QEYD:

Son qatılım günü 10 sentyabr 2019 – cu ildir. Arzu edənlər qarşıdan gələn 30 gün ərzində Azərbaycan üzrə Sona İsmayılova – ya müraciət edə bilərlər.

Mənbə: SAVAŞ ÜNAL 

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

ƏFŞAN YUSİFQIZI

Əfşan Yusifqızı “üç yarpaq” – da

Nəyimə gərəksən sən indən belə,
Gəldiyin yol ilə qayıt get, adam,
Qayıt, bir də geri boylanma belə,
Artıq sənin üçün ögeyəm, yadam.
.
Nəyimə gərəksən sən indən belə,
Sən ki, bir sevdanı ağlar qoymusan,
Məlhəm əvəzinə çəkib üst-üstə,
Dağımın üstünə dağlar qoymusan.
.
Nəyimə gərəksən sən indən belə,
Qəlbimdən sən adda daş asılıbdı,
Gözümə əbədi kədərin hopub,
Kipriyim ucunda yaş asılıbdı. 
.
Nəyimə gərəksən sən indən belə,
Sən mənim qədrimi bilə bilmədin,
Yetimtək boynunu bükən sevgimin,
Üzündən nisgili silə bilmədin.
.
Nəyimə gərəksən sən indən belə,
Daha gözlərimdən çəkil uzağa,
Biz ki, əvvəlindən “biz” olanmmadıq,
Nə sən Yusif oldun, nə mən Züleyxa.

= = = =

NEYLƏYIM?
Gecə keçib yarıdan,
Yatammıram neyləyim.
Mən özümü özümdə,
Tapammıram neyləyim.
Xəyalından doymaqçün,
Eşq dadını duymaqçün
Hicrana son qoymaqçün ,
Çatammıram neyləyim.
Inciyib acı sözdən,
Çəkilmirsən bu gözdən
Indi anla bu üzdən,
Mən səni sənsizliyə
Qatammiıram neyləyim,
Səni bu candan, ruhdan,
Atammıram neyləyim…

= = = =

NƏDƏN?
Gizli bir eşq yaşadım, aləmə car oldu nədən?
Elə qəm-qüssə yedim, ürək bezar oldu, nədən?
.
Nə günah eyləmişəm, fəsli-bahar içrə bilim-
Xəzan oldu gülşənim, de, gülüm xar oldu, nədən?
.
Çox ümid bəsləmiş idim güləcək gül bənizim.
Bəs sonda mükafatım dərdi-azar oldu nədən?
.
Mən ki, əflakidə cövlan eləyən bir günəşəm,
Mənə, küskünlərin həp gündüzü tar oldu, nədən?
.
Bir dəfə güldü mənim gül üzümə, fəsli-bahar,
Bircə yol taleyimə güllər açar oldu, nədən?
.
Soldu ol gül bənizim, qönçə üzüm getdi hədər 
Baği-baxçam yenə viranə diyar oldu, nədən?
.
Eşq ruzigarına saldıqda nəzər yandı canım,
Mənim canıma qənim bu ruzigar oldu, nədən?
.
Həsrətin eylədiyin bülbülə bax, gör nə çəkir,
Əfşan da, gül kimi bir xarə şikar oldu, nədən?

Müəllif: ƏFŞAN YUSİFQIZI

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Elan: – Yeni almanax hazırlanır

ELAN : – YeNİ ALMANAX HAZIRLANIR

Əziz qələm əhli, hörmətli şeir həvəskarları!..
“Zəka və Ülviyyət” beynəlxalq, elmi-ictimai jurnalı və “AENPRESS.İNFO” redaksiyasında şeirlərdən ibarət “Almanax” hazırlanır. Kitabda yer almaq istəyən hər kəs; – 3 ədəd şeirini; 1 ədəd tək şəklini – (ölçüsü fərq etməz); özü haqqında qısa məlumatı (telefon nömrəsi daxil olmaqla) bizə göndərə bilər. 
Materialları elektron e-mail vasitəsi ilə; zeka-ve-ulviyyet@mail.ru
Whatsap; 055 343 68 03 nömrəsinə; “Azərbaycan” nəşriyyatında yerləşən redaksiyamıza çatdıra bilərsiniz. Kitab ödənişlidir. Qiyməti- mətbəə və nəşriyyat xərcləri daxil olmaqla 1ədədi 25 man…kitab çapa gedərkən məbləğ yığılacaq.
Əlaqə telefonlarımız: 070 240 93 93

Mənbə: REYHAN MƏHƏRRƏMOVA

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – 12 – yazı

ON  İKİNCİ  YAZI

STEREOTİPLƏRİ  YOX  EDƏN  ADAM.

Salam olsun, çox dəyərli oxucum. Uca Yaradana dünyadakı kəlmələrin sayı qədər şükürlər olsun ki, Sizinlə növbəti görüşə şans verdi. Bugünkü söhbətimizin mövzusu çox ciddi və yaşam boyu həmişə aktual olmuş və belə görünür ki, hələ bizi, bizdən sonrakıları da narahat edəcək bir məsələdir. Yəqin ki, hamımız bu sözü ya çox işlədirik, ya da heç olmasa eşidirik: – “əşşi biz düzələn deyilik…”, “belə gəlib belə də gedəcək…” və s. buna oxşar kəlmələr demək olar ki, addımbaşı; işıq idarəsində, su idarəsində, qaz idarəsində, təhsil və uşaq müəssisələrində, nəqliyyat vasitələrində bir sözlə hələlik  ASAN xidmət ofislərindən başqa hər yerdə istər dövlət, istərsə də, özəl təşkilatlarda qulağımızı deşir… Belə məqamlarda kimi haqq qazandırır, kimi qınayır. Adətən bu cür hallarda hansısa bir yarıtmaz fərdə görə bütün bir kollektivi – özümüzü – “əşşi biz düzələn deyilik…”, “belə gəlib belə də gedəcək…”- deyib qınayırıq. Sözsüz ki, məsələn, bütün sürücülər və ya satıcılar kobud deyil… Biz isə birinə görə hamımızı qınayırıq. Şübhəsiz ki, məntiqi olaraq vəzifəsinin öhdəsindən bacarıqla gələn xidmətçilər, qulluqçular, operatorlar, tərbiyəçilər, müəllimlər çoxdur. Lap əvvəldən ənənəvi mətbuatı (1987- ci ildən üzü bəri),  son zamanlar isə texnologiyanın sürətli inkişafından bəhrələnərək elektron kütləvi informasiya vasitələrini müntəzəm izləyən bir şəxs kimi onu da xüsusi qeyd etmək istəyirəm ki, xırda bir nöqsanı böyütməkdə, – qarışqa fil məsələsi – yaymaqda peşəkar olub, canfəşanlıq göstərsək də, yaxşı hallara, müsbət keyfiyyətlərə qarşı belə həssaslıq göstərmirik. Əksinə görməzdən gəlirik. Halbuki, tam tərsi olmalı, yaxşıları nümunə üçün yazmaq, yaymaq lazımdır. İndi gələk əsas məsələyə hər hansı bir kollektivdə vicdanlı  işçilər olsa da, rəhbərlikdə bacarıqlı, peşəkar, qətiyyətli, iradəli, tələbkar şəxs olmadıqda istər-istəməz biz yuxarıda sadalanan hallarla rastlaşırıq. Yəni, bir təşkilatda istər on müdir və ya menecer dəyişsin hər gələn öz iradəsini, qətiyyətini ortaya qoymayıb, “belə gəlib belə də gedəcək…” prinsipinə əsasən sadəcə işə gəlib – getsə, əlbətdə, hər şey olduğu kimi köhnə qayda ilə davam edəcək. Ancaq, həmişə belə olmur. Ellə hallar var ki, onunla rastlaşan kimi mütləq yazmaq və yaymaq lazımdır. Belə halların biri ilə mən may, iyun ayları Şamaxıda  olarkən rastlaşdım. Söhbətin məğzinə birbaşa səksən üç yaşlı Qulu babadan sitat gətirməklə  keçmək istəyirəm: – “A kişi, 58 – dən (1958-ci il nəzərdə tutulur) bu məktəb bura köçüb, hələ belə şey olmamışdı. Mən özüm də burda  aqranomluğu (1963 -1968) oxumuşam, dövlət imtahanında direktor Mayis  (Səfərov) müəllim dedi ki, Fərəqə müəllim danış  Qulu eşitsin… Oxumaq nə gəzirdi, dəftər idi pulla alıb, uşaqlara yazdırıb aparıb verirdik… İndi belə deyil, hamı təzə direktoru tərifləyir. Camaat başına and içir… “ Onu qeyd edim ki, Qulu babanın evi mənim üçün də doğma olan Şamaxı Dövlət Regional Kolleci ilə düz üzbəüz yerləşir. Qulu baba da yay – qış həmişə küçədə görərsən. Soruşanda da deyir ki, məni belə gümrah saxlayan havadır. Mənə məlum olanlardan əlavə, Qulu baba   və  bir neçə tələbə ilə söhbətdən sonra məlum oldu ki, bu ilin yanvar ayından sonra kollecə yeni təyin olunan direktor – İlham müəllim ilk gündən öz iradə və qətiyyətini ortaya qoyaraq, Qulu baba demişkən  58 – dən (1958-ci il nəzərdə tutulur) bu yana hökm sürən adət-ənənəni bir kəlmə – “OLMAZ “ ilə aradan qaldırmışdır. Onu qeyd edim ki, Qulu baba ilə, tələbələrlə hər söhbətdə yazı beynimdə formalaşır, İlham müəllim haqqında, axına qarşı üzən, illərdən bəri  formalaşmış stereotipləri qırıb, məhv edən  adam obrazı gözüm önündə canlanırdı. Odur ki, mütləq İlham müəllimlə şəxsən görüşmək, kəlmə kəsmək qərarına gəldim. Ancaq,  görüşdən əvvəl bu il  məzun olacaq əyani şöbənin tələbələrindən Nofəllə, Nemətlə, qiyabiçilərdən Elgün, Sədayə, Fariz, Fəridə, Nərmin, Paşa, Fatimə, İbrahimxəlil, Zöhrə və başqaları ilə maraqlı söhbətlərim oldu. Tələbələr də,  Qulu  baba deyənləri  təsdiqləyirdi. Əyani şöbədən məzun olacaq Nofəl deyir ki, İlham müəllim özü şəxsən dəfələrlə siniflərə girib, akt zalına iclaslara toplayıb bildirib ki, heç kim oxumaqdan başqa yol fikirləşməsin. Qiymət almağın bir yolu var, o da oxuyub cavab vermək. Biz sonuncu dəfə söhbət edəndə Nofəl artıq dövlət imtahanların da verib qurtarmışdı. O, imtahanlardan, yaradılmış şəraitdən ağızdolusu, böyük razılıqla danışırdı. Qiyabiçi  Paşa  bildirdi  ki,  yay  sessiyasına gələn kimi İlham müəllim onları da  şəxsən  akt  zalında iclasa  toplayıb, vaxtdan səmərəli istifadə etməyi, fənn müəllimləri ilə əlavə məşğul olmağı tövsiyə edib və müəllimlərə tapşırıqlar verib. Nəticə göz qabağındadır. İndi onlar sessiya  və dövlət imtahanlarını müvəffəqiyyətlə verib, məzun olacaqları günü gözləyirlər. Bütün  bu xoş, sevindirici xəbərlərdən sonra 22 iyun 2017-ci il tarixində İlham müəllimlə görüşdüm.

Qısa arayış:

Vəliyev İlham Əli oğlu, 7 oktyabr 1959 –cu ildə Tovuzu rayonunun Əlibəyi  (yəqin ki, bu kəndi hamı tanıyır) kəndində müəllim ailəsində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetinin Riyaziyyat fakültəsini bitirib. Müəllimliklə başladığı fəaliyyəti dövründə  indiyə qədər bir çox təhsil müəssisələrində müxtəlif  vəzifələrdə çalışıb. İqtisad elmləri namizədi, dosentdir. Hal-hazırda özündən söz etdirən Şamaxı Dövlət Regional Kollecinə rəhbərlik edir.

Görüş və söhbətimiz  çox səmimi alındı. İlham müəllim olduqca xoşxasiyyət və mehriban bir şəxsdir. Eyni zamanda olduqca təvazökardır. Söhbəti əsasən Qulu babadan eşitdiklərim, tələbələrin razılıqları, ümumilikdə camaatın fikri üzərində qurdum. Xüsusi ilə Qulu babanın 58 – dən (1958-ci il nəzərdə tutulur) bu yana hökm sürən adət-ənənə məsələsinin üstünə gələndə xəfifcə gülümsəməklə kifayətləndi. Bunula belə İlham müəllim xüsusi heç nə qeyd etmədi. Söz hər dəfə görülən işlərdən düşəndə sadəcə onu deməklə kifayətlənirdi ki, biz öz vəzifəmizi yerinə yetiririk. Narazılıqla onu da qeyd etdi ki, siz camaat danışana çox da fikir verməyin hələ görüləsi o qədər iş var ki… Biz yalnız vəzifəmizi yerinə yetiririk, xalqa xidmət edirik… Məncə  hamı  dayandığı  mövqedə öz işinin öhdəsindən layiqincə gəlməyə çalışsa nəticələrimiz daha ürəkaçan olar… İlham müəllim danışdıqca öz-özümə deyirdim, nə yaxşı ki, Sizin kimi ziyalılarımız var. Nə yaxşı Sizi tanıdım. Nə yaxşı Sizinlə həmsöhbət oldum. Sonda İlham müəllimə bütün bunlar barədə kiçik bir yazı yazmaq fikrim olduğunu bildirdim və materiala əlavə kimi bir foto çəkmək üçün icazə istədim. Sağ olsun təklifimi isti qarşıladı,  etiraz etmədi. Bir-neçə sual verib, fotonu çəkib, sağollaşıb ayrıldıq. Qəbul etməyindən, yola salana qədər, bütün söhbətimiz boyu İlham müəllim o qədər xoş təsir bağışladı ki, istər-istəməz deyilənlərin çox az olduğu qənaətinə gəldim. Ani olaraq söhbətimizin əvvəlindəki müxtəlif təşkilat, xidmət sahələrindəki problemlər yadıma düşdü və onların hamısına sidqi – ürəkdən uca Yaradandan İlham müəllim kimi bacarıqlı, qətiyyətli, iradəli ortaya iş qoymağı bacaran bir təşkilatçı, rəhbər arzu etdim.  Yolboyu Bakıya qədər düşünmüşəm, bir yandan asandır, bir yandan çətin. Zarafat deyil dayanmadan hərəkətdə olmalı axına qarşı üzməlisən. Qətiyyət və iradə rəhbər işçi üçün vacib şərtdir. Özün də bilirsən ki, bu, illərdir belədir, necə deyərlər hamının canına-qanına hopub. Bilirsən ki, belə olmaz, desən ya sənə inanmayacaqlar, ya inanmaq istəməyəcəklər, ya inana bilməyəcəklər… Ancaq, sən bu gündən “bu”, “belə olacaq” deyirsən və irdə, qətiyyət göstərərək sübut edirsən ki, bəli “belə eləmək” olur… BU HƏQİQƏTƏN DƏ BELƏDİR.

  1. 06. 2017. Bakı.

QEYD:

Bu yazı müxtələf saytlarda yayımlanmaqla bərabər müəllifin “YARADANLA BAŞ-BAŞA” adlı kitabında müstəqil məqalə kimi yer almışdır.

Bundan əlavə “TƏZADLAR” qəzetinin N: 23 (2119) 4 iyul 2017 – ci il sayında dərc olunmuşdur.

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – 11 – ci yazı

ONBİRİNCİ  YAZI       

SÖZLƏR  VƏ  HƏRF

                        “Dünya bildiyinizdən artıq bizim ola bilməz.”  

                                                                                   Xudu  MƏMMƏDOV

     Salam, çox dəyərli və hörmətli oxucum. Sizinlə yeni görüşə fürsət verdiyinə görə Uca Yaradana dəfələrcə şükürlər olsun. Böyük alim, dahi söz sahibi Xudu müəllimdən sitat gətirməyim heç də təsadüfi deyil. Xudu Məmmədov ən yaxın keçmişimizdə, demək olar ki, gözümüz önündə öyrənməyin, araşdırmağın, tətbiq etməyin, təqdim etməyin,  nəticə əldə etməyin, öyrətməyin, cəsarətin və bir çox  başqa mühüm, bütün yetkin insanlar  üçün vacib olan keyfiyyətlərin  tək bir şəxsdə  cəmləşdiyi  çox az saylı  ziyalılarımızdandır. Xudu müəllimin minlərcə  qiymətli kəlamlarından niyə məhz bu iki cümləni seçdim? O, deyirdi:- “Dünya bildikdə bizim olur. Dünya bildiyinizdən artıq bizim ola bilməz” – bəli, bu birmənalı olaraq belədir. Əlbəttə, bizim dünya bizə məlum olanlardan ibarətdir. Təsəvvür edək ki, yanında iti, qolunda gözüaçıq şahini  olan atlı bir çoban qayanın başında dayanıb. Atın qaşının üstündə də bir milçək oturub. Bu canlıların hamısı eyni yerdə dayanıb, eyni səmtə baxsa da hərə ancaq özünə lazım olanı və ya görə, qavraya, qəbul edə biləcəyini görür. Bu çox sadə və primitiv bir misaldır. Biz bütün digər canlıları bir kənara qoyub, yaradılmışların əşrəfi insanın üzərində, insan oğluna verilmiş ən vacib, ən gözəl nemət olan dilin, danışmağın, fikrin, düşüncənin, sözün üzərində dayanacağıq. Bəli, dünya bildiklərimizdən ibarətdir, həm də bizim dünya öz düşüncəmizin, xəyallarımızın məhsuludur. Dünyamız beynimizdə qurulur. Aydın məsələdir ki, bilmək öyrənməkdən, öyrənmək oxumaqdan, oxumaq sözlərdən, sözlərsə hərflərdən keçir… Söhbətimizə başlamazdan əvvəl onu qeyd edim ki, Azərbaycan adlı məmləkəti bizə Vətən, danışdığımız elastik, şirin, axıcı və eyni zamanda olduqca zəngin bir dili,  Ana dilimiz kimi bəxş etdiyinə görə Uca Yaradana  minnətdar olmalıyıq. Sahibi olduğumuz məmləkətin və dilin başı həmişə qalda olsa da, şükürlər olsun ki, bütün dövrlərdə  doğru seçim etməyi bacaran, düzgün qərarlar qəbul edən  cəsarətli  ziyalılarımız  olub.  Belə şəxslərin, deyərdim ki, sözün əsl mənasında olduqca uzaqgörən, cəsarətli böyük insanların  gərgin əməyi və fasiləsiz səyləri nəticəsində  bu gün dilimiz  aid olduğu dillər qrupunun ən zəngini, bütün parametrlərdə  qabaqcılıdır.  Bu mənim subyektiv fikrimdir, kimlərsə  razılaşmaya bilər, necə deyərlər dünya fikir dünyası, söz dünyasıdır. Hamının fikrinə böyük hörmətlə yanaşıram.  Açıqlamaya keçməzdən  əvvəl  kiçik  bir  haşiyəyə çıxıb, təxminən yüz il əvvəlki  canlı dilimizi özündə əks etdirən,  Salman  Mümtaz kimi  dahi söz bilicisinin qələmindən çıxmış bir materialı diqqətinizə çatdırmağı özümə borc bildim.

S.Mümtaz yazır: “… Sabiri öz nömrəmə gətirdim və qalmağı təklif  etdim. Sabir razı oldu. Əlahiddə krovat qoymaq mümkün olmadığından krovatımı ona verərək özüm kuşetkanın üstündə uzandım. Sabir yarım saatdan çox o böyrü və bu böyrü üstündə çevrildi. Səbəbini soruşduqda krovatdan şikayət edərək “məni atıb-tutur”, -dedi. Yerimizi dəyişdik. Kuşetkanın üstündə uzanan kimi “ox, buna nə demişəm, mən prujinli krovatı harda görmüşəm” – deyərək yatdı… Gecə gec yatmağımıza görə səhər bir az gec durmalı idik. Lakin konkaların zənginin səsi vəbazar əhlinin hay-küyü buna mane oldu və o gün Sabirlə aşağıdakı müsahibəmiz oldu”.  Bu kəlmələr, ifadə tərzi  1910-cu ilin iyun ayına aiddir.

Mirzə Ələkbər Sabirin Salman Mümtaza verdiyi ilk və son müsahibəsini professor Şirməmməd Hüseynov 2002-ci il aprelin 20-də “Günay” qəzetində (№ 16) dərc edib. Əlavə olaraq bu müsahibə bəzi qeyidlərlə tam olaraq araşdırmaçı-yazar  Rəşad Sahilin təqdimatında müxtəlif  elektron kütləvi informasiya vasitələrində də yayımlanmışdır.

Həmin müsahibədən indi təqdim edəcəyim bəzi məqamlar və eyni zamanda yuxarıdakı qeydlərin dili, oradakı söz və ifadələr çox maraqlı olub, bugünkü söhbətimiz üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu məlum müsahibədən böyük şairimiz  M.Ə. Sabirin şair və şeir haqqında dedikləri aşağıdakılardan ibarətdir:

Şair haqqında:” Böyük şairləri də, ustadları da ancaq bilik və xalq yetirə bilər. Şair elin, xalqın hökmranı və gözünün işığı olmalıdır ki, o nə desə xalq ona baxsın və nə yazsa el oxusun. Bu hökmranlıq da yalnız elin ruhunu bilməklə və tələblərini ödəməklə olar.”

Şeir haqqında: Şeir odur ki, mövzusu həyatdan götürülüb,özü də açıq və aydın yazılsın, həm də xalqın ruhuna uyğun yazılsın. Beş gün,üç gün ömür eyləyib yaşayan şeirlərə şeir deyilməz. Xalqın oxumadığı, əzbərləmədiyi şeir, şeir deyildir. Çünki onların əsası və bünövrəsi yoxdur,onlar hübab (yağış yağanda su üzünə çıxan qabarcıq, köpük) gəmisi kimi tez çıxıb, tez də batırlar. Elin ruhundan,ürəyindən qopmayan şeirlər xalqın ruhunda heç bir zaman həyacan əmələ gətirə bilməz.

Bir adamı rahat oturduğu yerdə yerindən durquzub oynatmaq üçün ona onun könlü istədiyi və sümüyünə düşdüyü hava çalınmalıdır. Belə olmasa o, qollarını açıb süzə bilməyəcəkdir.”

Bir neçə nümunə də ustad şairimiz Məhəmədhüseyn Şəhriyardan gətirmək istəyirəm. Hərçənd ki, onun şeirinin şipşirin dili hamımıza məlumdur. Ustadın “Türkün dili” şeirindən:

Türkün dilitək sevgili, istəkli dil olmaz,
Ayrı dilə qatsan bu əsil dil əsil olmaz.

Öz ləfzini farsa, ərəbə qatmasa şair,
Şerin oxuyanlar, eşidənlər kəsil olmaz,

Şerin gərək ehsas ilə riqqətlə qanşsın,
Kənd əhli bilirlər ki, doşabsız xəşil olmaz.

Yenə həmin şeirdən:

Şair ola bilməzsən, anan doğmasa şair,
Missən, a balam, hər sarıköynək qızıl olmaz.

Çox da ki, Sərabın suyu var, yağ, balı vardır,
Başı ərşə də çatdırsa, Sərab Ərdəbil olmaz.

“Yalan dünya” şeirindən başqa bir nümunə:

Atı əzəl dağa saldıq,
Yorulduqca dalı qaldıq.
Atı satdıq, ulaq aldıq,
Yəhər oldu palan, dünya
.

“Heydərbabaya salam” – dan bir bənd:

Bu tövlədə sarı inək doğardı,
Xanım nənəm inəkləri sağardı,
Ana iysi dam-divardan yağardı,
Mən buzovu qucaqlardım qaşmasın,
Deyərdi: – Bax, bayda dolsun daşmasın.

Bu adlarını çəkib, sözlərindən istifadə etdiyimiz şəxslərin ədəbiyyatımız, mətbuatımız, jurnalistikamız ümumiyyətlə söz yaradıcılığımız  tarixində  xidmətləri danılmaz, əməkləri misilsizdir. Bunlardan əlavə lap qədimlərdən, bir Ananın övladı doğulduğu gündən  üzübəri günümüzədək yaradılan olduqca müxtəlif istər şifahi, istərsə də yazılı  ədəbiyyatın  dili, canlı dilimiz, təxminən yarım əsr əvvəl qeydə alınmış lent yazılarını  dinləmək, oradakı sözləri eşitmək imkanlarımızı da üstünə gəlsək dil, söz haqqında özümüzdə müəyyən fikir formalaşdıra bilərik. Bütün bu yuxarıda qeyd etdiklərimə əsaslanaraq, bəzi düşüncələrimi sizinlə bölüşmək istərdim.  Xüsusilə də hamının bir-birinə irad tutmağa, keçmişdəkilərin dəyərli heç nə yazmadığını, müasirlərin heç nə yaza bilmədiyini  böyük canfəşanlıqla  vurğulamağa can atdığı bir vaxtda məncə, bu məsələyə toxunmaq yerinə düşərdi. Beləliklə keçək əsas məsələyə. Əvvəlcədən onu qeyd edim ki, qaldıracağım məsələlərdə  öz üzərimdən, yəni ya birbaşa ya da  dolayısı ilə mənim yazdıqlarıma da aid olanlardan  çıxış edib ümumi məsələyə toxunmağa çalışacam. Mən bütün yazılarımda əgər sonradan başqa bir yerdə, kiminsə süzgəcindən başqa cür çıxmırsa, “Günəş”, “Gün”, “Ay”, “Yer”, “Göy”, “Ata”, “Ana”,  “Mən”, “Sən”   və başqa bu qəbildən olan sözləri  necə deyərlər, kiçik hərflə yazmağa əlim gəlmir və həmişə böyük hərflərlə yazıram. İstər şeirlər olsun, istərsə də  başqa növ yazılar  hamısı   musiqi, rəngkarlıq, boyakarlıq, heykəltaraşlıq və digər tətbiqi sənət əsərləri kimi yaradıclıq məhsullarıdır. Yaradıcılığın isə heç bir sahəsində xəyalında olanı hər hansı bir şablona uyğunlaşdırmaq olmaz. Əgər bu uyğunlaşma yolu seçilirsə mütləq yarımçıq bir məhsul ortaya çıxır. Odur ki, əgər, kimsə dərslik və ya əlavə  dərs  vəsaiti yazırsa bəlkə də onun hal-hazırda qüvvədə olan qramatik qaydalara – demək olar ki, hər gün gözümüzün önündə dəyişməsinə baxmayaraq  – əməl etməsi vacibdir. Ancaq, digər növ yazıların xüsusilə də bədii ədəbiyyatın hər gün təyin olunan yeni bir qaydaya uyğunlaşdırılması ən azı ədalətsizlik olardı. Çünki, bədii ədaəbiyyat şablonlardan uzaq, yaradıcı şəxsin öz hiss və emosiyalarını ora qatdığı və bunu hiss etdiyi kimi çatdırmağa  çalışdığı zaman istifadə etdiyi bütün yol və vasitələr məqbul sayılmalıdır. Dil canlı olduğu üçün o, daim inkişafdadır və zənginləşir. Bu lap, əvvəldə qeyd etdiyim misallardan da aydın görünür. Mən indi, yəni son beş –on ildə dilimizə daxil olan informasiya və texnologiya  ilə bağlı yeni sözləri bir kənara qoyub, artıq əsrlərdir dilimizdə işlənən bəzi sözlərdən misal gətirmək istəyirəm.  İlk əvvəl qeyd etmək istəyirəm ki, dilimizin günümüzədək belə axıcı, şirin, zəngin gəlib çxmasına görə uzun müddət Ərəb əlifbası əsasında mövcud olmuş Əski əlifbamıza və sonralar  istər ilk dəfə Latın qrafikalı əlifbaya, istərsə də Krilə  keçəndə  dilimizə məxsus spesfik hərflərin xüsusilə  [Ə] səsinə uyğun  “Ə” hərfinin ayrıca işarə kimi qəbul edilib saxlanmasına  çox borcluyuq. Düşünürəm ki, dilimizdə  “Ə” və “Y” hərflərinin xüsusi yeri var. Hətta, müasir mahnı ifaçılığı, xanəndəlik sənətində bizim sənətkarların öz digər həmkarlarından olduqca mütəhərrik səsilə, xüsusi boğazlar və uzun zəngulələrilə seçilməsində də bioloji faktorlarla yanaşı,  [Ə] səsinə uyğun “Ə” hərfinin özünəməxsus rolu olduğunu böyük əminliklə söyləmək olar.  Uzun müddət müxtəlif qramatik qaydalar mövcud olmasına baxmayaraq günümüzdə də “Y”-nın hansı sözlərdə qoşa, harda tək yazılması məsələsi açıq olaraq qalır. “Y” ilə bağlı bir-iki misal çəkəndən sonra, “Ə”-yə  aid  öz başıma gələn, iştirakçısı olduğum maraqlı bir əhvalat danışacam. Deməli belə məsələn,  götürək “tövsiyə” sözünü hal-hazırda mövcud olan qramatik qaydalara uyğun olaraq yuxarıda göstərildiyi şəkildə bir “y” ilə yazılmalıdır. Olsun. İndi bu sözün kökünə baxaq “tövsiyə” Ərəb mənşəli “tovsiyə” sözündəndir. Göründüyü kimi kökdə də bir “y” ilə yazılıb. Ancaq burada iki fərqli məqam var. Birinci “tovsiyə” Ərəb hərflı sözdə “iy”  ardıcıl gələn bu iki hərf eyni işarə ilə yazılır. İkinci isə orada “ö” deyil, “o” olduğuna görə biz  dilimizə uyğun “ö” yazıb, [ö] tələffüz etdikdə müəyyən məqamlarda [ö] daha incə, yumşaq səs olduğuna görə sanki bir “y” azlıq edir.  Məncə, qərar verəndə bu iki səbəb nəzərə alınmalıdır. Konkret olaraq, “tövsiyyə edirəm”, “tövsiyyə olunur”, “tövsiyyə məktubu”, “tövsiyyə”,  kimi hallarda zənnimcə qoşa “y” yazlması daha məqsədə uyğun olardı.  Hal-hazırda istər ənənəvi, istərsə də elektron formalı mediada hər iki qaydadan  geniş istifadə olunur. İkinci bir söz “mütaliə” . Bu söz də Ərəb mənşəlidir. Mövcud qaydalara görə “mütaliə” formasında “y”-sız yazılmalıdır. Ancaq bu nə dərəcədə uyğundur bu maraqlı sualdır. Çünki, “mütaliə” və “ailə” sözlərinə ayrı-ayrılıqda baxdıqda, “ailə” –sözünün nisbətən “y”-sız yazılması qanunauyğun görünsə də, bu fikri “mütaliə” sözünə heç cür aid etmək olmur. Hərçənd ki, “mütaliə”,  “ailə” bu sözlərin ikisi də “y” ilə yazılsa daha yaxşı olar. Mən adətən “mütaliə”-ni “mütaliyə”- kimi yazıram. Daha bir söz, “seyid”- bu söz də Ərəb mənşəlidir. İlkin variantında, yəni kökdə – Ərəb dilində, “seyyid” – dilin öz qrafikasına uyğun olaraq  təşdidli “y”-ilə qoşa yazılır.  Ancaq, qaydalara uyğun olaraq dilimizdə  “seyid” şəklində bir “y”-ilə yazılır. Bu sözü mən hələlik iki dəfə işlətmişəm. Birinci dəfə  Milli Qəhrəmanımız  Mübariz İbrahimova  həsr olunmuş  “Oriyentir Ulduzu ” povestində, xüsusi isim kimi qəhrəmanın adı olaraq  “Seyid” formasında bir “y”-ilə.  Bəlkə də burada ad olduğuna görə sözün bir “y”-ilə olması ya hiss olunmur, ya da başqa bir səbəbdən heç bir çatışmamazlıq hiss olunmur. Ancaq, ikinci dəfə çox sonralar, yəni bu son vaxtlarda bir şeirdə dahi Nəsimiyə xitabən “ya Seyyid  Əli” dedikdə  bir “y” heç yerinə düşmür. Adı çəkilən şeir indiyə qədər hələ çap olunayıb. Yəqin ki, bu kitabda ilk dəfə gedəcək. İki “y”-ilə. İndi sual oluna bilər, bir  “y”-ilə getsə olmaz??? Sizi inandırıram ki, “y”-nın birin silən kimi elə bil, şeirin bütün ruhu ölür… Belə-belə işlər dəyərli oxucum, deyəsən sizi çox yordum. Ancaq inanın ki, çox xırda görünən bu məsələlər bəzən böyük problemlərə yol açır. Bunları yazmaqla ən azı düşüncələrimi  sizinlə bölüşdüm, əslində çox yüngüllük, könül rahatlığı tapdım. İndi gələk əlifbaızın incisi, çox qiymətli hərfimiz  “Ə”-nin əhvalatına. Əhvalata  keçməzdən  əvvəl onu qeyd edim ki, Biz Qarabağlıların “Ə”-yə xüsusi hüsni-rəğbəti var. Məsələn, “əynə dur, ə”,  “əyağımı əzdin, ə” və s. Bir də “j”- ya. Ancaq, “j” lokal xarakterli olduğuna görə onun üzərində dayanmırıq. Deməli, bu hərflər, sözlər bir ara məni o qədər məşğul etmişdi ki, Türk dili kursuna yazıldım və Türkyə Respublikasından gələn qardaşlarımızla canlı söhbətlər zamanı yaranan bir çox suallara peşəkar Türk dili hocalarının  iştirakı və köməkliyi ilə cavab tapmağa çalışdım. Onu  qeyd edim ki, çox az fərqlə “yorum” da daxil olmaqla qramatik qaydalarımız həmən-həmən eynidir. Orda da bu “Ə” hərfinə görə xeyli faydalı mübahisələrimiz  olurdu. Məsələ ondadır ki, onlar Ərəb qrafikalı hərfdən, Latına keçəndə  [Ə] səsinə uyğun ayrıca işarə nəzərdə tutmadıqlarına görə hal-hazırda tarix üçün çox az vaxt keçməsinə  rəğmən böyük dəyişikliklər baş verib ki, bu səbəbdən bəzi fərqlər  yaranıb. İş o yerə çatıb ki, hətta bu  işlə məşğul olan pedaqoqlar belə çox hallarda [Ə] səsi gündəlik danışıqlarında kifayət qədər çox işləndiyi halda yazıda faktiki olaraq inkar edirlər.  Belə mübahisələrin  birində müəllim ümumiyyətlə “Ə”-nin olmadığını iddia etdi. Onda mən sual etdim ki, hocam bəs  əlifba dəyişməzdən əvvəl biz və eyni zamanda siz hansı əlifbadan  istifadə edirdik? Əlbəttə, müəllim heç düşünmədən cavab verdi ki, uzun illər böyük bir coğrafiyada Ərəb əlifbası hökmran olub və biz də ondan istifadə etmişik. Bu cavabı gözləyirmiş  kimi,  müəllimin heç gözləmədiyi  halada lövhəyə çıxıb  uzun illər  [Ə] səsini bizim üçün qoruyub saxlamış Ərəb əlifbasından “əyn” hərfini yazdım və bir az da diskusiya etdik. Müəllim də razılaşdı  ki, onlarda da dəyişiklik zamanı bu işarənin uğurlu əvəzedicisi tapılsaydı daha yaxşı olardı və indi ki kimi [Ə] ilə səslənən sözləri “A” və ya “E” ilə yazmaq məcburiyyətində qalmazdılar.  İndi müasir dövrümüzdə bu məsələ xüsusilə  aktual olaraq qalır. Müxtəlif təkliflər səslənir, texnologiya səbəb gətrilərək dəyişikliklərin, bəzi hərflərdən imtinanın vaxtı çatdığı sübut olunmağa çalışılır. Hal-hazırda Türk dünyasının ortaq əlifba, dil məsələsi gündəmdə qalmaqda davam edir. Bu məsələ uzun müddət davam etməsinə baxmayaraq, təbii olaraq ortaq məxrəcə gəlmək mümkün olmur, çünki hamının  bizim “Ə”, “Ğ”,  “G”, “Ç” kimi öz vazkeçilməzi var. O yaxşıdır ki, bu məsələ üzərində iş gedir. İstər yaşlı nəslə mənsub alimlərimiz, istərsə də gənc nəslin nümayəndələri çalışır, araşdırır öz fikirlərini ortaya qoyurlar. Bu yaxınlarda filologiya üzrə fəlsəfə  doktoru  Cəmilə  Babayevanın “TÜRK DÖVLƏT VƏ CƏMİYYƏTLƏRİNİN  DOSTLUQ, QARDAŞLIQ VƏ ƏMƏKDAŞLIQ QURULTAYLARINDA DİL MƏSƏLƏLƏRİ” adlı  monoqrafiyası ilə tanış olmaq mənə nəsib oldu. Çox aktual mövzuda olduqca dəyərli bir yazıdır. Müəllif konkret olaraq problemlərin həlli yollarını  göstərməsə  də vacib məsələlər qaldırır, mövcud real vəziyyəti açıb göstərir. İstər bu tip yazılarda, istər gündəlik müzakirələrdə, televizya-radio verlişlərində, mətbuatda, artıq həyatımızın ayrılmaz bir hissəsinə çevrilmiş sosial şəbəkələrdə ortaq dil, əlifba məsələsi  həmişə gündəmdədir. Ancaq bu elə incə bir məsələdir ki, tələsmədən  hamının maraqlarına xidmət edən yetkin qərar qəbul olunmalıdır. Elə etmək lazımdır ki, necə deyərlər, – “nə şiş yansın, nə kabab”. Bir daha qeyd edirəm ki, bu gün mövcud olan  hər hansı  (əlbəttə, tarix üçün bu olduqca qısa və keçici bir səbəbdir) səbəb üzündən min illər boyu əcdadlarımızdan miras qalmış, müxtəlif qrafikalı əlifbalar qəlibinə düşsə də özünəməxsusluğunu  qoruyub saxlamış  səs və  hərflərimizi  güzəştə getməməli, qoruyub gələcək nəsillərə ötürməliyik. Xüsusilə ORFOQRAFİYA, ORFOEPİYA, QRAMMATİKA  LÜĞƏTLƏRİ, DƏRSLİKLƏR VƏ ƏLAVƏ DƏRS VƏSAİTLƏRİ  hazırlayan  şəxslərə üzümü  tutub deyirəm ki, yazılış qaydalarını mümkün qədər tələffüzə uyğun şəkildə tərtib etsək daha yaxşı olar. Bu yazıb – oxumağı yeni öyrənən uşaqlarla yanaşı dilimizi öyrənmək istəyən əcnəbilər üçün də rahatlıq gətirər. Bir məsələ var ki, ona da toxunmağı vacib bildim. Mənim də xüsusilə şeirlərdə  ara-sıra işlətdiyim “tüm”, “qut” və “həp” sözləri bəzən müzakirə mövzusu olur. Yəqin ki, bu kəlməni nə vaxtsa çoxumuz eşitmişik; – “bir loxma ye ürəyində qut olsun”.  Əgər, bu sözləri bizdən əvvəlkilər işlədiblərsə,  indi də yeri gəldikdə işlənən  zaman  anlaşılırsa nəyə görə bu sözləri işlətməyək?  Məncə bu sözlər yəqin  birhecalı  və daha yığcam olduğuna görə çəkici gəlir. Bir də əgər dilimizin müxtəlif  təbəqə və qatlarında işlənirsə ədəbiyyatda da öz əksini tapmalıdır. Əziz və çox dəyərli oxucum,  şeirlər toplusu olan bir kitabın giriş sözündə sizi bu qədər yormaq istəməzdim. Ancaq  nə etəmk olar? Qısa bir-iki kəlmə söz demək istəyirdim, fəqət  söhbət uzandıqca, uzandı. Bu yazının sonunda onu qeyd etmək istəyirəm ki, bütün qaydalar keçici və dəyişkəndir. Həm də belə bir söz var; –  “qaydalar elə onları pozmaq üçündür”.  Odur ki, cəsarətli olun, mənim çox hörmətli müəllimlərindən biri olan Loğman müəllim demişkən, əndazəni gözləmək şərti ilə qaydaları pozun. Nəyin düz, nəyin səhv olduğunu zaman göstərəcək. Əslində başqa cür mümkün də deyil.  Həyatımız şablonlardan ibarət olsa, onda yeni heç nə yaranmaz. Yaradıcılıq bəs nə deməkdir? Bir işin adı yaratmaq ola, orda mütləq cəsarətli olub, ən azı fikirləri bölüşmək lazımdır. Mənimlə həmfikir və ya müxalif olmağınızdan asılı olmayaraq, hal-hazırda bu sətirləri oxuduğunuza görə sizə sonsuz təşəkkürlərimi bildirir, gündəlik fəaliyyətinizdə uğurlarınızın daha da bol olmasını arzu edirəm!!!

02. 02. 2017. Bakı.

QEYD:

Bu yazı müxtələf saytlarda yayımlanmaqla bərabər müəllifin “ÇƏHRAYI KİTAB” kitabında ön söz, “USUBCAN ƏFSANƏSİ” və “QƏLƏMDAR” adlı kitablarında müstəqil məqalə kimi yer almışdır.

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru


İLHAM QAZAXLI

İLHAM QAZAXLININ SÖZ DÜNYASINA SƏYAHƏT

QALDI…

İllərdir işğala dözüm gətirdik,
Yurdlar talan oldu, viranə qaldı.
Neçə nər oğullar, qızlar itirdik,
Dünya səsimizə biganə qaldı.

Dumana büründü uca zirvələr,
Xalqı parçaladı qara qüvvələr,
Satqın,xain çıxdı qavur”kirvələr”,
Vurduğu yaralar nişanə qaldı.

Humanist, tolerant olduq – nə fayda,
Nə qanun göründü, nə də ki, qayda,
Bir qardaş o, tayda, biri bu tayda,
Neçə doğma canlar divanə qaldı.

Ədalət axtardıq, haqsızlıq gördük,
Düşməndə qəddarlıq,qansızlıq gördük,
Böyük dövlətlərdə arsızlıq gördük,
Hökm etmək insafsız “ivanə” qaldı.

Qazaxlı, Vətənim çəkdi gör nələr,
Köksünə vurdular ağır zərbələr,
Böldü, ayrı saldı xalqı firqələr,
Birləşib-bir olmaq “gümanə” qaldı.

14.07.2017.

Müəllif: Ilham Qazaxli

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

MƏQSƏD NUR

AD GÜNÜNÜZ MÜBARƏK !!!

Bu gün ( 8 August 1968 ) tanınmış yazar, gözəl insan, etibarlı dost Məqsəd Nurun doğum günüdür. Ad gününüz mübarək, Məqsəd müəllim!!! Uca Yaradandan Sizə can sağlı, uzun ömür və bütün işlərinizdə müvəffəqiyyətlər arzu edirik.!!! Uğurlarınız bol olsun!!!

QISA ARAYIŞ:

Məqsəd Nur 1968-ci ildə anadan olub. 1988-ci ildə “Mingəçevir işıqları” qəzetində peşə fəaliyyətinə başlayıb. Elə həmin il gənclərin həyatından yazdığı bir çox məqalə və reportajlara görə qəzetin illik mükafatını alıb.

1989-1993-cü illər arasında Azərbaycanın bir çox aparıcı qəzetlərində hərbi reportyor və fotoreportyor kimi çalışıb. Bu illərdə Qafqazda, Rusiyada və Azərbaycanda baş verən qaynar hadisələrin içindən hazırladığı reportajları, müsahibələri və fotoşəkilləri ilə tanınıb. 1993-1998-ci illər arasında həftəlik  “Press-fakt” qəzetinin baş redaktoru və qurucusu olub. Qəzet bu illərdə ədəbi-bədii, ictimai-siyasi, intellektual mühitdə ən öndə gedən və art-sektorun ən avanqard sahələrini təmsil edən tanınmış mətbu orqanlardan biri olub. Məqsəd Nurun ilk ədəbi yazıları da bu qəzetdə yaratdığı “Yarıqaranlıq” rubrikasında dərc edilib. Bu rubrika altında yazılmış ilk miniatür hekayələri o vaxtın ictimai əhvalının mahiyyətini açır, eyni zamanda yazı və düşüncə stereotiplərini dağıdırdı. “Yarıqaranlıq”da yazıçı dövrün qarmaqarışıqlarını əks etdirir, qəhramanlarının psixoloji sıxıntılarını, lokal konfliktlər məngənəsində əziyyət çəkən sadə insanların əzablarını qələmə alırdı.

1993-cü ildə Məqsəd Nur dostu, ədəbiyyatşünas Tehran Əlişanoğlu ilə “YeniSi” ədəbiyyat və mədəniyyət təzahürləri mərkəzini yaradır. Daha sonra, Məqsəd Nurun təşkilatçılığı ilə Azərbaycanda ilk anadilli ədəbiyyat saytı – www.yenisi.net və bu saytın içində ədəbi müzakirələr üçün forum – www.yenisi.net/forums yaradılır. Bu, Azərbaycanda çağdaş və avanqard ədəbiyyat yazarlarını birləşdirən ilk sayt və ədəbi müzəkirələri Azərbaycan dilində internet məkana çıxaran ilk ədəbiyyat forumu idi. Bu gün mərkəzin www.yenisi.net internet ünvanında yerləşən saytında otuzdan çox gənc müəllif birləşir. Sayt hər həftə yeniləşir və forumlarda ədəbi mübahisələr, müzakirələr aparılır.

Məqsəd Nurun əsərləri Azərbaycanın bir çox mətbu orqanlarında, ədəbi nəşrlərində, o cümlədən Özbəkistan (Caxon edebiyyatı), Rusiya (Proza.ru), Türkiyə (Yeddi iklim), Gürcüstanda (Alternativa) dərc edilib. Müəllifin əksər əsərlərinin rus dilinə tərcüməsi daha çox rusdilli internet oxucularının arasında populyarlaşıb: http://www.proza.ru/avtor/

Əsərləinin internet resursunda tanınmasına və oxucu kütləsi yığmasına görə Məqsəd Nur Rusiyanın məşhur Lib.ru saytının fəxri redaktoru seçilib. Sankt-Peterburqda yerləşən və dünyanın rusdilli internet şəbəkəsində çox tanınan və sayılan Litsovet.ru portalının 7000-dən çox müəllifi sıransında Məqsəd Nur saytın reytinq cədvəlinin 3-cü pilləsinədək irəliləyə bilib. 2006-cı ilin əvvəlində bu saytın “superonluq” adlı müsabiqəsində 7–ci yerə nail olub. Müəllifin ki əsəri –”Gəlmə” və “Vasili Daniloviçin Orkestri” hekayələri Litsovet.ru-nun kitabxanasına daxil edilib.

Məqsəd Nurun ümumi yazı stilistikası və yazı dilindəki musiqi onu bir müəllif kimi fərqləndirir. Bu, azad, sərbəst düşüncə tərzi, o cümlədən milli tərzə və milli köklərə, bağlı fərqli bir prozadır.

Məqsəd Nurun bütün yaradıcılığı beş əsas silsilədə birləşib:

  • 1.Küləkli şəhər
  • 2.Ero-gigiyenik
  • 3.Katastrofiklər
  • 4.Rütubət sevgiləri
  • 5.Sınaqlar

“Tərs kimi” hekayələr toplusunun (2005) və “Şəhər Meri” (2011) romanının müəllifidir.

“Şəhər Meri” (2011) romanı Milli Kitab Mukafatının (2011)qalibidir.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – 10 – cu yazı

ONUNCU YAZI

 İBTİDAİ SİNİFLƏRDƏ VƏSAİT ÇATIŞMAZLIĞI

Salam, dəyərli oxucum! İndi düşünəcəksiz ki, müasir dövürdə  xüsusi ilə də aşağı siniflərdə uşaqların bu qədər dərsliklərlə, iş dəftərləri ilə və digər əlavə vəsaitlərlə yükləndiyi halda vəsait çatışmazlığından söhbət açmaq yersiz, həm də bir az gülüncdür. Bəri başdan nəzərinizə çatdırım ki, bu heç də düşündüyümüz kimi deyil. Söhbətin sonunda yekdilliklə belə bir qərara gələcəyik ki, həqiqətən çatışmazlıq var, eyni zamanda  qaldırılan məsələ son dərəcə aktual və ciddidir. Onu da qeyd edim ki, bu yazı – İBTİDAİ SİNİFLƏRDƏ VƏSAİT ÇATIŞMAZLIĞI – belə adlansa da təkcə ibtidai siniflərin, daha da konkret etsək, hazırlıq qruplarının, birinci və ya ikinci siniflərin problemi deyil, ümumuiyyətlə dilimizdə oxumağa başlayan, hərfləri öyrənmiş, oxu vərdişlərini  formalaşdırmaq, təkmilləşdirmək istəyən hər bir kəsin- istər yerli dil daşıyıcılarının (nəzərə alsaq ki, uşaqları böyük əksəriyyəti lap körpəlikdən Osmanlı ləhcəsində cizgi flimləri və serealların təsiri altında böyüyür, üstəgəl Vətənimiz  etnik cəhətdən də zəngin olduğuna görə uşaqların çoxu məktəbə qədər ya lokal dildə, ya da çox fərqli şivədə danışırlar) istərsə də xarici vətəndaşların üzləşdiyi ümumu çatışmazlıqdır. Bu yerdə hələ 2011 – ci ildə  çapdan çıxmış “GÜLÜNÜN ŞEİRLƏRİ”  kitabının girişində yazdığım sözləri xatırladım. O sətirləri aşağıda olduğu kimi verirəm: – “Belə ki, Gülü xanım təzə-təzə  birinci sinfə gedirdi. Mən də həmişəki kimi işdə idim. Evdən  zəng gəldi,  cavab verəndə Gülü mənə sevinə-sevinə dedi ki, Ata, “ A ” hərfini keçdik. Müəllim evə “A” – ya aid şeir tapşırıb, gələndə hərflərə aid  şeir kitabı al gətir. Dedim ki, oldu Gülü xanım. Məhdud vaxt içərisində ora – bura baxdım. Belə bir kitab tapa bilmədim. Çox maraqlıdır ki, bütün köşklərdə (kiosklərdə) başqa dillərdə belə maraqlı, əyləncəli uşaq şeir kitabları olsa da bizim dilimizdə yox idi. ” –  Nəzərinizə çatdırım ki, bir xeyli vaxt ötsə də vəziyyət dəyişməyib. Bu yazını oxuyandan sanra da çıxıb şəhərimizdə (hələ mən bölgələri demirəm) kitab dükanlarını, köşkləri (kioskləri) gəzsəz eyni mənzərənin şahidi olacaqsız. İngilis dilindəki vəsaitləri çıxmaq şərti ilə heç bir dildə ilkin oxumağa başlayan üçün sistemli pillə-pillə ardıcıllığı, oxunaqlığı, rahatlığı, asanlığı təmin edən oxu vəsaitləri yoxdur. İstər dərslik, istər sinifdənxaric oxu vəsaiti olsun, mənzərə dəyişmir. Mənimlə  razılaşarsız ki, nəinki orta statistik ibtidai sinif şagirdi, hətta valideyinlərin böyük əksəriyyəti tapşırıqları həll etmək bir yana dursun, heç şərtləri oxuyub, anlaya bilmirlər. Bu hal isə öz növbəsində təhsilimizdə mövcud ikinci böyük problemi – REPİTİTORLUĞU – kitabla tanışlığın ilk günündən labüd edir ki, bu da  uşağı qədəm qoyduğu təhsil sistemində ələbaxım öyrədir və sonrakı bütün pillələrində – doktorluğa qədər – izləyir. Böyük əksəriyyətin müstəqil düşünmək, araşdırmaq, öyrənmək qabilliyyətin birdəfəlik əlindən alır.  Halbuki,  bütün bu problemləri çox yox, bir-neçə seriya – təxminən üç səviyyəli – sadə bir və iki hecalı sözlərdən ibarət qısa, həm də uşaqlar, eləcə də dili yeni öyrənənlər üçün maraqlı olacaq hekayələrdən ibarət təxminən üç yüz adda kitabla həll etmək olar. Bunun üçün sadəcə bir – neçə il hansısa özəl və ya dövlət qurumu sistemli şəkildə məşğul olub, sonra da ilər boyu həm zəhmətinin nəticəsini –  xeyrini görər, həm də hamıya faydası olar. Bu yazının mövzusu, məqsədi  sadəcə oxu vərdişinin formalaşdırmaqdan ibarət olduğuna görə biz dərsliklərin ümumu və çoxlu problemlərinə toxunmuruq.  Bu mövzuda yetəri qədər yazırlar, danışırlar. Yuxarıdakı qısa haşiyyə sadəcə onula əlaqədər idi ki, birinci, ikinci sinif şagirdlərinin böyük əksəriyyəti hərfləri ayrı-ayrılıqda tanısalar da ilkin vaxtda hecadan sözə keçəndə böyük çətinliklə üzləşirlər. Sayı çox, sanbalı yox dərsliklər və iş dəftərləri uşaqları həddindən artıq yükləsə də bu təlabatı qarşılamır. Üstəgəl ilk gündən başlayaraq hər gün ildırım sürətli  proqramla  irəliləyən tədris yükü  uşaqları sıxır, yorur. Bunun kökündə isə onun sətbəst oxuya bilməməsi dayanır. Bəlkə də ən ciddi problem tapşırıqların özlərinin deyil, şərtlərinin olduqca çətin anlaşılan və alternativdə asan bir-iki hecalı sözlər olsa da çətin üç-dörd hecalı sözlərdən ibarət olmasıdır. Aydın məsələdir ki, belə olduqda istər oxu olsun, istər hesab uşaqların vəziyyəti çətinləşir. Bir daha qeyd edirəm ki,  ayrı-ayrı şəxslərin – işin içində olan pedaqoqların  –  məhdud sayda, əlbətdə öz imkanları daxilində etdiklərini nəzərə almasaq, bu sahədə heç bir iş görülmür. Halbuki, göründüyü kimi bütün təhsil sisteminin, ümumi götürsək bir fərdin ətraf aləmlə, dünya ilə tanışlığının təməlində dayanan, onun bütün gələcək həyatını sözün əsl mənasında müəyyən edən çox ciddi problemdir. Zənnimcə, bu məsələ ciddi araşdırılmalı, müsabiqələr təşkil olunmalı, bir –iki hecalı sözlərdən ibarət  sadə, qısa hekayələr kitabları yazılmalı və kütləvi tirajlarla nəşri, satışı təşkil olunmalıdır. Sonda onu da qeyd etmək istəyirəm ki, hal-hazırda dövriyədə  olan,  lap hecalı variantlarda olsa belə, uzun, çoxhecalı, çətin anlaşılan sözlərdən ibarət nağıl kitabları bu problemi həll etmək iqtidarında deyil. Gözəl tərtibatlı, mürəkkəb sözlərdən ibarət bahalı nağıl kitablarının əvəzinə,  məsələn, ingilis dilində  əyani nümunəsi bütün vitrinlərdə gözümüzün önündə olan kitablar kimi, sadə, ucuz oxunaqlı qısa hekayələrdən ibarət uşaq kitablarına çox ehtiyac var.

15 .01. 2017. Bakı.

QEYD:

Bu yazı müxtələf saytlarda yayımlanmaqla bərabər müəllifin “USUBCAN ƏFSANƏSİ” və “QƏLƏMDAR” adlı kitablarında müstəqil məqalə kimi yer almışdır.

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru