Təranə Məmməd – Gəl

GƏL

Gəl tutaq əl-ələ bir axşam çağı,
Dolaşsın barmaqlar qoy bir-birinə.
İki əl yaratsın sevgi ocağı,
Aləm heyran olsun eşqin sirrinə.

Qoy olsun o dünya hər ikimizin,
Bu yalan dünyaya bənzəməsin heç.
Bölüşək varlığın saf eşqimizin,
Mən səni götürüm, sən də məni seç.

Gəl tutaq əl-ələ, göylərə ucaq,
Səma yer üzündən daha təmizdir.
Ulduz bağışlayım sənə bir qucaq,
Düşünək, asiman sərvətimizdir.

Şəfəqdən don geyək gəl səhər-səhər,
Yuyunaq sabahlar çiçək şehiylə.
Durub qarşımızda güzgütək Xəzər,
Öpsün üzümüzdən ləpələriylə.

Süzək sona kimi ağ buludlarda,
Mələklər seyr edib həsəd aparsın.
Eşq əbədi olur göy səmalarda,
Bizim sevgimiz də burda yaransın.

Göylərdə qoyulur eşqin təməli,
Enib yer üzündə yaşayır sonra.
Eşq cismin deyil ki, o ruh əməli,
Ruhlarsa ölümdən yaşayır sonra.

Müəllif: TƏRANƏ MƏMMƏD

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Meyxoş Abdullah

ALAGÖZ
( povest)

III hissə
(Əziz oxucu, əgər sənə görə dünyada həyatdan qiymətli heç nə
yoxdursa, onda bu əsər sənin üçün yazılmayıb…)

… Xudamdan bu sözləri eşidəndə bədənimi soyuq tər basdı, ürəyim sıxılmağa başladı. Hiss elədim ki, ayaq üstə dayana bilmirəm. Yavaşca yerə çökdüm. Xudam bu halımı görəndə qorxdu:
– Həsən, nə olub sənə, – dedi, – bir yerin ağrıyır? – Sonra əlini-əlinə vurub: – Allah ermənilərin evini yıxsın, bu camaatda ürək qoymayıblar ki!..
Özümü saxlaya bilməyib ağladım. Mənim ağlamağım Xudamı da kövrəltdi:
– Ə, niyə ağlayırsan, danış görüm, axı nə olub?!
Özümü zorla ələ alıb dedim:
– Xudam, sən ölənlərüvün göru, nə dedin? Dedin ki, Alagözü görmüsən? İranda?!
Ə, hə də… Burada nə var ki, bir il bundan qabaq , Ərdəbil bazarında rəhmətlik anamın öz əliylə toxuduğu, bacım Atlaza cehiz qoşduğu xalçanı gördüm.Yaxınlaşdım ki, alam, satan dəyyus elə qiymət oxudu ki, az qaldı ödüm qarışa. Daşıyıblar, qardaş, Azərbaycanın nəyi var çəkiblər bazara satırlar. Pal-paltardan tutmuş, namusuna kimi… Sən də deyirsən ki, nə bilim at belə gəldi, elə getdi. – At idi də sənin atın. Üstündən on il keçməyib, onbeş il keçməyib, deyəsən tanımadım. Cəmi-cümlətanı üç-dörd il bundan qabaq gördüyüm heyvandı da. Onu da tanımayacaqdım. Bir də nişan var də onun sol tərəfində.
Bu sözləri Xudamdan eşidəndə sevincimdən bilmədim ki, nə edim. Ayağa qalxıb onu qucaqladım və üz-gözünü duz kimi yalamağa başladım. Mənim belə etməyim onu da kövrəltdi.
– Ay Həsən, yaxı da. Bir məni başa sal görüm nə olub? Olmaya, o atı axtarırsan?!
Dedim, Xudam başına dönüm, axtarırsan nə sözdür? Bu neçə ili, day mənin anadan əmdiyim süd burnumdan gəldi ki… De görüm, atı nə vaxt görmüsən?
– Nə vaxt görmüşəm, deyirsən?! Ə, nə vaxt olacaq, iki-üç ay bundan qabaq. Mənim Təbriz şəhərində Ağazadə familiyalı yaxın dostum yaşayır, onunla getmişdik at yarışına baxmağa, orada gördüm. Yarış da belədir də, bilirsən, atları əvvəlcə tamaşaçıların gözü qabağından keçirirlər, onlar baxıb bəyəndiyi ata mərc gəlir, yəni pul qoyur. Orada da neçə min adam olur. Sənin atın birinci çıxdı. Vallah, o biri atlar heç onun tozuna da çata bilmirdi.
Xudamın bu sözlərindən sonra mən arxayın oldum ki, at mənim Alagözümdür. Odur ki, Xudama yalvar-yaxar etdim ki, məni də özüylə bərabər İrana aparsın.
O bir az fikirləşib dedi:
– Həsən, ölənlərimizin göruna and olsun, sabah yox, o birisi gün Kitaya gedirəm, orada bir az malımız ilişib qalıb. Bir aya kimi orada qalacağam. İstəyirsən gözlə, qayıdandan sonra gedərik.
Dedim ki, yox, bir aya mənim bağrım çatlayar. Mən, nəinki bir ay, heç bir gün də dözə bilmərəm.
Mənim bu sözlərimdən sonra o, nə fikirləşdisə dedi:
– Yaxşı, onda belə eləyək, gəl sən get İrana. Mən sənə dostum Ağazadənin ünvanını verərəm, onu axtarıb taparsan. O sənə nə lazımdır kömək edəcək, arxayın ol.
Elə oradaca Xudam cibindən qələm-kağız çıxarıb, dostuna nəsə yazdı. Kağızın o biri üzünəsə dostunun yaşadığı ünvünı yazıb mənə verdi. Sonra Xudamla görüşüb ayrıldım. Elə həmin gün avtobusa minib Bakıya gəldim.
İstirahət günü olduğuna görə oğlum evdə idi. Qapıdan işəri girəndə evdəkilər hamısı üzümə diqqətlə baxdılar.
– Nə olub, – dedim, – adam-zad görməmisiniz, nədi?
Oğlum mənə yaxınlaşıb dedi:
– Ay ata, bu neçə vaxtı səni həmişə qəmli, kədərli görməyə adət etmişik. Bu gün, maşallah, çox yaxşısan, e… Xeyir ola, deyəsən, inşallah, şad xəbər eşidəcəyik səndən.
– Alagözümü tapmışam, ay bala, Alagözümü! – sevincək dilləndim.
Mənim bu sözlərimdən onlar da sevindilər. Hər ikisi məni qucaqlayıb təbrik etdi, gözaydınlığı verdilər.
Bilirdim ki, bu neçə ili onlar da az əziyyət çəkməyiblər məndən ötrü. Necə olsa cavan ailəydi, deyib-gülmək, şənlənmək istəyirdilər. Ölənlə ölməyəcəkdilər ha… Bunların hamısını başa düşürdüm. Başa düşürdüm ki, mənim evdə qəmli, kədərli dolanmağım onları da narahat edir. Amma, Allah tərəfi bircə dəfə də olsun, nə oğlum, nə də ki, gəlinim bu barədə mənə bir söz deməmişdilər. Mən onlardan yerdən göyəcən razı idim.
Oğlum yaxın gəlib boynumu qucaqladı.
– Ata, de görüm hardan tapdın atı?- soruşdu.
– İrandan! – dedim.
Mənim bu sözlərim onların ikisini də təəccübləndirdi. İkisi də bir ağızdan?
– Hardan?!.. İrandan?!
– Hə də, atı aparıb İrana satıblar erməni köpəyuşağı, – dedim
– Bəs, atın orada olmasını sən kimdən öyrəndin? – oğlum soruşdu.
– Kəndçimiz Xudam görüb, bir ay bundan qabaq. Dedi ki, öz gözlərimlə gördüm İranın Təbriz şəhərində, at çapılan yerdə.
Mənim bu sözlərim oğlumun eynini açmadı. Bilirdim ki, onun İrandan xoşu gəlmir. Nə bilim, Şuşa şəhəri gedəndə, deyirdi ki, burada iranlıların da barmağı var.
Gecəni səhərə qədər yata bilmədim. Çox götür-qoy etdim. Səhər oğlum işə gedəndə ona tapşırdım ki, mənə sənəd hazırlasın, İrana getməyə.
Oğlum çox çalışdı ki, məni bu yoldan çəkindirsin. Ona bildirdim ki, mənə kömək edirsən et, etməyirsən onda gəl, mənə mane olma.
Oğlum bir söz deməyib çıxıb getdi. Axşam evə qayıdanda elə qapıdaca bildirdi ki, İrana getmək üçün hansı sənədlərin lazım olduğunu öyrənibdir. Bir həftəyə hamısın hazırlayacaq. Bir də dedi ki, sabah gərək gedib şəkil çəkdirək.
Bu sözləri ondan eşidəndə ürəyimdə dedim ki, şükür sənin kərəminə, ilahi, deyəsən işlərim düzəlir, axı.
Bir həftəyə sənədlərim hazır oldu. Oğlumla, gəlinim məni Biləsuvar keçid məntəqəsindən İrana yola saldılar.
İranda birinci dəfə olduğuma görə heç yeri tanımırdım. Ancaq Xudamın verdiyi ünvan məndəydi. Hə, nə başını ağrıdım, qardaş, birtəhər gəlib Təbriz şəhərinə çatdım. Adını ordan- burdan eşitdiyim Təbriz şəhəri, insafən çox gözəldi. Təmizliyinə və yaraşığına görə bizim Bakı şəhərindən üstün idi. İllah ki, yolları. O qədər hamar və rahat idi ki, avtobus gedə-gedə lap çay da içmək olurdu.
Mən bir taksi sürücüsünə yaxınlaşıb ünvanı ona göstərdim. O, ünvanı gözdən keçirəndən sonra bildirdi ki, apararam, amma pulun olsa. Dedim ki, nə qədər istəsən verəcəyəm.
Maşına oturub yola düşdük. Bir xeyli yol varmış, sən demə, Ağazadə deyilən iranlının mənzilinə. Onun yaşadığı yer Təbriz şəhərinin kənarındaydı. Biz ora çatıb maşından düşdük. Sürücü, hündür darvazalı bir binanı mənə göstərib dedi:
– Baba, Ağazadə deyilən şəxs bu binada yaşayır. Əgər mənə başqa bir qlluğunuz yoxdursa, icazə verin gedim işimin dalınca.
Ondan xahiş etdim ki, mənə kömək etsin. Mən İranda birinci dəfə olduğuma görə buranın qayda-qanunlarına bələd deyiləm.
Sürücü bir söz deməyib dəmir qapıya yaxınlaşdı və qapıda olan telefonla evin içinə zəng vurdu. Bildirdi ki, darvazanın qabağında şurəvidən gəlmiş bir qonağınız gözləyir. Sonra o üzünü mənə tutub dedi:
– Baba, narahat olmayın, bu dəqiqə qapını açacaqlar.
Mən onun haqqını verib yola saldım.
Bir-iki dəqiqədən sonra darvaza açıldı. İçəridən hündürboylu, saçları dümağ olan orta yaşlarında bir kişi çıxdı. Məni ayaqdan başa süzdükdən sonra dedi:
– Bağışlayın, baba, sizə kim lazımdır?
Mən bayaqdan əlimdə tutduğum kağızı ona uzatdım və üstündən də dedim ki, məni dostunuz Xudam göndərib buraya, sizinlə vacib işim vardır.
O, Xudamın adını eşidən kimi gülümsədi və mənə yaxınlaşıb ikiəlli görüşdü. Sonra qolumdan tutub içəri apardı. Çaydan-çörəkdən yedikdən sonra, söhbətə başladıq. Başıma gələn bütün əhvalatı, necə sənə danışmışdımsa, eləcə də, yerli-yataqlı ona da nağıl eylədim. O da mənə qulaq asandan sonra dərindən ah çəkib dedi:
– Həsən qardaş, darıxıb eləmə, inşallah, sənə kömək edərəm. Bir halda ki, Xudam qardaşımın yaxınısan, demək mənim də dostumsan Evimi öz evin bil, çəkinib eləmə. Qaldı at məsələsinə, biləsən ki, bizdə at yarışları bazar günləri keçirilir. Bu gün isə həftənin birinci günüdür. Bu hesabla, hələ bir həftə vaxtımız var. Qonağım olarsan, səni İranın görməli yerləriylə tanış edərəm.
Ağazadə deyilən bu adam İranda tanınmış adam idi. O, maşın-zad alveriylə məşğul olurdu. Təbrizdə iri maşın bazarı vardı, bu kişi orada böyük nüfuz sahibiydi. Böyükdən, kiçiyə hamı onun xatirini istəyirdi.
Hər gün tezdən onunla birlikdə evdən çıxardıq. O işini görüb qurtarandan sonra, şəhərin görməli yerlriylə məni tanış edərdi. Gördüklərim nə qədər ürəyimə yatsa da, yenə də fikrim-zikrim Alagözün yanındaydı. Bəzən küçədə at nalının səsini eşidəndə, dördgözlü dönüb baxardım. At qoşulmuş faytonu görəndə elə məyus olurdum ki…
İranlı dostum çox savadlı və siyasətdən baş çıxaran adamdı. Axşamlar yataqda uzanandan sonra bəzən sübhün gözü açılana qədər söhbət edərdik. Qınayırdı bizləri, torpaqlarımızı ermənilərə verdiyimizə görə. Deyirdi ki, torpaqlarınızı ermənilərdən elə-belə ala bilməyəcəksiniz. Quran oxumaqla, donuz darıdan çıxmaz, deyirdi. Bir də deyirdi ki, sizin ən böyük bədbəxtçiliyiniz ondadır ki, düşməniniz gözlərinizin qabağında ola-ola, öz aranızda düşmən axtarırsınız. Düşmən qalıb bir yanda, siz bir-birinizi qırırsınız. O deyir sən satdın, bu deyir sən verdin. Erməni də deyir ki, siz zsatmısınız biz də almışıq. İşdir, nə vaxtsa o torpaqları qaytarası olsalar, onda da sizə deyəcəklər ki, o vaxt pulla almışıq, filan qədər ödəyin, sonra torpaqlarınızı qaytaraq.
Ay qardaş, əvvəl bir-birinizlə ədavətə son qoyub, birləşin, torpaqlarınızı alın, sonra da kimin haqlı, kimin haqsız olduğunu sübut edin də, qaçmırsınız ki… Biriniz gedib oturub Rusiyada, biriniz Amerikada, biriniz İsraildə, digəriniz də İranda… Qalanları da zindanda. Hamınız da olmusunuz bir-birinizlə qanlı bıçaq. Ay başına dönüm, belə də ölkə olar?!
Mənim atam danışırdı ki, əgər o vaxt Bakı omasaydı, İran camaatının yarsı acından qırılardı. Buradan Bakıya işləmək üçün gedərmişlər. İndi Bakının camaatı bir tikə çörək üçün səpələniblər dünyanın hər yerinə. Belə də müsibət olar, adamın sizə yazığı gəlir. Mən bir neçə dəfə siz tərəflərdə olmuşam. Gördüklərimdən dəhşətə gəlirəm. İlahi, nə qədər dilənçi olar? Demək olar ki, millətin yarsı dilənçi kökündədir. Bakıya tərəf hər yan çadırdır. İnsan neçə il çadırda yaşayar, bir il olar, iki il olar, beş il olar… Əşi, day bu qədər olmaz da… Bir də gördün rus gəlib baxır, amerikalı gəlib baxır, ingilis gəlib baxır, fransız baxır, qısası ölkənizə kim gəlir sürüyüb gətirirsiniz çadırlara, o mağmun camaatın yaşayışına baxmağa. Onlar da baxırlar. Onlar baxdıqca, çadırdakılar da boyunlarını çiyinlərinə qoyub, elə yazıq-yazıq ağlaşırlar ki, adamın ürəyi kabab olur. Ədə, insafınız olsun, milləti hər qor-qoduğun qabağında bu qədər alçatmayın. Heç kəsin onlara yazığı gələn deyil. Onlar hamısı siyasət naminə gəlib gedirlər. Onların orada xeyiri olmasa biri də sizin ölkənizə ayaq basmaz. Millətin hamısı qırılsa belə o gəlib gedənin vecinə də olmaz. Gedəndə də, qoltuqlarına xalça-palazdan verib, ciblərini də doldurub yola salırsınız. Həmin o xalça-palazı verin o çadırdakılara, qoy sərsinlər altlarına, yazıqdırlar soyuqdan xəstəlik tapıb, vərəmləməsinlər. Onsuz da o gələnlərin heç birinin ürəyi onlardan ötrü “cızz” eləməyəcəkdir. Bir də, onlar heç vaxt ermənilərin yamını verməyəcəklər. Bə, nədi, baba? Lazım gələndə erməniləri qancıq it kimi qısqırdacaqlar yenə də üstünüzə. Ermənilər onların şilləvuranıdır da, baba. Qardaş, istəmirlər ki, sizin başınız ayılsın. Bunu birdəfəlik başa düşün. Yenə də qalıb özünüzə, sizin əvəzinizdə heç kəs gedib ermənilərlə dava etməyəcəkdir. Bir misal var e, – eşitməmiş olmazsan, deyir, – doğan arvadın başına nə qədər həbçi yığışsa da, güc yenə onun özünə düşər.
Ay Allah, bu Ağazadə nə çoxbilmiş adamdı. Nələr danışırdı. Elə sözlər danışırdı ki, indiyə kimi xoruz səsi eşitməyib. Nə yaxşı ki, qoy qalsın qarnımda. Mənim belə şeylərdən başım çıxmaz.
Səhəri gün at yarışı olmalıydı. Gecə gözlərimə yuxu getmirdi, bərk həyəcanlanmışdım. Ağazadə bir neçə dəfə yuxudan ayılıb, niyə yatmadığımı soruşdu. Deməsəm də, hiss etdi ki, atın fikrini çəkirəm. Mənim halıma gülüb dedi:
– Baba, qəlbinə dəyməsin, bir söz deyim. Deyəsən, Azərbaycanda namus, qeyrət dərdi çəkmək az-maz səndə qalıb. Düşmüsən o dərə sənin, bu dərə mənim at axtarırsan. Səndən başqa deyəsən heç kəs bu barədə fikirləşmir.
Doğrusu, dostumun sözləri yaman mənə yer eylədi.
Niyə, – dedim, bizdə namuslu oğlanlar çoxdur. Amma onlar elə gözümçıxdıya salınıb ki, day, olmayan kimi. Hərənin əlinə bir yumaq verib sarıtdırırlar. Kimini vurub öldürürlər, kimini tutub atırlar içəri, kimini də didərhin salırlar, baş götürüb çıxıb gedir başqa ölkəyə. Deyir, canavar canavarlığını sübut eyləyənəcən, çəkib dərisini boğazından çıxarırlar. Hərə bir tikə çörəyin möhtacı olub, qardaş. Bir tikə çörək, keçəl qız kimi dilimizi gödək edib bu hökumətin yanında. Zəhrimara qalsın o çörəyi ki, biz yeyirik. Heyvan heyvanlığıyla səhər tövlədən açıb buraxırsan örüşə, gedib qarnını doyurub gəlir. Payaya bağlayanda da, belinə bir-iki dəfə tumar çəkirsən. Qardaş, bizim həm qarnımız acdır, həm də ki, başımız qapazlı. Bəndə yanında da üzüqarayıq, Allah yanında da. Bizlərə cəhənnəm odu yoxdur. Biz cəhənnəmi elə bu dünyada çəkirik. Haqq-ədalət yoxdur, qardaş. Haqq deyənin dilini kəsirlər. Hər yerindən qalxan “millət, millət” deyir, amma ortada bir şey yoxdur. Elə ac qalan da millətdir, balası ölən də. Yuxarıda oturanlar da iş görəndə xeyirin, zərərini fikirləşmirlər. Üstündən iki-üç il keçir, baxıb görürlər ki səhv eləmişik. Xalqdan üzr istməkdən, xəcalət çəkməkdənsə, onu bir borclu da çıxarırlar. Səhv etdiklərinə görə heç kəs də onlara gözün üstə qaşın var demir.
Deyir, bir dovşan, – vallah, axır vaxtlar biz bir iş görməkdən çox, əngə güc vermişik. Elə mən də onlardan biriyəm. Hə, bir dovşan meşədə qaçırmış, bir tülkü onu saxlayıb deyir, – ay dovşan qardaç, nə olub hara qaçırsan? Dovşan qaça-qaça bildirir ki, meşəyə yoxlama gəlib, kimin üç qulağı var birini qopardırlar. Tülkü gülüb deyir ki, ay axmaq, sən nədən qorxursan, sənin ki iki qulağın var.
Dovşan ona cavab verib deyir ki, ay tülkü lələ, mən bilirəm e, mənim iki qulağım var, amma bu qəribə yoxlamadır, əvvəl qulaqları qopardırlar, sonra isə sayırlar.
İranlı dostum dodağını dişləyib, sonra asta-asta başını yırğaladı.
Səhər saat onda evdən çıxdıq. Ağazadənin dediyi kimi yarış günortaya yaxın başlamalıydı. O vaxta kimi də tamaşaçılar atlara baxıb, hərə bəyəndiyinə pul qoymalıydı. Adam əlindən tərpənməyə yer yox idi. Mən bilməzdim ki, İranda at yarışına bu qədər maraq olar. Güc-bəla ilə bilet alıb yerimizə keçdik.
Adam çox olduğuna görə, atlarla bizim aramızda uzun bir məsafə vardı. Bir-bir atlara baxdım. Hamısı yarış atları olduğuna görə say-seçməydilər. Bir azdan yarış başladı. Yan-yörəmdə tamaşaçılar 10 nömrəli atdan danışırdılar. Onların söhbətlərindən belə məlum oldu ki, bu at yarışlarda bir neçə dəfə qalib gəlib.
Deyirəm axı, atlar bizdən xeyli uzaqda olduğuna görə, onların böyüründə olan nömrələr güclə görünürdü.
Elə birinci dövrədə, 10 nömrəli, qızılı rəngli at qabağa çıxdı. Tamaşaçıların səs-küyündən qulaq tutulurdu. Hamı ayaq üstə durduğundan mən atları yaxşı görə bilmirdim. Onlar ancaq biz dayandığımız səmtə çatanda onları görmək olurdu. Həmin at yenə də qabaqda idi. Yay kimi açılıb, yığılırdı.
Ürəyimə danmışdı ki, bu Alagöz olacaq. Amma ondan uzaqda dayanmağım fikrimi təsdiqləməyə imkan vermirdi. Həyəcandan bədənimi soyuq tər basmışdı, ürəyim sıxılırdı. – Bircə, yaxına gedə bilsəydim, – düşündüm. Daha dözə bilmirdim, nə fikirləşdimsə, adamları yara-yara irəli cumdum. İndi demək olar ki, atlardan iyirmi-iyirmibeş metr aralıda idim. Arada təkcə dəmir barmaqlıqlar vardı. Bu dəfə tam əmin idim ki, atlar yaxınlaşanda hər şey aydın olacaq. Bədənim nanə yarpağı kimi əsirdi. Barmaqlarımı dartışdırmaqdan sümüklərim ağrıyırdı.
Atlar get-gedə yaxınlaşırdı. Ay Allah, budur da Alagözdür!.. Amma yelkəsi qısa idi, elə bil qırxmışdılar. Bəlkə quyruğundan tanıyaydım, axı Alagözün uzun quyruğu vardı.
Zalım uşağı, onu da yumurlayıb, düyünləmişdilər. Tərslikdən elə yerdə dayanmışdım ki, atın sağ tərəfi mənə yöndü. Nişan isə onun sol sarğısında idi. Atların sol tərəfi, ancaq dövrə vurub dönəndə yaxşı görünürdü. O da ki, xeyli uzaqda olurdu.
Yox, daha səbrim qalmamışdı. Odur ki, atlar yanımdan keçəndə bir kərə “Alagöz!!!” – deyə qışqırdım.
Qabaqdakı at qulaqlarını şəklədi, amma dayanmadı.. Bir azdan bilirsən nə baş verdi?! – Sənin mənə andın yoxdur, o brcə balamın canına and olsun, atlar dövrə vurub üzü mənə sarı gələndə, qabaqdakı at elə bərkdən kişnədi ki, lap başımın tükləri qalxdı. Onun Alagöz olduğuna şübhəm qalmamışdı. Odur ki, bir də ucadan “Alagöz!!!!- deyə bağırdım.
Qardaş, kaş orada yanımda olaydın, bunların hamısını öz gözlərinlə görəydin. Alagöz dik yerindəcə dayandı və mənə tərəf dönüb bərkdən kişnəməyə başladı. Allah, at nə edirdi, yerində fır-fıra kimi fırlanaraq yeri-göyü dağıdırdı.
Özümü dəmir barmaqlıqlara çatdırıb, dayandım. Artıq Alagözlə bir-birimizi yaxşı görürdük… Onunla burun-buruna dayanmışdıq…

(Ardı var…)

Müəllif: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Xanım İsmayılqızı

BİR NƏĞMƏ DEYƏRDİM…

Bir nəğmə deyərdim ürəkdolusu,
Bütün hisslərimin içində gəzib.
Şeir oxuyardım, özümdən qopan
Ruhun baş aldığı köçündə gəzib.

Əlimdən bir sığal bəxş eləyərdim
Üzlərin, tellərin tumarı üçün.
Öpüş göndərərdim hava üstündə,
Həyata baxışın xumarı üçün.

Bir qucaq açardım bir ömür içi,
Qollarımın üstü beşik olardı.
Bağrıma basardım bütün dünyanı,
Sinəmin üstü ev-eşik olardı.

Bu gələn nəfəsin içini çəkib
Hədiyyə edərdim nəfəssizlərə.
Ölməyən günləri bağışlayardım
Burda yaşamağa həvəssizlərə.

Bir nəğmə deyimmi ürəkdolusu
Bütün hisslərimim içində gəzib?..
Şeir oxuyummu, özümdən qopan
Ruhun baş aldığı köçündə gəzib?..

Müəllif: Xanım İsmayılqızı

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Meyxoş Abdullah

ALAGÖZ
(povest)

II- hissə
(Əziz oxucu, əgər sənə görə dünyada həyatdan qiymətli heç nə
yoxdursa, onda bu əsər sənin üçün yazılmayıb…)


O mənim kimi olmazdı, çox vəfalıydı. Alagöz məni heç vaxt darda qoyub qaçmazdı. Kaş, biz insanlar da, o dilsiz-ağızsız heyvanlar kimi bir-birimizə vəfalı, sadiq olaydıq.
– Sənə Alagöz atımdan bir əhvalat danışım, qardaş, başağrısı olmasın, gör o at necə at idi. Bir dəfə bərk xəstələnmişdim, yataqdan qalxmağa cürətim çatmırdı. Mal-qaraya da qonşumuz qulluq edirdi. Dedim də, həyat yoldaşım həmişə xəstə olardı. Bir gün qonşim mənə dedi ki, ay Həsən, bilmirəm nə olubsa, Alagöz bir çəngə də olsun ot-ələf yemir, deyəsən o da sənin kimi naxoşlayıb.
Güc-bəla ilə yerimdən qalxıb onunla bərabər tövləyə getdim. At məni görən kimi nə oyun çıxartdı, bir öz gözlərinlə görsəydin. Başımı qoyun-qoltuğuma soxub, məni imsiləyirdi. İlahi, onun gözlərindəki yaşı görəndə, özümü saxlaya bilməyib boynunu qucaqladım. Axurundakı ot-ələfi özüm yerbəyer edəndən sonra, Alagöz yemini yeməyə başladı. Qonşum bunu görəndə əlini əlinə vurub: – pa atonan, day mənim bu ata sözüm yoxdur, – dedi. O, belə at idi, qardaş. Mən isə onu od-alovun içində qoyub, öz canımı götürüb qaçdım, Özü də yerlə də yox, göylə qaçırdım. Bu torpağın nemətini ye, suyunu iç, kefini çək, ara qarışan kimi də tüpür dabanına, asta qaçan namərdir, – deyib çıx aradan. Ay nankor insan, ona görədir də həmişə başımız dərddədir.
– Hə, qardaş, başına dönüm, bizi gətirib tökdülər Bakıya. Oradan gəldim oğlumun evinə. Özü evdə yox idi, gəlinim dedi ki, dünəndən evdən çıxandı. Kəlbəcərin işğal olduğunu biləndə dəli olmuşdu, bir dəqiqə də olsun evdə qala bilmədi.
– Bəs hara getdi? – gəlindən soruşdum.
– Nə bilim çıxanda dedi ki, gedim görüm bizimkilərdən nə xəbər var?
Axşamacan onun yolunu gözlədik. Bu vaxta qədər gəlinimlə dərdləşib, sızlaşdıq. Gecə yarıdan keçmişdi ki, oğlum gəlib çıxdı. Məni sağ və salamat görəndə sevindi. Qucaqlaşıb ağlaşdıq. Anasını soruşdu.
– Ata, anam hardadır! – dedi.
– Ananı evdə qoyub gəlmişəm, bala! Səndən nə gizlədim, xəstəydi. Bir saatın içində aləm dəydi bir-birinə. Yazıq arvadın qorxudan, elə yataqdaca bağrı çatladı. Gətirə bilmədim ananı, oğlum, – dedim.
Bu sözləri deyəndə anladım ki, ölmək nə yaxşı iş olardı belə vaxtda. Oğlumun: – “ Anam hardadır bəs?” sualına cavab vermək üçün mən nə qədər əzab çəkirdim. Amma mən də başqaları kimi ölüb, o yerlərdə qalsaydım, yəqin indi oğlum özgələrindən soruşacaqdı: – “Atam hardadı bəs?” Onda mən nə qədər əziz olacaqdın onunçün, – elə anası kimi.
İndi o deməsə də, mənə qarşı ürəyindən nələr keçirdi, onu bir olan Allah bilirdi. Onu qınamıran, adamdan soruşarlar da: – “Bəs, sən necə oldu salamat çıxdın? Sən niyə ölmədin?”
Bəlkə də, o anasının ölümünün, Kəlbəcərin düşmənə verilməsinin bütün günahını məndə görürdü. Hələ, Alagöz barədə bir şey soruşmadı, axı o atı çox istəyirdi.
Hara çatacaq, o gecəni oğlumla elə bir halda keçirtdik ki, Allah heç tarı bəndəsinə beləsini göstərməsin.
Beş-on gün evdən bayıra çıxmadım. Utanırdım camaatın üzünə baxmağa. Elə bilirdim ki, hamı məni söyəcək, vətəni, torpağı qoyub qaçdığıma görə üzümə tüpürəcəklər. Əslinə baxsan, elə mən düşündüyüm kimiydi. Bilirsən, qardaş, adamdan bir şey soruşurlar, özü də dik adamın gözlərinin içinə deyirlər: – “Niyə sağsan, niyə ölmədin?” Yenə də deyirəm, insan həyatında elə anlar olur ki, ölmək yaşamaqdan min dəfə şərəflidir! Oğul tanıyırdım ki, döyüşlər başlananı bir dəfə də olsun, ev üzü görmədi, yağışın, qarın altında düşmənlə göz-gözə dayandı, odun-alovun içindən keçdi, bəxti, taleyi gətirdi ölmədi. İndi ondan da soruşurlar: – “Niyə ölmədin!!!” Bilirsən bunlar niyə görədir? Ona görədir ki, torpaq, vətən əldən getdi, biz məğlub olduq. Deyirlər: “Qaliblər mühakimə olunmurlar!”- haqq sözdür. Yurd-yuvasını qoyub qaçanları söyərlər də, lap güllələyərlər də… Bəs necə, məğlub olanın nəyindən danışacaqlar?
Şəhərdə hamı bizə tərs-tərs baxırdı. Niyə də baxmasınlar, mən Kəlbəcərli ola-ola Bakının ortasında yaşayım, bakılı, şəkli, ağcəbədili də gedib Qarabağ uğrunda, Kəlbəcər uğrunda vuruşsun, şəhid olsun… Belə də iş olar?
Ağır olsa da həyat davam edirdi. Oğlum da yavaş-yavaş anasızlığa öyrəşirdi. Deyirlər, torpağın üzü soyuq olur, axı.
Oğlum anasının necə öldüyünü görmədiyi üçün, o da başqaları kimi, bunu unutmalıydı. Torpağın soyuq üzüylə barışmalıydı.. Amma, mən bədbəxt oğlununsa, unuda bilmədiyim çox dərdlərim vardı. Oğlumdan fərqli olaraq, mən həyat yoldaşımı unuda bilmirdim. Ona görə yox ki, o mənim ömür-gün yoldaşımdı, mənimlə bərabər çox əziyyət çəkmişdi. Yox! Mən ona görə onu unuda bilmirdim ki, ölənləri qalanların yaddaşından çıxaran qara torpaqdı. Mənsə oğlumun anasını soyuq torpağın altına yox, isti yorğan-döşək içində qoyub qaçmışdım, qardaş. Onun bədəni də, ruhu da soyumamışdı. O bədənin, ruhun od-alovuydu məni yandırıb-yaxan, qardaş. Soyuda bilmirdim, sakitləşdirə bilmirdim özümü, korun-korun yanırdım!
Həyat yoldaşımın ölümü də, torpağın getməsi də, gözlərimin qabağında oldu. Nə qəədər ağır da olsa, buna dözürdüm, bilirdim ki, gedən gedibdir. Amma günlər ötdükcə, torpaq dərdi, Alagözün həsrəti yandırıb-yaxırdı məni. Qəribə də olsa, torpaq itkisinə də yavaş-yavaş öyrəşirdim. Çünki, şəhərə çıxanda rastlaşdığım hər on nəfərdən biri, yurd-yuvasından ayrı düşmüş qaçqınlardı. Onların içində çoxlu tanışlarım, dostlarım vardı. Deyir, ellə gələn dərd yüngül olar. Baxıb görəndə ki, hamı sənin günündədir, bir az ürəyin sakitləşir. Düşünürsən, ölən təkcə sən deyilsən. Birdə ki, ağrın alım, mən müəllim işləmirdim, yüksək vəzifədə deyildim ki, başımdan böyük danışım, iri-iri məsələləri həll edim. Adamlar var e, görürsən öz ailələrinə ağsaqqallıq edə bilmir, amma elə yekə-yekə danışır ki, bəs deyirsən alçaq dağları bu yaradıbdır. Mən çoban-çoluğun, qoyun-quzunun, atın-ulağın fikrini çəkməliydim də…
Bir gün oğlum atdan ötrü daıxdığımı görüb, məni Bakıdakı at yarışları keçirilən yerə apardı. Burada özümə azacıq da olsa, toxtaqlıq tapırdım. Saatlarla oturub atlara tamaşa edirdim. Elə kövrəlirdim ki, ta olmayan kimi. Amma, bu atların heç biri Alagözə tay ola bilməzdi, nə yerişdə, nə duruşda, nədə ki, gözəllikdə. Bəzən ona azcıq oxşayan at görəndə, yerimdən qalxar və dəli kimi ata tərəf qaçardım. Mənim bu hərəkətim çox vaxt at sahiblərinin açığına gələrdi.
Evə dönəndə oğlum üz-gözümdə günrahlıqdan çox, yorğunluq görüb soruşardı?
– Atacan, niyə darıxırsan? Daha bəsdir bu qədər özünü üzdün. Atlara baxanda ürəyin sakitləşmədimi?
– Oğlum, ağrın ürəyimə, – deyərdim. – O atlara baxanda Alagöz bir az da bərk yadıma düşür. İkincisi də, o atlar Alagözün yanında dayça-doluqdan başqa bir şey deyillər. Daha bir də o tərəflərə getməyəəcəyəm. Yox, daha bəsdir, bu hala dözməyə taqətim qalmayıb.
Bir müddət yenə də evdən bayıra çıxmadım. İstəyirdim ki, hər şeyi unudum, torpaq itkisini də, əzizlərimin nisgilini də, lap elə Alagözün yoxa çıxmasını da… Amma bacarmırdım. Nə qədər unutmağa çalışsam da, onlar bir az da çox yadıma düşürdü.
… Həsən kişi yenə də məndən papiros istədi. Mən cibimdən papiros qutusunu çıxarıb ona tərəf uzatdım Papirosdan bir gilə götürüb qutunu geri qaytarmaq istəyəndə, əlini yavaşca geri itələdim və: – qoy, qalsın, – deim.
– Əvvəllər çəkən olmamışam. Heç bir dənə də, zəhləm gedərdi onun tüstüsündən. Təzə-təzə öyrəşirəm, – deyə Həsən kişi dilləndi.
O, papirosa elə dərin bir qullab vurdu ki, elə bil əvvəllər çəkmədiyi üçün peşiman olmuşdu, İndi çəkmədiyi günlərin də əvəzini çıxmaq istəyirdi.
Həsən kişi papirosun kötüyünü otların arasına basıb əzdi. Sonra üzünü mənə tutub dedi:
– Qardaş, başağrısı vermirəm ki? Deyir: – Fikirli yatağan olar, dərdli deyingən, – haqq sözdür. İndi mən də bayaqdan deyinirəm, birdən sizə xoş gəlməz sözlərim.
Mən onun ehmalca qoluna toxunub:
– Xahiş edirəm, danışın, mənim üçün çox maraqlıdır söhbətiniz, – dedim.
– Hə, qardaş, yaxın-uzaq qohumlardan hər tərəfə səpələnmiş kəlbəcərlilərdən soraqlayırdım Alagözü. Deyirdim, bəlkə görən olub. Neçə dəfələrlə sərhəd bölgəsinə gedib çıxmışdım. Başıma itin oyunu gəlib. Hər dəfə də əliboş qayıdanda, dərdim bir az da artırdı. Bir dəfə oğlum lap təpindi mənə. Dedi ki, eşidib-biləndən ayıbdır, axı. Bütün millət nə haydadır, sən nə hayda? Ailəsini, ev-eşiyini qoyub gələnlər belə eləmir, gör sən nə oyun çıxarırsan? Camaat atasını, anasını, oğlunu, qızını axtarır, sən isə at axtarırsan.
Oğlumun bu sözləri yaman mənə toxundu, lap ürəyimin başını qanatdı. Dedim: – Oğul, səni and verirəm, o anovun sərgərdan dolanan ruhuna, bir də mənə belə söz demə. İşin olmasın mənlə, onsuz da mən ölü kimi bir şeyəm. Elə bil ki, atan yoxdur, o da ölüb, qalıb Kəlbəcərdə. İnsanın ki, illərlə, diş-dırnaqla qurduğu ev-eşik, var-dövlət, yurd-yuva dağıldı, onun yaşamağının bir mənası yoxdur. Allahım haqqı, o çadırdakı adamlara baxanda gündə neçə dəfə ölüb-dirilirəm. Beş-altı otaqlı evlərə sığmayan bir ailə, indi tozlu-torpaqlı xırda bir çadırın küncünə sığınıbdır. Ə, Allah kəssin belə yaşamağı, necə kəsib, – deyə Həsən kişi damarları çıxmış əlini havada yellədi. Sonra söhbətinin ardını danışmağa başladı.
– Bir dəfə Ağcəbədi bazarında yerlim Xudamla rastlaşdım. Görüşüb, öpüşdükdən sonra, bir-birimizlə hal-əhval tutduq. Xudam elə sovet hökumətinin vaxtında alverlə məşğul olardı. Rusiyyətin elə şəhəri yox idi ki, o, orada at oynatmasın. Sovet hökuməti dağılandan sonra da, düşdü xarici ölkələrin canına. Burdan vurub, oradan çıxırdı. Bir dəfə gedib, lap zəncilər yaşayan yerin adı nədi e, hə, Afrikaya çıxmışdı. İranı isə həftəbazarına döndərmişdi. Hər üç-dörd gündən bir oradaydı.
Soruşanda ki, Xudam indi nə işlə məşğulsan? Üzümə baxıb güldü:
– Evi dağılmışın oğlu,- dedi, – mən o boyda sovet hökumətinin “mirro-mirro” vaxtında alver edirdim, indi bütün Azərbaycan alverdəykən, məndən soruşursan ki, nə işlə məşğul olursan? Ə, nə işlə məşğul olacam, dəd-baba adətimlə. Bəs, eşitməmisən deyir: – canavar rəngin dəyişər, amma xasiyyətini dəyişməz.
Bəs, sən nə edirsən, ay Həsən kişi, Bakıda da mal-qar saxlayırsan?! Axı, sənin yaxşı heyvanların vardı, onlar necə oldu?!
Xudam bu sözləri deyəndə, nədənsə duruxdu. Sonra ikiəlli çiynimdən yapışıb:
– Ə, Həsən, sənin bir atın vardı ha, nəydi onun adı? Qaragözdü, Alagözdü, nəydi e? Mən onu İranın Təbriz şəhərində gördüm, özü də at yarışında. Cavan qardaşımın itgin göru haqqı, oydu. Ədə, necə tanımayaydım… az görmüşdüm onu.

(Ardı var…)

Müəllif: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru