Zahid Sarıtorpaqdan yeni kitab

Bu gün “Kitabevim.az” da yazıçı Zahid Sarıtorpağın “Quşların intiharına ağlamayın” kitabının təqdimatı olub. Tədbirdən fotolar:

Mənbə: Gülnar Əhmədova

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

ƏSGƏR QƏDİMOVUN KİTABI

TƏBRİZ MƏTBUATI TARİXİNDƏN OXUCULARA YENİ BİR ƏRMAĞAN

Cənubi Azərbaycan mövzusu Azərbaycanın bir çox qələm və söz sahiblərində (şair­­lərdən S.Rüstəm, B.Azəroğlu, M.Gülgün, H.Bülluri, S.Tahir və b.) həs­sas möv­zu­lar­dan biri olmuşdur. Bu kimi sə­ləf­lə­rin xələfi sayılan filologiya üzrə elmlər dok­­to­ru, pro­fes­­sor, Tərəqqi medallı Əsgər Qədi­mov da Cənub mövzusunda araşdırmalar apa­rır və bu gün də bu işi şərəf və ləyaqətlə da­vam etdirir. Professor Əsgər Qədimov Cə­nub möv­­zu­sun­­da araşdırmalar aparmaqla Azər­bay­can məktəb və pedaqoji fikir tarixinin təd­qi­­qi, təb­li­ği və tədrisi sahəsində be­lə demək mümkünsə “Cənubi Azərbaycan məktəbi” ya­­ratmış və həmçinin, bu işi indi də uğurla, gənclik həvəsi ilə davam etdirməkdədir.

Azərbaycan ədəbiyyat və təhsil tarixində özünəməxsus elmi üslubu, mövqeyi və xid­mət­ləri olan, o cümlədən “Qurbanəli Şərifzadənin həyatı və yaradıcılıq yolu”, “XIX əsr Ordubad ədəbi mühiti. Qüdsi Vənəndi”, “Mə­həm­məd Tağı Sidqinin hə­yatı və ya­ra­dı­cı­lığı”, “XIX əsr Ordubad ədəbi mühiti”, “Əli Məhbus və əsərləri”, “Fəqir Or­du­ba­di. Di­van” və s. 16 mo­noq­ra­fi­ya və tərtib kitabların, dərslik və dərs vəsaitlərinin, çoxsaylı el­mi mə­qalələrin və şeir­lə­rin müəllifi olan professor Əsgər Qədimov bu dəfə də ədə­biy­yat­şü­nas, folk­lor­şü­nas, ma­gistr, doktorant və dis­ser­tant­­ların görüşünə “Təbriz mətbuat ta­ri­xin­dən: “Dədə Qor­qud” və “Koroğlu” jurnalları ədə­bi-tarixi yaddaşın işığında” adlı san­­ballı mo­­noq­ra­fi­ya­sı ilə gəl­mişdir (Naxçıvan: Əcə­mi, 2019, 576 səh.).

“Təbriz mətbuat tarixindən: “Dədə Qorqud” və “Koroğlu” jurnalları ədə­bi-tarixi yad­daşın işığında” adlı monoqrafiyanı elmi və nəzəri şəkildə üzə çıxarıb yeni nəslə çat­dır­­maq çox vacib və vacib olduğu qədər də müqəddəs bir işdir. Belə təşəbbüs çağdaş zə­ma­­nə­mi­zin görkəmli elm və maarif xadimi, professor Əsgər Qədimova nəsib olmuşdur.

Tədqiqatçı alim Əsgər Qədimov monoqrafiyada əsasən “Dədə Qorqud” və “Ko­roğ­lu” jurnalını bir neçə aspektdən tədqiq və təhlilə cəlb etmişdir. Yanaşma aspektlərindən biri jur­nal­la­rın təd­qi­qi və nəşri tarixi, ideya-siyasi və ədəbi istiqamət, bədii nəsr və pub­li­sis­tika fonunda araş­­­­dırmalardan ibarətdirsə, başqa bir aspekt gün-güzəran problemi və zəh­mət adamlarına münasibət, sa­ti­­­rik ədəbiyyat, folklor və aşıq poeziyasından ibarətdir. Digər aspektdə isə müəllif uşaq ədəbiyyatı məsələləri, ana dili və türk xalqları ədəbiyyatı problemi kimi aktual məsələ və problemlərə diqqət ye­ti­rmiş və təhlil süzgəcindən ke­çir­miş­dir.

Tədqiqatçı oxuculara “Dədə Qorqud” jurnalının 1980-1982-ci illərdə Hüseyn Fey­zul­lahi Vahidin redaktorluğu və naşirliyi ilə (öz xərci hesabına) əsgi əlifba ilə Azər­bay­can dilində Təb­riz şəhərində işıq üzü gör­dü­yünü məlumat verir [Bax: səh.15]. Bir çox gör­kəmli alimlər (aka­demik M.İbrahimov, A.Zamanov, H.Məmmədzadə və b.) “Dədə Qor­qud” jur­nalının tək-tək nömrələrinə qəzet, jurnal və ya internet səhifələrində istinad et­mişlər. Sis­temli şə­kil­də isə ilk dəfə olaraq Əsgər Qədimov tərəfindən araşdırılaraq təd­qi­qə cəlb edi­lir. Əsgər Qə­dimov Azərbaycan dilini təbliğ etdiyinə görə yeddi il şah zin­da­nın­da həb­sə mə­ruz qa­lan milli və mənəvi düşüncə sahibi Hüseyn Fey­zul­lahini Azər­bay­can milli di­lini, mil­­li folk­lorunu, xalq-aşıq ədəbiyyatını ruhən sevən və cəsarətlə təbliğ edən və­tən­pərvər jur­­na­list kimi oxuculara təqdim edir.

Əsgər Qədimov “Dədə Qorqud” jurnalının hər ay 5000 tirajla və jurnalın müxtəlif rub­­rikalar adı altında buraxıldığını əks etdirir. Oxucuların da maraq dairəsinə səbəb ola­ca­­­ğına görə rub­­rikalardan bir neçəsinin adına nəzər salmaq istərdik: Azərbaycanın it­kin keç­­­miş­lə­rin­dən, Türk və Azərbaycan əsatiri, Azərbaycan nəqqaşları, Dədə Qorqud ba­la­la­rı (Uşaqlar sə­­­hifəsi), Azərbaycan qəhrəmanları, Azərbaycan aşıqları, Türkiyə şairləri, Türk ta­ri­xin­dən yarpaqlar, Türk peyğəmbərləri və s.

Bildiyimiz kimi, 1906-1931-ci illərdə fəaliyyət göstərən “Molla Nəsrəddin” jur­na­lı­nın ilk nömrəsində redaktor Cəlil Məmmədquluzadənin adından başqa heç bir açıq im­za­ya rast gəl­mi­rik (Ciddi yazı müəllifləri istisna olmaqla). Təbii ki, bunun bir çox səbəbi var idi. Əsas sə­bəblərdən biri də xurafata və cəhalətə qarşı yazılan satirik ruhlu əsərlər idi. “Təbriz mət­­­buat tarixindən: “Dədə Qorqud” və “Koroğlu” jurnalları ədə­bi-tarixi yad­da­şın işı­ğın­da” adlı monoqrafiyanı oxuyan zaman görürük ki, 1980-1982-ci illər müasir dövr sayılsa da jurnalda çıxış edən cənublu müəlliflər öz həyati təhlükələrini sı­ğor­ta­la­maq üçün gizli im­za­lar­dan bolluqla istifadə etmişlər. Monoqrafiyada oxuyuruq ki, “Dədə Qorqud” və “Ko­roğ­lu” jurnallarının redaktoru və naşiri Hüseyn Fey­zul­lahi Vahid “H.Ul­duz”, “H.Ba­bək”, “H.Al­pa­mış”, “Dədə Qor­qud”, “Aydın”, “Bacadan baxan”, “Hüseyn Tə­pəgöz”, “Tıs­bağa Ca­vad”, “Cü­cə Ba­ğır”, “At Yusif”, “Keçi Kərim”, “Cəvad Nərə”, “Mir­­zə Rey­qan”, “Əsgər Daş­qaçı”, “Kefli Kə­rim”, “Mülçük”, “Çopur Musa”, “Keçəl Cey­­ran” kimi 18 gizli im­za­dan is­ti­fadə et­miş­dir [Bax: səh.19]. Əsgər Qədimov jurnalın di­­gər daimi üzv­ləri olan Əlirza Zihəqq, Məhəmməd Rza Kərimi, Mürtəza Məcidfər, Rza He­sari, Əli Şə­rif Dilcuyi, Əyyub Şəhbazi və başqalarının gizli imzalarını uzun yuxusuz ge­cə və gün­düz zəhmətləri bahasına olsa da araş­dı­ra­raq üzə çıxarmışdır.

Əsgər Qədimov yazır ki, “Dədə Qorqud” jurnalı Azərbaycanın milli dərdlərini bü­tün türkdilli xalqlara bəyan edən el sovqatı, el ərmağanı olmuşdur. Cənubi Azər­baycanın və onun müxtəlif bölgələrinin mütərəqqi ziyalıları, şeir-sənət adamları jurnalın sə­hi­fə­lə­rin­­­də milli ruhlu məqalələrlə çıxış etmiş, xalqın dərdlərini işıqlandırmışlar.Təbii ki, jur­na­lın bu kimi platforması Azərbaycanın Şimal bölgəsində də ziyalıların da (akademik M.İb­ra­­hi­mov, C.Xəndan, B.Vahabzadə, X.R.Ulutürk, A.Zamanov və b.) sevincinə səbəb ol­muş­dur.

Görkəmli tədqiqatçı Əsgər Qədimov oxucularına dövrünün milli ruhlu şair və zi­ya­lı­larının necə sevinc və fərəh hissi yaşadıqlarını Tehrandan “Qaftanlı” imzası ilə yazan şairin şeirin­dən belə çatdırır:

                                      Yaz, dönüm gözünə, gözəl yazırsan,

                                      Cəhlin, cəhalətin kökün qazırsan.

                                      Harda el dərdi var, orda hazırsan,

                                      Yaz, elim yatmayıb, bircə oyansın,

                                      Daha yadlara yox, özünə yansın.

                                      Yaz Dədə Qorquddan, Oğuz babadan,

                                      Odlar diyarından, eldən, obadan,

                                      Keçmiş zamanlardan, bu gün, sabahdan,

                                      Yaz nələr olmuşdu, nələr varımış,

                                      Əzəldən yadların gözü darımış.

                                      Yaz Sarı Aşığın döşündə sazın,

                                      Aslan Koroğlunun, aslan Eyvazın,

                                      Tutub paşaların sıxdı boğazın,

                                      İftixar qazandı bizim ellərə,

                                      Ellərin adını saldı dillərə.

Professor Əsgər Qədimov apardığı araşdırmalardan belə qənaətə gəlir ki, böyük mil­­li məramla Azərbaycan dilində nəşrə başlayan “Dədə Qorqud” jurnalı Cənubi Azər­bay­can ziyalılarının milli hislərini oyatmış və həmçinin, onların vahid Azərbaycan bir­liyi uğ­runda mübarizəsinə yeni istiqamət vermişdir. Tədqiqatçı bunu cənublu şair və mil­li ruh­­lu oxucuların Süleyman Rüstəmin “Cənub şeirləri”ni oxuduqlarından və ona say­sız-he­­sabsız ithaf şeirləri çap etdirdikləri qənaətinə gələrək yazır. Müəllif Süleyman Rüs­tə­­min Cənub şeirlərindən daha çox təsirlənən Süleyman Salisin ithaf şeirinin inan­dı­rı­cı­lı­ğı­nın mahiyyətini belə işıqlandırı:

                                      Bu tay Ələmdardır, o tay Ordubad,

                                      O tayda bayramdı, bu tayda fəryad.

                                      Şikar fikrindədir rəhmsiz səyyad,

                                     Siz dadıbsız azadlığın dadını,

                                      İcazə yox biz danışaq adını.

Əsgər Qədimovun apardığı araşdırmalar göstərir ki, Cənubda inqilabdan sonra (1979) Azərbaycan dilində nəşr edilən bir sıra qəzet və jurnallardan, ancaq “Dədə Qor­qud” və “İnqilab yolunda” jurnalları müəyyən çətinliklərlə öz nəşrlərini davam etdirə bil­miş­­­lər. Göstərilir ki, “Dədə Qorqud” jurnalı nəşr olunduğu vaxtlardan mütamadi olaraq tə­q­ib olunduğundan  bəzi aylarda saylarını birləşdirərək iki nömrəni bir yerdə nəşr etmək məc­buriyyətində qalmışdır. Monoqrafiyanın 30-31-ci səhifələrində müəllif bu barədə ət­raf­lı bəhs edir.

Müəllif, həmçinin, “Dədə Qorqud” jurnalının səhifələrindəki Azərbaycan xalqının qə­dim dövrlərdən başlayaraq çağdaş dövrü də daxil etməklə, ədəbiyyat və mədəniyyəti ge­niş şəkildə işıqlandırmış, şair və yazıçıların bədii əsərlərindən nümunələr vermis, həm­çi­­nin ədəbiyyatın ideya-estetik problemləri ilə bağlı elmi-nəzəri məqalələri də (“Kut­lar” (“Ku­tilər”), “Atropat”, “Hunlar basqını”, “Azərbaycana basqın edənlərə ibrət” və s.) mo­noq­­rafiyada işıqlandırmışdır. Əsgər Qədimov vurğulayır ki, jurnalda Nizami Gəncəvi, Qət­ran Təbrizi, İzzəddin Şirvani, Məhsəti Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Məhəmməd Fü­zuli, Kişvəri, Həbibi, Məsihi, Heyran xanım kimi klassik şairlərin həyat və yaradıcılığı ilə də bağlı dəyərli məqalələr dərc edilmiş, bu şairlərin şeirlərindən nümunələr də ve­ril­miş­dir.

Monoqrafiyada ədəbi-tənqidi yaradıcılıq da konkret faktlar və materiallar əsasında müəl­lif tərəfindən izlənilir və təhlil olunur. Belə ki, Hüseyn Ulduz jurnalda “Kitabi-Dədə Qor­qud” das­tanından söz açır və dastanın X əsrə aid olduğu qənaətinə gəlir. Əsgər Qədimov isə das­tandakı hadisələrin izlərinin daha qədimlərə, hətta bizim eradan əvvəlki zamanlara ge­­dib çıxdığı qənaətindədir. Monoqrafiyanın 45-ci səhifəsində müəllif yazır: “Dastanın mü­qəddiməsi dastandakı hadisələrin VII əsrə, “Rəsul Əleyhüssəlam zamanı”na aid ol­du­ğu­nu təsdiq edir. Odur ki, “Dədə Qorqud” jurnalının redaksiyası bu məqalədə das­tan­da­kı ha­disələrin daha qədim dövrlərlə səslənməsini bildirsəydi, tarixi və elmi cəhətdən düzgün olar­dı [Bax: səh.45].

Monoqrafiyanın müəllifi Əsgər Qədimov yazı tərzində, üslubunda, mühakimə və təh­­lilində özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Tənqidçi klassik irsin ən yaxşı ənənələrini təs­diq­lə yoxlamaq və möhkəmlətmək yolu ilə gedir. Hüseyn Ulduz yanlış olaraq göstərir ki, Ni­za­mi Gəncəvi, Qət­ran Təbrizi, Əbülüla Gəncəvi, Fələki Şirvani, Qivami Mütərrizi, İz­zəd­din Şir­vani, Məhsəti Gəncəvi, Xaqani Şirvani, Mücirəddin Beyləqani və Xətib Təb­ri­zi XI-ci əsr­də yaşamış və yaratmışlar. Yenə də müəllif Qədimov incə bir dillə qeyd edir ki, “Qətran Təbrizi və Xətib Təbrizinin yaradıcılığı XI əsrə, digər şairlərin ya­ra­dı­cı­lı­ğı isə XII əsrə aiddir” [Bax: səh.45].

Professor Əsgər Qədimov “Dədə Qorqud” jurnalının folklora həssaslıq və qay­ğı­keş­­­­liklə yanaşmasından, mifologiya və folklor tarixinə, həmçinin, aşıq yaradıcılığına ge­niş yer verməsindən də fərəhlə bəhs edir. Müəllif qeyd edir ki, “Dədə Qorqud” jurnalı öz sə­hi­fə­lə­rin­­­də Azərbaycan folklorunun mərasim janrları haqqında da dəyərli materiallar dərc et­miş, unudulmaqda olan xalq mərasimlərimizi rubrikalar adı altında yada salaraq onları qo­­­rumuş və bir daha yaddaşlara həkk etmişdir. Monoqrafiyanı vərəqlədikcə Azər­bay­ca­nın klassik aşıqları haqqında da müəllif tərəfindən maraqlı tapıntılarla da rastlaşırıq. Aşıq Qur­bani, Sarı Aşıq, Aşıq Valeh, Xəstə Qasım, Aşıq Bəşir, Aşıq Sona, Aşıq Bəsti, Aşıq Na­­­bat və başqaları monoqrafiyada milli azadlığa və istiqlala havadarlıq edən el sə­nət­­kar­la­­­rı kimi səciyyələndirilir. Tədqiqatçı haqlı olaraq digər tərəfdən də “Dədə Qor­qud” jur­na­lındakı aşıq ədəbiyyatını milli dərdlərdən yazıb xalqı oyatmaq üçün bir üsul, va­sitə və tərz metodu kimi dəyərləndirir.

Əsgər Qədimov “Dədə Qorqud” jurnalındakı uşaq ədəbiyyatı məsələlərin təhlilini vəhdətdə, paralel aparmaqda, uşaq şeirlərinin estetik dəyərini, bədii duyğunun in­cə­lik­lə­ri­ni dərindən qavramaqla mən deyərdim ki, usta pedaqoq məharəti ilə diq­qə­ti cəlb edir. Əsl ideyalı yaradıcılıq odur ki, tədqiqatçı öz elmi axtarışında ifa­də­si­ni aydın ifa edə bilsin. Əsgər Qədimov yaradıcılığında dövrün, gerçəkliyin bu ba­xım­dan tə­za­hür formalarına nail olmuşdur. Əsgər Qədimov yazır ki, “Dədə Qorqud” jurnalının ciddi əhəmiyyət verdiyi mə­sələlərdən biri də uşaq və gəncləri milli və mübariz ruhda tərbiyə etmək, onları xalqa, və­tənə, dogma ana dilinə bağlı, azadlıqsevər vətəndaşlar kimi yetişdirməkdən ibarət ol­muş­­dur. Göstərilir ki, jurnalda laylalar, oxşamalar, atalar sözləri, tapmacalar, süjetli mən­zu­­mələr, hekayələr və sair janrlar ləyaqətli şəkildə işıqlandırılmışdır. Əsgər Qədimov be­lə hesab edir ki, uşaq şair­lə­rin­dən Mirzə Əli Hüseynzadənin “Bulaq əfsanəsi”, Rza Or­ma­nın “Uşaq və sərbaz”, Ağçaylı Xoyinin “Tüfəng”, Firidun He­sar­lının “Qarğa ilə bülbül” adlı şeir və mən­zu­mə­lə­­ri uşaq­ların milli dünyagörüşünü formalaşdırır, eləcə də vətən dilinə məhəbbət hissi oya­dır.

Əsgər Qədimov bu bölmədə də tənqidi yanaşmadan yan keçməmişdir. Qədimov yazır ki, “H.Müəllim” imzası ilə çap olunan “Tülkü ilə qarğa” adlı mənzum hekayədə şair Mirzə Ələkbər Sabirin eyni adlı hekayəsindən istifadə etmişdir. “Lakin bu hekayənin mövzusu M.Ə.Sabirin əsərinin mövzusu ilə eyni olsa da, bədii təsvir üslubu yenidir. Yəni müəllif hekayədə M.Ə.Sabiri təkrar etməmişdir” [Bax: səh.396].

Monoqrafiyada işıqlandırılan Ağçaylı Xoyinin “Tüfəng” adlı uşaq şeiri çox ma­raq­lı detalları ilə diqqətimizi çəkdi. Şeir ata ilə uşağın dialoqu üzərində təsvir olunur. Şeirdə əsa­­sən uşağın nəcə bir vətənpərvər olması göstərilir. Şeiri oxuyan zaman görürük ki, ba­la­­ca uşaq vətəninə aşiqdir, vətənini dərin məhəbbətlə sevir. Vətənini təhlükələr içində gö­rən uşaq atasından ona tüfəng almasını istəyir.

                                               İzin ver, dədə,

                                               Söz deyim sənə.

                                               Vətən xətərdə,

                                               Tüfəng al mənə.

                                               Tutum düşmanı,

                                               Oda, atəşə.

                                               Səsləyir vətən

                                               Məni döyüşə.

                                               Tez ol, amandı,

                                               Yubanma, ata.

                                               Yubansan əgər,

Baş verər xətər.

Əsgər Qədimov monoqrafiyada “Dədə Qorqud” jurnalındakı uşaq ədəbiyyatı mə­sə­­lələrini bütövlükdə tədqiq-təhlil süzgəcindən keçirdikdən sonra belə qənaətə gəlir ki, jur­­­nal bədii nəsr nümunəsi ilə də uşaqlara vətənpərvərlik və milli istiqlal ideyası aşı­la­mış­dır.

Qeyd etdik ki, monoqrafiyada işıqlandırılan prioritet məsələlərdən biri də ana dili mə­sələsidir. Əsgər Qədimov yazır ki, “jurnal bu zəruri problemlə bağlı jurnalistikanın ək­sər janrlarından istifadə etmiş, mövzu ilə bağlı tədqiqat xarakterli məqalələr, şeirlər, ta­ri­xi-publisist yazılar, oçerksayağı tövsiyələr, dilə aid dini təbliğatlar, bədii hekayələr, bə­dii pub­lisistika nümunələri, klassik şairlərdən doğma ana dili ilə bağlı fikirlər, fars şo­vi­nist­lə­rinin Azərbaycan dilinə qarşı yönəlmiş fəaliyyətlərinin ifşasına həsr olunmuş mə­qalələr və s. çap etmişdir” [Bax: səh.423].

Tədqiqatçı müəyyənləşdirir ki, Hüseyn Feyzullahi, Balaş Azəroğlu, Hidayət Hə­sa­ri, Zühuri, Hacı Əli Ətayə, Məhəmməd Fərid, Məhəmmədəli Ocaqverdi, Əsgər Mə­sud, Eloğ­lu, Məhəmməd Gəncə və başqa demokratik və milli ruhlu yazarlar Azərbaycan mil­li di­linin qədim Oğuz dili olması fikrini öz məqalə və şeirlərində əks etdirmişlər. Əsgər müəllim monoqrafiyada ana dili ilə bağlı araşdırmalarında Urmiyalı şair Məsudun “Türk elləri mənim qədim elimdir” adlı şeirini də təhlil obyektinə çevirmişdir. Şeirdə dövrün si­ya­si durumu, Pəhləvi rejiminin xalqa zidd mövqeyi, vətənə və milli türk dilinə bağlılıq mövqeyi xüsusi sevgi ilə vurğulanır.

                                      Dilimi kəssən də danışacayam,

                                      Öz ellərimlə mən barışacayam,

                                      Azadlıq yolunda çalışacayam,

                                      Türki dili mənim ana dilimdi,

                                      Türk ellləri mənim qədim elimdi.

                                      Yaza bilməzdim mən ana dilimi,

                                      Pəhləvi kəsərdi mənim əlimi,

                                      Eyləmədi tarix qəbul zülümü,

                                      Türki dili mənim ana dilimdi,

                                      Türk ellləri mənim qədim elimdi.

                                      Mən Təbrizəm, mən Səlmasam, Urmuyam,

                                      Mən Makuyam, mən Mərəndəm, mən Xoyam,

                                      Pəhləvidən aldım intiqam, oyam,

                                      Türki dili mənim ana dilimdi,

                                      Türk ellləri mənim qədim elimdi.

Tədqiqatçı haqlı olaraq yazır ki, “Dədə Qorqud” jurnalının səhifələrində milli is­tiq­lal və milli dil azadlığına həsr olunmuş bu cür şeirlər ümumxalq milli intibahına yol aç­­mış, cənublu ziyalıları doğma ana dilində kitablar yazıb nəşr etdirməyə də ruh­lan­dır­mış­dır. Jurnal isə öz növbəsində doğma dildə çap olunan yeni kitabları öz sə­hi­fə­lə­rin­də rəy­lən­dirmiş və onlara qiymət vermişdir.

Əsgər Qədimov monoqrafiyada “Koroğlu” jurnalının da nəşri tarixindən, ideya-si­ya­­si və ədəbi istiqamətindən, “Koroğlu” jurnalında Azərbaycan ədəbiyyatı mə­sə­lə­lə­rin­dən, həmçinin, “Koroğlu” jurnalında Cənubi Azərbaycandakı soydaşlarımızın ana dili prob­­­­lemlərindən bəhs etmiş, tədqiq etmiş, bitkin, universal təsəvvür formalaşdırmışdır.

Əsgər Qədimov azadlıq nəğməkarı Hüseyn Feyzullahi Vahidin “Koroğlu” ədəbi jur­nalının 1979-cu ildə işıq üzü gördüyünü, ancaq jurnalın ömrünün çox qısa olduğunu oxu­­culara bəyan edir. “Koroğlu” jurnalı cə­mi üç nömrə ilə oxucularının görüşünə gələ bil­­miş və maddi im­kansızlıq üzündən bağ­lan­mış­­dır. Müəllif göstərir ki, “Dədə Qorqud” jur­nalı ilə “Ko­roğ­lu” ədəbi jurnalının mə­ramnaməsi oxşardır. Məqsəd yalnız və yalnız xal­qı oyat­­maq, istibdad və zülmün sə­bəb­lərini xalqa anlatmaq, Azərbaycan dilini və ədə­biy­­­­ya­tı­nı, onun mədəniyyətini və gözəl sə­nətlərini Azərbaycan xalqına tanıtmaq, milli si­tə­­mi və onun aradan qaldırılması yol­la­rı­nı xalqa göstərmək, bütün siyasi baxışları xalqa izah et­mək­dən ibarətdir. Məhz bu nəzəri-ta­rixi konteksdən çıxış edən Əsgər Qədimov vur­­ğu­la­yır ki, “Koroğlu” jurnalı qısa müd­dət­lik nəşri tarixində Azərbaycan xalqının milli di­lini, folklorunu, ədəbiyyat və mə­də­niy­yə­tini cəsarətlə təbliğ etmişdir.

Qələm dostumuz Əsgər Qədimov monoqrafiyada “Koroğlu” və “Qaçaq Nəbi” das­tan­larından, Azərbaycan hürufi poeziyası və onun Nəimi və Nəsimi kimi dahi nü­ma­yən­də­lərindən söz açmış, həmçinin, təhlildə özünün nəzəri mülahizələri də təsdiqini və təf­si­ri­­ni tapmışdır. Əsgər Qə­di­mov “Koroğlu” ədəbi jurnalında da nəşr olunan məqalələrə, ya­zı­lara tə­ləb­kar­lıq­la ya­­naş­mış, yazı və ya məqalələrin uğurlu cəhətləri ilə bərabər, onun bə­zi çatışmaz cəhətləri üzə­rin­də də da­yan­mış, belə demək mümkünsə polemikalar apar­mış, yazarlara irad­lar tutmuş və bü­tün bu cid­di araşdırmaların, təhlillərin sonunda ob­yek­tiv­lik və xeyirxahlıq dayan­mış­dır.

Sonda belə qənaətə gəlirik ki, professor Əsgər Qədimovun “Təbriz mət­­buat ta­ri­xin­dən: “Dədə Qorqud” və “Koroğlu” jurnalları ədə­bi-tarixi yaddaşın işı­ğın­da” adlı mo­noq­ra­­­fiyası milli maarifçiliyi və mətbuat tarixinizi öyrənmək baxımından çoxşaxəli bir təd­qi­qat əsəridir. Əsgər Qə­­dimovun zərgər dəqiqliyi ilə tamamlayıb geniş oxucu kütləsinə təq­dim etdiyi bu mo­noq­­rafiya sözün əsl mənasında qibtə ediləcək bir əsərdir. Müəllifin son­da gəldiyi nəticə, ədə­bi-pedaqoji-psixoloji mühitə gətirdiyi elmi yeniliklər nəzəri və təc­rü­bi inkişaf görüşündən mühüm millim və elmi əhəmiyyət kəsb edir.

Görkəmli kibernetik və riyaziyyatçı Norbet Vinerin mülahizələrinə görə, bü­töv­lük­də dünya elmini alimlərin 5 faizinin yaradıcılığı inkişaf etdirir, qalan 95 faiz isə elmə o qə­­dər də fayda vermir. Lakin bu 95 faiz olmasaydı, o 5 faiz də olmazdı. Filoloq alimlərin hər biri mübaliğəsiz və inamla deyə bilər ki, professor Əsgər Qədimovun ya­ra­dı­cı­lığı məhz 5 faizə aiddir.

Beləliklə, Şimali və Cənubi Azərbaycan ədəbi mühitinin tam görüntülərini ortaya qo­yan filologiya üz­rə elmlər dok­­to­ru, professor, Tərəqqi medallı Əsgər Qədi­mova hə­yat­da bəşəri nemət olan can sağlığı və yaradıcılıq işlərində uğurlar arzulayırıq.

Kamal CAMALOV,

Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru,

dosent, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

İLHAM PƏRİSİ – ŞEİR

“Mən, Təranə xanımla qohumluq münasibəti ilə əlaqədar, onu gəncliyindən tanımışam və və həmişə onun yazıları, mənim yazılarıma verdiyi qiymətli məsləhətləri, mənim ilham mənbəyim olub, mənə təb verib, yaradıcılığıma qol-qanad verib. Elə ona görə də, həmişə mən Təranə xanımı ilham pərisi bilmişəm və ona elə bu mövzuda da şer yazmışam.”
İLHAM PƏRİSİ
(Təranə Məmmədə həsr edirəm.)

Necə ki xalıya dönər hər ilmə,
Söz də qönçələsin, qoy, kəlmə-kəlmə,
Gələndə mehlə gəl, sükutla gəlmə,
Çağlasın sinəmdə dənizin səsi,
Təb ol ürəyimə , ilham pərisi!

Yer-göy nə gözəldir,rəngdə min çalar,
Quşlar nəğmə deyər, budaqlar çalar,
Gülü qələm öyər, çəkər fırçalar,
Çiçək-gül ətiri çəkər hər kəsi,
Təb ol ürəyimə , ilham pərisi!

Fırça çiçək çəkər öz boyasında,
Qələm nazlandırar söz boyasında,
Təbiət göz oxşar yüz boyasında,
Cənnətdir vətənin dağı-dərəsi,
Təb ol ürəyimə , ilham pərisi!

Mən də, şehli gül tək söz dərə bilim,
Çələngim şer olsun, pay verə bilim,
Doğma kəslərimi şad görə bilim,
Qovsun bahar mehi dumanı, sisi,
Təb ol ürəyimə, ilham pərisi!

İldırım,ömür gün çatır yoxuşa,
Yolda düşə-düşə qara, yağışa,
Təbiət göz oxşar, sən ruhu oxşa,
Gəlsin xoş günlərim, qoy, getsin nəsi,
Təb ol ürəyimə, ilham pərisi!

Müəllif: İLDIRIM ƏKBƏROĞLU 

Allah rəhmət eləsin… Ruhu şad olsun… Bu şeir (sonetlər) “İldırım Əkbəroğli – 70” layihəsi çərçivəsində N : 18 qeydi ilə yayımlanır. Eyni zamanda bu layihə çərçivəsində İldırım Əkbəroğlunun 70 illik yubileyi münasibəti “Yazarlar” jurnalının xüsusi buraxılışı formasında nəşr olunacaq “İldırım Əkbəroğli – 70” kitabına daxildir.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Meyxoş Abdullah

Varlı qadın
(hekayə)

… Şəhərin mərkəzindəki ikimərtəbəli, çoxçeşidli mallar satılan “Möcüzəli aləm” ticarət mərkəzi, şəhərin ən varlı qadını sayılan Məsmə xanımın şəxsi mülklərinə aid olan və ona ən çox gəlir gətirən ticarət obyektlərindən biriydi.
Məsmə xanım çox varlı idi. Şəhərin müxtəlif məhəllərində onun irili-xırdalı ona qədər dükanları işləyirdi. Hələ, deyilənlərə görə, şəhərin kənarında on hektarlarla geniş torpaq sahələri də vardı.
Məsmə xanımın yaşı qırxı haqlasa da, özünə əməlli-başlı fikir verirdi. Çox gözəl bədən qurluşu vardı. Elə bil, mahir bir heykəltaraş onu qranit daşdan yonub, düzəltmişdi.
O, qırmızı rəngli paltarları çox sevirdi. Əslinə baxsan, qırmızı rəng, elə bil, əzəldən onun adına icad olunmuşdu. Ətli yanaqlarını alqırmızı rəngə boyayanda, adam elə bilirdi ki, onun sifəti çıraq kimi alışıb yanır. Ayağındakı ayaqqabıdan tutmuş, dodaqlarının rənginə kimi alqırmızı rəngdə olardı onun bütün görkəmi.
Bu ərsiz, dul qadının dərdindən dəli-divanə olan kişilər çox idi. Amma Məsmə xanım onların heç birini vecinə belə almazdı. Deyilənlərə görə, o, elə belə adamlarla oturub durmurdu. İldə bir dəfə, bir aylıq hansısa uzaq, xarici ölkələrin birinə istirahətə gedirdi. Nazlı, qəmzəli bu xanımın illər, elə bil yel, kimi yanından ötüb keçirdi. Yaşının üstünə yaş gəldikcə, qocalıb, yaşlanmaq əvəzinə, gün-gündən gözəlləşib, cavanlaşırdı.
Məsmə xanım xəsislikdə şəhərdə ad çıxartmışdı. İşçilərinin üstündə nəzarəti həddən artıq güclü idi. Qınayan olmasaydı, verdiyi pula görə onları gecə növbəsi də işləməyə məcbur edərdi. İşçiləri ondan çox narazı idilər.
Onun varlanmaq ehtirası hər şeydən güclü idi. Məsmə xanımı ancaq pul maraqlandırırdı. Hər ayın axırında sahib olduğu əmlakının haqq-hesabını aparanda, işçilərlə hökmən dava-dalaş salardı. Çalışardı ki, kimdənsə bir nöqsan tapıb, onu cəriməlsin, pulundan saxlasın, ya da məvacibini verməyib işdən qovsun.
Məsmə xanım pulu çox sevirdi. Pul onun üçün hər şeydən üstün idi. Onun beynindən yalnız pul qazanmaq, sərvətini artırmaq keçirdi. Vaxtilə pula olan hərisliyi onun həyatını büsbütün dəyişsə də, o, buna görə peşiman da deyildi. Əksinə, bu var-dövlətə sahib olmaq üçün onu “cəzalandıran” Ələkbər kişiyə borclu idi. O hadisə uzun illər bundan qabaq baş versə də, Məsmə xanım heç vaxt o günü o “cəzanı” unuda bilmirdi. O hadisə hər dəfə onun yadına düşəndə var-dövlət qazanmaq həvəsi bir az da artıb, çoxalırdı.
Onda Məsmənin on səkkiz yaşı yenicə tamam olmuşdu. Birillik ticarət kollecini bitirib, şəhərin mərkəzindəki, indi özünün şəxsi əmlakına çevrlmiş, bu böyük ticarət mərkəzinin yerində olan kiçik ərzaq dükanına satıcı köməkçisi göndərilmişdi. Yumurta kimi ağappaq, yupyumuru bir qız idi. Qısa geyindiyindən, şümşad kimi ağ baldırları az qala bəzi kişilərin gözlərini çəpgöz etmişdi. Qalın, ətli dodaqları arasından parıldayan ağappaq dişləri, onun sifət qurluşunu bir az da cazibədar göstərirdi. Gülümsər, qaynar gözləri onunla danışan adamın, elə bil ürəyinin yağını çəkirdi. Müştəri dükana girəndə ağlı başından çıxar, nə alacağının fərqinə varmadan, əlinə keçən ərzağı daşıyıb stolun üstünə düzürdü ki, heç olmasa qızın yanında bir az çox ləngiyə bilsin.
Həmin dükanda uzunmüddətdən bəri, həm müdir, həm də satıcı kimi işləyən və hamının “Ələkbər kişi”, – deyə çağırdığı hündürboylu, şeşəbığlı adam, ilk gündən Məsmənin yerində dingildədiyini görüb, ona bərk-bərk tapşırıb, demişdi: – Qızım, əlin, ayağın düz olsun. Ticarət elə şeydir ki, qazanc köpük-köpük yığılır, amma dağılanda birdən dağılır. Pul şirin şeydir, tamah adamı tez caydırır, əlin əyildisə, onu düzəltmək olmayacaq. Bax, bu sözləri qulağında sırğa kimi saxla, məbada əlini əyriliyə öyrəşdirsən, yoxsa peşiman olarsan, ha…”
Ələkbər kişinin bu sözləri, gülüburnunda olan, yerində fır-fıra kimi fırlanan, gözləri arpa yeyib, dənədüşmüş dananın gözləri kimi parıldayan Məsmənin bu qulağından girib, o biri qulağından vızıltıyla çıxdı.
Ələkbər kişi çoxdanın ticarətçisi idi. Tükü tükdən seçməyi bacarırdı. Dükana yüz adam birdən girsəydi belə, hamısını bir saatın içindəcə yola salar, bir qəpik belə artıq-əskikliyə yol verməzdi. Tərəzidə, haqq- hesabda da çox dəqiq idi. O qədər dəqiq idi ki, işə başlayandan, günün axırına kimi hər malda neçə qəpik, neçə manat gəlir qaldığını gözəyarı hesablayardı. Günün sonunda haqq-hesab edəndə hər şey dübbədüz, köpüyəköpük çıxardı. Hələ indiyə kimi heç bir yoxlayıcı ondan nöqsan tutmamışdı.
Onun gəliri özünün dediyi kimi, müştərilərdən saxladığı köpük-quruş deyildi. O, hər ayda iki tona qədər kağız işlədirdi. Dükanda satılan bütün ərzaqları qalın, sarı kağıza büküb verərdi. İki ton kağızın pulun hesablayanda Ələkbər kişi işindən də, güzaranından da razılıq edərdi. Həmişə zarafatla deyərdi ki, mən ailəmi kağızla dolandırıram. İnsafən, camaat da Ələkbər kişidən yerdən göyəcən razı idilər.
Məsmə işə başlayandan bir-iki ay sonra başladı yavaş-yavaş əliəyrilik eləməyə. Ələkbər kişi görürdü ki, qız xəlvətə salaraq arada köpük-quruşdan çırpışdırır. Dolayısıyla qıza başa saldı ki, əliəyrilik eləməsin, onun sözlərini yadından çıxartmasın. Amma onun bu sözlər, elə bil daşa deyilirdi, Məsmənin qulağına girmirdi ki, girmirdi.
Günlər keçdikcə, Məsmə xırda pullardan, artıq kağız pullara keçmişdi. Gündə bir-iki manat oğurlayırdı. İşinin sərrafı olan Ələkbər kişinin bu oğurluq gözündən yayınmırdı. Qıza dönə-dönə tapşırırdı ki, bu pis əməlindən çəkinsin.
Qız da and-aman edirdi ki, o bir qəpik də olsun pul götürmür.
Bir neçə dəfə Ələkbər kişi qızın, cibindən, çantasından oğurladığı pulları çıxarıb ona göstərsə də, qız tutduğu əməlindən əl çəkib düzəlmirdi ki, düzəlmirdi. Ələkbər kişi nəalac qalıb, Məsməni bir neçə dəfə işdən də qovmuşdu. Qız da hər dəfə ağlayıb-sıtqayıb yalvarırdı ki; – evdə ehtiyacımız var, dolana bilmirik, ona görə carəsizlikdən pul götürürəm.
Amma Ələkbər kişi bilirdi ki, o yalan deyir. Çünki onların yaşayışı o qədər də pis deyildi. Anası Badam arvad qızıl-gümüş alverçisi idi. Həm də, maaşından əlavə Ələkbər kişi Məsməyə hörmət də edirdi. Hələ üstəlik, ayın sonunda ona dükandan ərzaq da yardım edirdi. Qız qazancını ancaq paltara, ənliyə, kirşana verirdi. Hər gün yeni bir paltarda işə gəlirdi.
Ələkbər kişi ona dəfələrlə deyirdi: – Məsmə, bilirəm sən gələcəkdə varlı adam olmaq istəyirsən. Varlı olmaq üçünsə adama çoxlu pul lazımdır… Pul elə şeydir ki, hamı onu çox istəyir. Amma adam ki, ehtiyacından artıq pul qazanmaq sevdasına düşdü, demək, həmin adama abır-həya lazım deyil. Çünki pul onun abır-həyasını əvəz edir. Düzdür, həmin o adam həyatda var–dövlət sahibi olur, amma heç vaxt xoşbəxt ola bilmir.
Məsmə isə Ələkbər kişinin bu sözlərinə gülüb deyirdi: – “ Təki, adamın pulu çox olsun. Pul çox olanda xoşbəxtlik özü gəlib adamı tapır. Qaldı, abır-həyaya, day-day, onu itə də atsan it yeməz”.
Ələkbər kişi onun bu sözlərindən sonra bir daha anladı ki, bu qız düzələn adama oxşamır.
Günlərin bir günü işin sonunda pulların haqq-hesabını aparanda, Ələkbər kişi baxıb gördü ki, puldan əlli manat çatmır. O, Məsmədən puldan əskik gəldiyini soruşdu. Qız and içdi ki, onun bundan xəbəri yoxdur.
Ələkbər kişi təkrar soruşdu, xahiş etdi ki, əgər pulu götürübsə ehmalca gətirib qoysun yerinə.
Qız yenə də and-aman edib bildirdi k, nə pul görüb, nə də puldan xəbəri vardır.
Ələkbər kişi qızın qolundan yapışıb biraddımlığında saxladı və diqqətlə onun gözlərinin içinə baxdı. Qızın gözləri alışıb yanırdı. Elə bil, onun gözlərinin dərinliyində quyruqlu sarı bir ilan çabalayırdı. Həyəcanlandığına görə qız tez-tez dərindən nəfəs alırdı. Hər nəfəs aldıqca da, onun sinəsi qabarıb-enirdi. Qızın sinəsi qalxıb endikcə də, yumuru, iri döşləri az qalırdı ki, Ələkbər kişinin gözlərinə soxulsun.
Ələkbər kişi pulun Məsmədə olduğunu tam yəqin bilirdi. Amma istəyirdi ki, o, özü bunu boynuna alsın. Amma qız təkidlə pulun onda olmadığını israr edirdi.
– Mən bu gün müştərilərdən üçünün alış-veriş edəndə, üç diriəllilik xırdalatdırdıqlarını öz gözlərimlə görmüşəm. Bax, əlliliklərdən iksi burdadır, amma biri yoxdur, – deyə Ələkbər kişi qızı başa salmağa çalışdı.
Qız isə ağlamsınaraq, pulun onda olmadığını deyirdi və boynunu çiyninə qoyaraq gözlərini süzdürə-süzdürə Ələkbər kişiyə elə baxırdı ki, Ələkbər kişi, elə bil, isti suya düşən göy-göyərti kimi yavaş-yavaş pölüşküyürdü.
Amma o, özündə təpər tapıb ürəyində: – lənət sənə kor şeytan, – deyib özünü ələ almağa çalışırdı.
Həm, iş gününün sonu olduğuna görə, həm də dükana girən təkəm-seyrək adamların bu söhbətləri eşitməsin deyə, Ələkbər kişi durub dükanın qapısını içəridən bağladı və Məsmənin qolundan tutub dükanın yük, ərzaq yığılan yerinə apardı. Məqsədi qızın götürdüyü pulu gizlətdiyi yerdən çıxarıb ona göstərmək idi ki, bir də belə qələt eləməsin. O bilirdi ki, qız pulu harada gizlədib. Odur ki:
– Məsmə, qızım, pul səndədir, qaytar qoy yerinə və söz ver ki, bir də belə axmaqlıq eləməyəcəksən. Mən də səni bağışlayım. Axı, belə yaramaz. Mən dəqiq bilirəm ki, pulu sən götürmüsən, özü də bunu bilə-bilə etmisən. Axı, sənə neçə dəfə tapşırmışdım ki, ticarətçinin əl-ayağı düz olanda işi də yaxşı olar. Niyə mənim sözümə qulaq asmadın, belə yaramaz axı? Özün deyirsən ki, mən gələcəkdə ticarətçi olmaq istəyirəm. İstəyirəm ki, şəxsi dükanım olsun, var-dövlətim çox olsun. Bilirsən, dolanmaq üçün, ailə uşaq saxlamaq üçün ticarətçiyə kiçik bir dükan da bəs edər. Yetər ki, müştəriləri aldatmasın, təmiz işləsin. Yox, kimsə birdən-birə varlanıb, milyonçu olmaq istəyirsə, onda o başqa bir məsələdir.
Ələkbər kişi qızın qolundan yapışb özünə tərəf çəkdi və əlini qızın köynəyinin yaxasından içəri salıb alt paltarının arasından oğurladığı pulu çıxarmaq istədi.
Bu vaxt qız əllərini cütləyib kişinin əlinin üstünə qoydu və bərk-bərk Ələkbər kişinin vəl boyda əlini sinəsinə sıxıb saxladı. Kişinin şanaya oxşar barmaqlarının arasında Məsmənin ürəyi quş kimi çırpınırdı.
Ələkbər kişi diksinən kimi oldu. Amma tezcə də özünə gəlib, o biri əliylə qızın əllərini dartıb əlinin üstündən qopartdı və bu dəfə barmaqlarını qoşalaşdıraraq onun iki döşünün arasında gizlətdiyi əlli manat pulu çıxarıb, qızın gözlərinin qarşısında tutaraq dedi:
– Bəs, buna nə sözün? – Deyirsən yəni, onda bu pulu bura mən qoymuşam?!..
Məsmə başını aşağı salaraq, ayağının ucunu yerdə ora-bura sürüşdürə-sürüşdürə, bic-bic güldü və nazlana-nazlana:
– Siz qoyanda nə olar? – dedi.
Ələkbər kişi çoxdanın kişisi idi, həm də cavanlığında çox lotu adam olmuşdu. O qədər belə sırtıq üzlər görmüşdü ki, təndir yabası kimi, artıq ütülüb, sirinsimişdi. Amma heç vaxt namuslu qıza, gəlinə gözünün ucuyla belə yan baxmamışdı.
Qızın bu ikibaşlı sözləri onun, sanki gənclik hissiyyatını oyatdı. O, barmaqlarının ucuyla Məsmənin yumuru çənəsindən tutub, qızın başını bir azca yuxarı qovzadı və onun gözlərinin içinə baxdı.
Qızın gözləri diri-diri kişini yeyirdi. Ələkbər kişi bu gözlərə baxdıqca içərisindən qeyri-adi bir yanğı onun bədənini, yağda bişən balıq kimi çırthaçırt qovururdu. Özündən aslı olmayaraq əlləri, artıq, qızın bütün bədənində dolaşırdı.
Məsmə isə alışıb-yanan gözlərini Ələkbər kişinin gözlərindən çəkməyərək, elə bil yanan odun üstünə bir az da neft çiləyirdi.
Kişi özündə deyildi. O hisslərini, artıq idarə edə bilməyəcək dərəcədə bədbəxt və iradəsiz bir hala düşmüşdü. Nəfəs ala bilmirdi. Acı bibər yemiş adamlar kimi ağzından od-alov çıxırdı. Bədəni isə əsim-əsim əsirdi.
Məcmə bütün varlığıyla ona qısılıraq: – Sənə qurban olum, bəlkə lazım deyil, – deyərək, onsuz da ağlı başından çıxan kişini bir az da dəli edirdi.
Ələkbər kişi qulac qollarını Məsmənin belinə dolayaraq, onu var gücüylə özünə sıxdı. Qız tora düşmüş balıq kimi kişinin güclü qolları arasında çırpındı və sonra xəfifcə inildədi…
… Bu hadisənin səhəri günü Ələkbər kişi ərizəsini yazaraq, öz razılığı ilə işdən getdi. Dükanı isə, Məsməyə təhvil verdi…

Müəllif: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

TƏBRİZİM ŞEİRİ

TƏBRİZİM

Xallı ceyran otlayanda düzündə,
Kədər gördüm Təbrizimin üzündə.
Ayrılığın həsrəti var gözündə,
Ürəkləri dağlayandı Təbrizim.

Eynəlidağ boylananda Səhəndə,
Bəzz qalası itər dumanda – çəndə,
Topxanadağ taleyindən küsəndə,
Hönkür-hönkür ağlayandı Təbrizim

Bir tarixdi hər qayası, hər daşı,
Tanrım bilir nələr çəkibdir başı,
Savalanım Babadağın qardaşı,
Bulaqların çağlayandır Təbrizim.

Yazılıb şəninə minlərlə dastan,
Ana yurdum başdan-başa gülüstan,
Makı qədim tarix, Miyanə ostan,
Şəbustər, Xoy, Kəndivandır Təbrizim.

Dərələri bürünəndə dumana,
Gur çayları səsin salar hər yana,
Düzlərində lalə bitən Muğana,
Ümidini bağlayandır Təbrizim.

Çaldıran, Urmiyə, Ərdəbil candır,
Əhər ,Qəzvin, Heris, Sarab, Zəncandır,
Mənim ana yurdum Azərbaycandır,
Bərabərin olmayandır Təbrizim.

Dolanmışam Qaradağ mahalını,
Çox dadmışam Küləşlinin balını,
Xəlillinin soruşdum əhvalını,
Çiçəklərin solmayandır Təbrizim.

Gələn qonaq Kəlheybəri soraqlar,
Behruzumda dişçatladan bulaqlar,
Məzgər, Balan, Aynalıda var bağlar,
Dəmirçi kənd mərd dayandı Təbrizim.

Dildən düşməz Şəhriyarla, Şirazi,
Könül oxşar Marağanın hər yazı,
Yada salsan qəmli axan Arazı,
Mübarizi tez duyandı Təbrizim.

Müəllif: MÜBARİZ SÜLEYMANLI

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

PAYIZ ŞEİRİ

PAYIZ

Günəş çoxdan çıxıb,mürgüdən oyan.
Tökülən yarpaqlar ilmədir, dayan.
Elə bil, xalıdır anam toxuyan.
Təbiət qoynunda toxuyur payız.

Göylərin çiskini yerə hədiyə,
Damcılar dəf çalır dam döyə-döyə,
Yorğun yer uyusun, dincəlsin deyə,
Yellər laylay çalır ,oxuyur payız.

Budaqda sığınıb, gör, quş da quşa,
Tənhalıq içində durublar qoşa,
Ağaclar libassız düşüb yağışa,
Hələ taxt üstədir, göz qoyur payız.

Bitsin toy-düyünlə sonu əzəlin,
Bəxtə gül açmağı olur xəzəlin,
Eyvandan boylanan dalğın gözəlin,
Qəlbindən ötəni tez duyur payız.

Müəllif: İLDIRIM ƏKBƏROĞLU 

Allah rəhmət eləsin… Ruhu şad olsun… Bu şeir (sonetlər) “İldırım Əkbəroğli – 70” layihəsi çərçivəsində N : 17 qeydi ilə yayımlanır. Eyni zamanda bu layihə çərçivəsində İldırım Əkbəroğlunun 70 illik yubileyi münasibəti “Yazarlar” jurnalının xüsusi buraxılışı formasında nəşr olunacaq “İldırım Əkbəroğli – 70” kitabına daxildir.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Ata və Ana haqqında şeir

Bir zaman həm atam, həm anam vardı…

Hanı o keçmişim, hanı o günlər?
Bir zaman həm atam, həm anam vardı.
Dağıldı oylağım, dağıldı ellər,
Bir zaman qardaşım, həm yarım vardı,
Bir zaman həm atam, həm anam vardı.

Fələk yaman kəsdi qapımı mənim,
Niyə qəmlə doldu mənim gözlərim?
Uzalı qalıbdı yenə əllərim.
Evimdə bir yanan çırağım vardı,
Bir zaman həm atam, həm anam vardı.

Necə xoşbəxt idik, necə bəxtəvər,
Yaman ötüb keçdi bu zaman, illər,
Neçə məzar gördü bu qəmli gözlər.
Bütün varlığımı fələk apardı,
Bir zaman həm atam, həm anam vardı.

Deyirsiz qəmliyəm, necə edim mən?
Axı ayrı düşdüm baba elindən,
Hər an dərs alardım nənə sözündən.
Ötən xatirəylə qəlbim də yandı,
Bir zaman həm atam, həm anam vardı.

Dayılarım, xalalarım hardadı?
Bibilərim, əmilərim gordadı,
Keçmişimdə görün kimlərim vardı.
İndisə həyatım sanki xəyaldı,
Bir zaman həm atam, həm anam vardı.

Vidadiyəm, ömrü başa vurmuşam,
Yetmiş pilləsinə ayaq qoymuşam,
Deyəsən dünyadan artıq doymuşam.
Ömrümün gülləri yaman saraldı,
Bir zaman həm atam, həm anam vardı.

Müəllif: VİDADİ AĞDAMLI

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Pərvanə Bayramqızının “Sonuncu arzu” hekayəsi

Pərvanə BayramqızININ HEKAYƏSİ HAQQINDA

MÜƏLLİMİN MÜQƏDDƏS ARZUSU

“Gəncliyin gözü ilə hər şey gözəl görünür”. Bu cümləni nasir, ədəbi təhlilçi, sözü dəyərləndirən Pərvanə Bayramqızının “Sonuncu arzu” hekayəsindən seçmişəm.Pərvanə xanımın yığcam, düşündürücü hekayələrini, ədəbi düşüncələrini çox oxumuşam. O, söz deməyin məsuliyyətini anlayan Söz Adamlarından biridir. Təxəyyülünün təndirindən çiy, yaxşı bişməmiş, tələsik ədəbi nümunələr çıxmır.

“Sonuncu arzu”su məni orta məktəbdə oxuduğum illərə apardı. Ana dilindən inşa zamanı Ofelya müəllimə və İbrahim müəllim məndən ancaq sərbəst mövzuda yazmağı tələb edərdi. Çox uzaqgörən insanlarmış. Təxəyyülümü, təhkiyəmi, hadisələrə baş vurmaq bacarığımı görüblər və formalaşdırıblar. Onlar mənim kitaba bağlılığımı, mütaliəyə hərisliyimi bilirdilər. Təvəzökarlıqdan uzaq olduğuma görə üzr istəyirəm…

Pərvanə xanımın hekayəsinin baş qəhrəmanları kitab və universitet müəllimidir. Qəhrəmanın kitab olmasına təəccüblənməyin. Kitab müəllim ola bilir, qəhrəman ola bilmir?

Mütaliə beynin məsqidir, təxəyyülün anasıdır. Gərək həmişə zəkanı formada saxlayasan. Bu işdə fasilə geriyə addımdır. Hansısa ibrət götürməli müsbət qəhrəmanı ideal kimi qəbul etmək insanı salaşdırır, bütövləşdirir. Yəqin ki, Gəray Fəzlinin “Yeddi ulduzlu səma” romanını oxumusunuz. Əsərin qəhrəmanı Eldar – Ayxan – iki ürəyi bir sinədə, yaxud bir ürəyi iki sinədə yaşadanlar o vaxtlardan məni ovsunlayıb. Sözümün canı odur ki, mütaliə insanı fpormalaşdıran ən yaxşı məşğuliyyətdir. Pərvanə xanım da bunu vurğulayır…

Pərvanə xanımın lirik qəhrəmanı vicdanlı müəllim mütaliə acıdır, onun mənəvi dünyası doymazdır. Ona görə də düşüncələri məntiqli, fəlsəfi və səmimidir. Düzü düz, əyrini əyri görür, kamil insan yetişdirmək kimi müqəddəs işlə məşğuldur.

Müəllimin həssas qəlbini incidən çox üzüntülər var. İndi cəmiyyətin bəzi eybəcərliklərinə görə sosial şəbəkələri qınamaq dəb halına çevrilib. Amma işıqlı düşüncəli müəllim bununla razılaşmır:

– Bir isti ürəyi beş-altı saat sosial şəbəkələrdə soyuda bilməz.

Gənclərin “Avropa sevgisi”, milli dəyərlərə biganəliyi, “Vətənin hər şeyinə həqarətlə baxıb yad ölkə” sevdasını qəlbində yaşatması müəllimi hər an düşünməyə vadar edir. Bu səbəbdən o, tələbələrlə dost olmağa çalışır, onlarla diskussiyar edir, mütaliəyə səsləyir. “Kitaba dəyər verən adam onun gözünün işığıdır”. O, “kitabı ruhunun, dərmanları cisminin xilaskarı” sayır. Amma dərmanlar yadından çıxsa da, həkimlərlə üz-göz olsa da, kitabları unutmur. Mütaliəni ömrünün mənası bilənlərə gülənlərin əhatəsində yaşyırıq bu gün. Məhz buna görə də mərhəmət, qayğı, xeyirxahlıq hissləri korşalmaqda, əzazillik, bir-birinə nifrət, laqeydlik isə qılıncını itiləyib hücuma keçməkdədir. “İnsan insanın dostudur” teoreminin həllini tapmaq yayda səhrada qar tapmaqdan çətin olub…

Pərvanə Bayramqızı incə məqama toxunur. Müəllim ömür dostu ilə bir əsəri sakitcə oxuyub müzakirə edəndən sonra gərgin mübahisələr yaranır. Belə mübahisələr hətta bir-birindən küsmək dərəcəsinə çatır. Çoxunuz kinayə ilə dodaq büzdünüz, bilirəm. Bu da bizim milli özündənrazılığımızın düzəlməyən cəhətlərindən biridir. Bizdə belə ailələr varmı? Var, az da olsa. Pərvanə xanım belə aydın düşüncəli ailələrin çox olmasını istəyir. Çünki fikr müxtəlifliyi ilə həqiqətin tapılması tərəqqi yoludur…

Mütaliəsizlik bu günümüzün eybəcər doğulmuş bəlasıdır. İnsanlar pul, sərvət, rüşvət bəlasına mübtəla olandan mütaliəsizlik də çiçəklənməyə başlayıb. Pul ağacının çiçəkləri indi təbiətin yaratdığı gözəlliklərdən daha al-əlvan görünür tamahı daş yaranların gözünə. Müəllimin tələbələrlə söhbətlərində belə mətləblərə işıq düşür:

– Parkın yaxınlığındakı binada bir mənzil var… Neçə illərdir sahibi qapını açıq qoyub harasa yox olub. Amma indiyədək mənzilə bir nəfər də olsun oğrunun yolu düşməyib.
Tələbələr təəccübləndilər.
– Ona görə ki, hələ o səviyyədə oğru yoxdur.
– Zarafat edirsiniz, – deyə tələbələr gülüşmüşdülər.
– Belə zarafat olar? – deyə müəllim özünü ciddi göstərməyə çalışmışdı, – ona görə ki, o ev alim evidir, orada ancaq kitablar var. Kitabı da kim oğurlamaq istəyər ki?!

Düşünməyə, baş sındırmağa dəyəsi sualdır.

Qısaca deyim ki, tələbələrdən ən ürəklisi, cəsarətlisi, kitabın adını eşidəndə “nəfs”ini saxlaya bilməyəni o biri gün axşam həmin evə kitab oğurlamağa gedir. Başdan ayağa kitabxana olan bu evdən qucaqdolusu kitab “oğurlayan” tələbəyə qaranlıq pilləkanlarda kimsə rast gəlir. Amma onun yanından laqeydliklə keçib gedir. Tələbə onu müəlliminə oxşadır. Amma sürətli addımlarla aradan çıxır ki, onu kimsə görməsin. Tələbə səhv etmir. Binanın girişində onu qucaqdolusu kitabla görən müəllim idi. Ev də müəllimin eviydi. Müəllim arzusuna çatmışdı…

“Kaş kitablar da oxunduqca sevinib, balaca uşaqlar kimi qışqırıb, atılıb-düşəydilər”.Bu da müəllimin müqəddəs arzularından biridir…

Hekayə heyrətedici sonluqla bitir. Müəllim bir dərdə dərman axtarır. Nədir o dərd? Ona mən dərd deyirəm. Bəlkə də Siz dərd deməyəcəksiniz. Bu dərdin nə olduğunu açıb – ağartmıram. Maraqlananlar Pərvanə Bayramqızının “Sonuncu arzu”sunun sonunun necə qurtardığını məndən xəbər almasın.Tapın, oxuyun, yazıçının təxəyyül dəryasının dərinliyindən agah olun.

Mütaliə özümüzdəki eyibləri bərbəzəksiz bizə göstərən güzgüdür. O eyibləri görənlər, görməyi bacaranlar kamilliyə bir addım ata bilərlər. Müəllim də kamilliyin yolçusudur. Kamillik insanlığın zirvəsidir. Zirvəni görmək hamımızın arzusudur, müqəddəs arzusu. Zirvə qaliblərin məskənidir…

04.01.2020.

Müəllif: VAQİF OSMANOV

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru