Elburus Qasımov – Zaur Ustaca

YENİ İL HƏDİYYƏSİ

( Zaur Ustaca )

Dahi Sənətkar, bu il uğurlu olsun sizə,

Sizin ömür pilləsi qalxsın doxsana, yüzə ,

Şair, əgər nə vaxtsa məna qatarkən sözə,

Sənət olsa hökümdar, layiq ona tac deyin!

Çəkinmədən hər zaman dahidi USTAC deyin!

Ən xoş arzularla: Elburus Qasımov

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Ustaclı Mahmud bəy haqqında

USTACLI MAHMUD BƏY və onun nəsli HAQQINDA

Şah İsmayıl Səfəvi zamanında Qızılbaş tayfalarını saray və orduda təmsil edən əmirlər:

Ustaclu tayfası (13 nəfər):

Məhəmməd xan, Qaraxan xan, Abdulla xan, Xızır ağa, Süleyman bəy, Şahrux sultan (Kor Şahrux), Sarı Pirə, Köpək sultan, Mahmud bəy*, Məntəş sultan, Murad bəy, Çayan sultan, Məhəmməd sultan Sufioğlu;

Şamlu tayfası (9 nəfər):

Hüseyn bəy Lələ, Əhməd sultan, Əxi sultan, Əbdi bəy, Durmuş xan, Zeynal xan, Musa bəy, Həsən bəy, Süleyman bəy;

Türkman tayfası (8 nəfər):

Əlişəkər bəy Baharlu, Məhəmmədi xan Baharlu, Mənsur bəy Pornak, Əmir xan Mosullu, Gülabi xan Mosullu, Abdal sultan Türkman, Şahqulu bəy Türkman, Qızıl Məhəmməd Türkman;

Rumlu tayfası (6 nəfər):

Div sultan, Nurəli xəlifə, Xəlil ağa, Sufiyan xəlifə, Badican sultan, Qaragünə sultan;

Təkəlü tayfası (6 nəfər):

İlyas bəy Halvaçıoğlu, Həsən bəy Halvaçıoğlu, Yaqub bəy Halvaçıoğlu, Üləmə sultan, Sarı Əli bəy Möhürdar, Burun sultan;

Qacar tayfası (5 nəfər):

Qara Piri bəy, Rüstəm bəy, Əhməd sultan, Mahmud bəy, Xəlil xan;

Əfşar tayfası (4 nəfər):

Sultanəli bəy, Məhəmməd xan, Danə Məhəmməd sultan, Vəlican sultan;

Zülqədər tayfası (4 nəfər):

Xəlil xan, Əlixan sultan, Zöhrab sultan, Vələdxan bəy;

Talış tayfası (4 nəfər):

Abdal bəy Dədə Talış, Xadim bəy Xüləfa Talış, Mirzə Məhəmməd Talış, Pirqeyb xan Talış:

Qaramanlu tayfası

(3 nəfər): Bayram xan, Hüsam bəy, Əlican sultan;

Varsaq tayfası (3 nəfər):

Yusif xəlifə, Qasım xəlifə, Həsən xəlifə;

Qıpçaq tayfası (1 nəfər):

Mənsur bəy.

Müəllif: Namiq Musalı
“I Şah İsmayılın Hakimiyyəti”
(“Tarix-i aləmara-yi Şah İsmayıl” əsəri əsasında) səh. 386-387

MƏNBƏ:ŞAH İSMAYIL SƏFƏVİ

Qeyd*

Bu məlumat, 1992 ci ildə Ağdam rayonu Yusifcanlı kəndində rəhmətə getmiş Mustafayev Müseyib Mahmud oğlunun (Müseyib Mahmud oğlu, Mahmud Mustafa oğlu, Mustafa Məhəmmədqulu – Qulu – oğlu, Məhəmmədqulu – Qulu Mahmud oğlu, … və Şah İsmayılın ordusunda “qoşun başı”olmuş Mahmud bəyə qədər Mustafa, Mahmud, Məhəmməd, Məmməd, Müseyib, Allahqulu, Məhəmmədqulu, Əliqulu, Şahqulu, Bayram, Şükür, Məhərrəm, Həsən, Hüseyn adlı digər ulu babalar) canlı daşıyıcı kimi atadan oğula, babadan nəvəyə söhbətlər yolu ilə ötürülmüş məlumatla tam üst-üstə düşür. Onların qohumları sonralar sovet höküməti qurulmuş Şimalı Azərbaycan ərazisində Zəngəzur və Tərtər (ümumiyyətlə isə qocaların dediyi kimi Şamdan Sivasa qədər – Ərdəbil, Qaradağ, Qarabağ, Göyçə və s.) rayonlarında olub. Bu nəslin nümayəndələri həmişə istənilən sahədə bacarıqlarına görə (usta, uslu olmaları ilə) seçiliblər. Xüsusi ilə yüksək təşkilatçılıq və idarə etmə bacarığı, mərdlik, düzlük, döyüşkənlik, haqsızlığa aşırı dərəcədə özündən tez çıxmaqla nəticələnə bilən dözümsüzlük, zəhmətkeşlik, əməksevərlik, yaratmaq əzmi, yaradıcı insanlar olublar. Müseyib Mahmud oğlunun nəql etdiyinə görə “Hürriyyətçilik” (1918-1920 – ci illər ADR) zamanında Zəngəzur tərəflərdə qohumlarından da onun kimi babalarını adını daşıyan (Müseyib adlı) – qocaların dediyinə görə ona çox oxşayan sonralar 30 – cu illərdə güllələnmiş məşhur on başı ya da yüzbaşı olub. Zəngəzur tərəfdəki qohumlarla müharibəyə qədər (hətta müharibədən sonra da onların nümayəndələri ilə bir-iki dəfə Dəli Dağda el yaylaqda olanda görüşüblər – ora yaxın dağ rayonlarında yaşayırmışlar. Çünki, atla gəlib getmək yaxın imiş. ) , Tərtərdəki qohumlarla isə ötən əsrin (1980) 80-ci illərinə qədər əlaqə olub. Hal-hazırda bu nəslin ən məşhur nümayəndəsi Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti ANS-in “Qulp” proqramından və indi gündəmdə olan seriallardan yaxşı tanıdığımız Temir (Teymur) Məmmədovdur .

Ağdam rayonu Yusifcanlı kəndində yaşamış Mustafayev Müseyib Mustafa oğlunun (təxminən 1923-1992) fotları:

II Dünya Müharibəsində təxminən 1942-43-cü illərdə çəkilib.

1980-ci illərdə Ağdamda çəkilib. Fotoqraf: Tahir. (Fon sonralar dəyişdirilib.)

Qeydin müəllifi və fotoları təqdim edən:Zaur Ustac 

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

ZƏLİMXAN YAQUB

**آذربايجان توپراغي يام-Azərbaycan Torpağıyam**

بو داغ منيم اؤز داغيم دير
من بو داغين بوداغي يام
چمنينده كؤزه دؤنموش
شؤعله لنميش چيراغي يام.
Bu dağ mənim öz dağımdı,
Mən bu dağın bulağıyam.
Çəmənində közə dönmüş,
Şö’lələnmiş çırağıyam.
بو داش منيم اؤز داشيمدير
اؤز تاريخيم اؤز ياشيمدير
قايا مغرور قارداشيمدير
اونون سسي سوراغي يام.
Bu daş mənim öz daşımdı,
Öz tarixim, öz yaşımdı.
Qaya məğrur qardaşımdı,
Onun səsi, sorağıyam.
بو يول منيم اؤز يولومدور
او تاي- بو تاي ساغ سولومدور
خزر سينم، كور قولومدور
خان آرازين فراغي يام.
Bu yol mənim öz yolumdu,
O tay, bu tay sağ-solumdu.
Xəzər sinəm, Kür qolumdu,
Xan Arazın fərağıyam.
سئچمه لي يم توكدن، توكو
آغيردير چيينيمين يوكو
كؤكوم دده قورقود كؤكو
قاراج اوغلان بولاغي يام.
Seçməliyəm tükdən tükü,
Ağırdı çiynimin yükü.
Köküm Dədə Qorqud kökü,
Qaracaoğlan bulağıyam.
دئمه سينلر گلدي- گئدر
كئچيرمه رم عؤمور هدر
اؤلنده ده قلبيم قدر
آذربايجان توپراغي يام.
Deməsinlər gəldi-gedər,
Keçirmərəm ömrü hədər,
Öləndə də qəbrim qədər,
Azərbaycan torpağıyam.

Müəllif: Zəlimxan Yaqub (Allah Rəhmət Eləsin)
(مؤلف: زليم خان يعقوب (الله رحمت ائيلسين

MƏNBƏ: ƏSKİ AZƏRBAYCAN ƏLİFBASI

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – Kamillik

KAMİLLİK
Yaradan ağılı verib bərabər,
Kamillik axtaran zəka cücərdər.
Dərsi başqasının səhvindən alan,
İnsanlar içində ən kamil olan.
Belə söyləmişdir sevimli müdrik,
Təcrübə bir daraq, kəlsək, neynirik…
“Rəbbi zədni ilmən “-deyən dillərə,
Xoş ətir, rahiyə yayan güllərə,
Ey uca Yaradan yardım et hər dəm,
Adın duamızda yaşasın müdəm…

=================================

کامیل لیک

یارالدان عاغیلی وئریب ؛ برابر,
کامیل کیک آختاران؛ذکاء جوجه رده ر.
ده رسی باشقاسینی سهوینده ن آلان,
اینسانلار ایچینده ان کامیل اولان.
بئله سؤیله میشدیرسئویملی مودریک,
ته ج روبهبیر داراق,که ل سه ک,نئی نیریک…
“رب زدنی علما”-دئیه ن دیل له ره,
خوش عطیرراحییه یایان گول له ره,
ای اوجا یارالدان یاردیم ائت هر دم,
آدین دوعامیزدا یاشاسین موده م…

“Əliş və Anna” poemasından bir parça.

Müəllif: Zaur Ustac – زائـــور اوستاج

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – Həqiqət

HƏQİQƏT
Yaşamın mənası, qayəsi təkdir,
Bizə məlum olan həqiqət yekdir.
Kəşf etmək, olanı tapmaq deməkdir.
Tapmaq, var olana yetmək deməkdir…
Təsadüf istəklə görüş anıdır,
Zərurət arzunun qol-qanadıdır…
Qəza da, qədər də bizimlə yaşar,
Taledən istəyən, qismətdən alar…
Ustac bu sözləri demir boşuna,
Baxmayın heç onun cavan yaşına…
Bir bilsən ruhunun kim olub dostu,
Bu üzdən başının tacı da usdu…
===========================


حقیقت

یاشامین معناسی ؛ قایه سی تک دیر,
بیزه معلوم اولان حقیقت یئک دیر.
کشف ائتمه ک؛ اولانی تاپماق دئمه ک دیر.
تاپماق وار اولانا یئتمه ک دئمه ک دیر…
ته صادوفایسته ک له گؤروش آنیدیر,
ضه روره تآرزونون قول – قانادیدیر…
قضادا قه ده ر ده بیزیمله یاشار,
طالع ده ن ایسته یه ن؛ قیسمه ت ده ن آلار…
اوستاج بو سؤزله ری دئمیر بوشونا,
باخمایین هئچ اونون جاوان یاشینا…
بیر بیلسه ن روحونون کیم اولوب دوستو,
بوئوزده ن باشینین تاجی دا اوسدو…

“Əliş və Anna” poemasından bir parça.

Müəllif: Zaur Ustac – زائـــور اوستاج

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

ZAUR USTAC – DƏYSİN

DƏYSİN

Nəsə xoşlamıram lovğa adamı
Mənsəbi, titulu başına dəysin.
Kölgəsi olmayan qoca ağacın
Baltası fırlanıb yaşına dəysin.

Deyilən tək arif isə anladı,
Zaman-zaman yerli-yersiz banladı,
Sonucunda “xozeyin”-i yağladı,
Topuğu tullanıb daşına dəysin.

Ustacam, dilimdə Haqq sözü tütər,
Bülbül azadəsə, şur ilə ötər,
Vecsizin yediyi qoza da itər,
Qoy gözü boylanıb qaşına dəysin.

15.12.2019.

Müəllif: Zaur Ustac – زائـــور اوستاج

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – Şükranlıq

ŞÜKRANLIQ


Salam olsun Sənə, ey gözəl insan,
Min şükür Haqqa ki, haqqa çatmısan.
Hələ görünməyib, olsun belə hal,
Bir kitab oxuyan görə qeylü-qal.
Bütün ürfan əhli bu rəydə yekdil,
Kitab sayəsində zənginləşir dil.
Şükür Yaradana qılıbdır imkan,
Belə bir görüşü edib ərmağan.
Hər yeni fürsəti mənə verəndə,
İlkin şükrü-səna bitir dilimdə.
Əlində tutduğun bir yığın kağız,
Kitab olacaqdır dindikcə ağız.
Qutlu yaranışın əşrəfi insan,
Ali olduğunu xatırla hər an.
And gəldi qələmə, qələm tutana,
Qafillər oyana, bəlkə utana.
Oxumaq öyrətdi, yazmaq öyrətdi,
Quruca taxtadan bir dil ürətdi.
Kağızı müqəddəs bilmişik hər vaxt,
Üstündə canlı söz yaşayır həyat.
Şükür bu nemətə, şükür qismətə,
İstərəm bu paydan hamıya yetə.
Şükür Yaradana, neçəki sağam,
Onun sarayında Sizə qonağam.
Mən yazım, bulaqlar süzülsün gölə,
Mirvari kəlmələr düzülsün dilə.
Min şükür Haqqa ki, dil verib bizə,
Sizinlə görüşə yol verib bizə…
================================


شوکرانلیق


سلام اولسون سه نه ای گؤزه ل اینسان؛
مین شوکور حاققاکی؛حاققاچاتمیسان.
حه له گؤرونمه ییب؛اولسون بئله حال؛
بیر کیتاب اوخویان گؤره قئیل وقال.
بوتون عورفان اهلی بو رای ده یئک دیل؛
کیتاب سایه سینده؛زه ن گین له شیر دیل.
شوکور یارالدانا قیلیبدیر ایمکان؛
بئله بیر گؤروشو ائدیپ آرماغان.
هر یئنی فورصه تی مه نه وئره ن ده؛
ایلکین شوکرو ثنابیتیر دیلیمده.
لینده ن توتدوغون بیر ییغین کاغیذ؛
کیتاب اولاجاقدیر دیندیکجه آغیز.
قوتلو یارانیشین اشرفی اینسان؛
عالی اولدوغونو خاطیرلا هر آن.
آند گه ل دی قه له مه؛قه له م توتانا؛
قه فیل له ر اویانا بلکه اوتانا.
وخوماق اؤیره تدی ؛یازماق اؤیره تدی؛
قوروجا تاختادان بیر دیل اوره تدی.
کاغیذی موقه دده س بیلمیشیک هر واخت.
اوستونده جانلی سؤزیاشاییر حیات.
شوکور بو نعمه ته شوکورقیسمه ته.
ایسده ره م بوپایدان هامییا یئته.
شوکوریارالدانا نئچه کی ساغام؛
اونون ساراییندا سیزه قوناغام.
مه ن یازیم بولاقلارسوزولسون گؤله؛
میرواری کلمه له ر دوزولسون دیله.
مین شوکورحاققا کی دیل وئریب بیزه؛
سیزین له گؤروشه یول وئریب بیزه…

“Əliş və Anna” poemasından bir parça.

Müəllif: Zaur Ustac – زائـــور اوستاج

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – Düşünürəm

DÜŞÜNÜRƏM…

Soy, o soydur, kök, o kökdür, qan, o qan…
Lap, bir-iki bicbalanı qat gözə.
Boy, o boydur, qol, o qoldur, can, o can…
Təkəm-seyrək, kəm-kəsiri sat sözə.
Sual doğur, onda nədir çatmayan???
Cavab budur: – “Atillanın öfkəsi”!!!
Bizdə çatmır, dədələrin hikkəsi!!!
* * *
Çay, o çaydır, göl, o göldür, dan, o dan…
Ufaq-təfək olmayanı keç bizə.
Toy, o toydur, çöl o çöldür, xan, o xan…
Biraz böyük, biraz kiçik, keç sözə.
Qürub da o, onda nədir çatmayan???
Cavab sadə: – “Çingiz xanın öfkəsi”!!!
Bizdə çatmır, dədələrin hikkəsi!!!
* * *
Hay, o haydır, rum, o rumdur, biz, o biz…
Tərliyinə yapışanı ver yelə.
Say, o saydır, qom, o qomdur, diz, o diz…

Tutuşanda aşmayanı ver belə.
Bəs beləsə, onda nədir çatmayan???
Cavab təkdir: – “Sultan Fateh öfkəsi”!!!
Bizdə çatmır, dədələrin hikkəsi!!!
* * *
Rey, o Reydir, Şam, o Şamdır, yol, o yol…
İnsan həmin, adamlar o, düş düzə.
Köy, o köydür, kənd, o kənddir, el, o el…
Əsl qədim, tarix zəngin, xoş bizə???
Haqlı sual, onda nədir çatmayan???
Cavab birdir: – “Xətainin öfkəsi”!!!
Bizdə çatmır, dədələrin hikkəsi!!!
* * *
Mey, o meydir, cam, o camdır, din, o din…
Əyri-müyrü düzəlişi yaz düzə.
Pay, o paydır, yem, o yemdir, hin, o hin…
Zaval gəlməz doğru sözə, yaz düzə…
Fəqət sual, onda nədir çatmayan???
Cavab yekdir: – “Şah Qacarın öfkəsi”!!!
Bizdə çatmır, dədələrin hikkəsi!!!

* * *
Ley, o leydir, sar, o sardır, vağ, o vağ…
Yarasanı mixi xətlə yaz mizə.
Huy, o huydur, gül, o güldür, bağ, o bağ…
Dəmi boş ver, onu kəsir yaz bizə.
Sual həmin, onda nədir çatmayan???
Cavab netdir: – “Atatürkün öfkəsi”!!!
Bizdə çatmır, dədələrin hikkəsi!!!

15.03.2018. Bakı. (9:19 – 19’)

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ VƏ WWW.USTAC.AZ

“Əliş və Anna” haqqında


Zaur Ustacın “ƏLİŞ və ANNA” poemasında ƏXLAQİ-MƏNƏVİ dəyərlər
“Əliş və Anna” poeması Zaur Ustacın yaradıcılıq pasportudur

Zaur Ustac “Günaydın” (“Ağçiçəyim”), “İstəməzdim şair olum hələ mən”, “Gülzar”, “Şehçiçəyim”, “Məhdud həyatın məchul düşüncələri”, “Mum kimi yumşalanda”, “Bayatılar”, “Balçiçəyim”, “Bərzəxdə”, “Gülünün şeirləri”, “Sevin ki, seviləsiz”, “Qəlbimin açıqcası”, “Ustadnamə”, “Nişangah”, “Çəhrayı kitab”, “Otuz ildir əldə qələm” şeir kitablarının  müəllifi, “Qızıl qələm” mükafatı laueratıdır.

Zaman keçdikcə nəsillər bir-birini əvəz edir, dünyaya gələn hər yeni nəsil öz keçmişinə, ta­rixi yaddaşına nəzər salır. Zaur Ustac da keçmişə, tarixi yaddaşa nəzər salaraq “Əliş və Anna” poe­masını görkəmli memar Şamaxılı Əliş bəy Sübhan oğlu Kərəmli-Şirvaninin anadan ol­ma­sı­nın 700 illiyi münasibətilə qələmə alıb (Bakı: Ustacaz.nəşr, 2018, 67 səh.). Öncə qeyd edək ki, poe­­mada mənəvi-əxlaqi kamilliyə, insani davranışa çağırış və əxlaqi keyfiyyətlərin təbliği ilə bağ­­lı mövqe müəyyənləşdirilib. “Əliş və Anna” poeması öz bədii-emosional və əxlaqi-estetik mə­­ziyyətləri ilə seçilir. Həmçinin, əsərin dili təbii, aydın və səlisdir.

Poemanı oxuyan zaman Zaur Ustacı dini və dünyəvi elmlərə dərindən bələd olan bir şair ki­mi tanıyırıq. Belə ki, poemada Dədə Qorqudun, Şah İsmayıl Xətainin, İmadəddin Nəsiminin, ümu­milikdə, əcdadların adının çəkildiyini görürük.

Doqquz fəsildən ibarət olan əsərdə ciddi fəlsəfi mülahizələrə, sirlərlə dolu olan göy haq­qın­da dərin təsvir və müqayisələrə rast gəlirik. Göstərilir ki, Günəşin donu ağ ipəkdən, gün­düz­dən ibarətdirsə, Ayın donu isə qaranlıq gecədəndir. Tanrı gecəni, gündüzü elə bir hüsnlə ya­rat­mış­dır ki, ona bənzər ikinci bir yaradılış olmayıb və olmayacaq da. Gövhəri sapa necə dü­zür­lər­sə, Ulu Tanrı göyə ulduzları eləcə düzmüş, gecənin qara saçlarına sığal çəkərək, yoxluq tozunu sil­miş, varlığı yaratmışdır.

Günəşin saatı, ayın saatı,

Çox dəqiq döndərir tüm kainatı.

Elə qurulub ki, nizam məhvəri,

Gecəylə gündüzün səhv düşməz yeri.

Zərrədən ən böyük ulduza qədər,

Bir “ol”a bağlısa, onda nə kədər…

Həmd olsun Allaha, tanırıq onu,

Hər kəlmə başında anırıq onu (səh.4).

Şair oxucuların varlığın gizli sirləri ilə tanış olmasını istəyir. İstəyir ki, hər insan nə üçün yarandığını, niyə yaşadığını başa düşsün, yaşam mahiyyətini anlasın.

Adil Allahın mərəhəmətindən bəhs edən şair yazır ki, Allah nadir dürdanəsi hesab etdiyi insana bütün canlılardan üstün olaraq ağıl verib. Bütün başqa varlıqlardan fərqli olaraq bizə dü­şün­mək və dünya bilməcələrini qavramaq, anlamaq istedadı verib. Hər bir pay sahibi də öz qis­mə­tindən razı qalır.

Şükür Yaradanın ədalətinə,

O Adil Allahın mərhəmətinə.

Elə bölüşdürüb, elə paylayıb,

Hamı qismətindən çox razı qalıb.

Ağlı elə bölüb, verib Yaradan,

Heç kim öz ağlından deyil bədgüman (səh.5).

«Nübuvvət» (Peyğəmbərlik) adlandırılan bölmədə cəhalət qaranlığından dünyaya öz mə­ri­fət günəşi ilə işıq saçan və kainatın son əfəndisi Məhəmməd peyğəmbəri salamlayan şair pey­ğəm­bəri dünya üzüyünün qaşı sayır. Bildiyimiz kimi, Ulu Tanrı Məhəmməd peyğəmbərə gələn vəhyi (gizli səs və ya gizli danışığı) «Qurani-Kərim» adı ilə təxminən 23 il müddətində ta­mam­la­mış­dır. Şair qeyri-adi zəka qüdrətinə malik peyğəmbəri haqlı şəkildə haqq sayır, eləcə də ona son­suz sevgi və minnətdarlığını belə bildirir.

Salam olsun Sənə, ey “Haqqın səsi”,

Cəlal sahibinin seçkin bəndəsi.

Məhəmməd Mustafa (s.ə.v.), Haqqın nəbisi,

Bütün kainatın son əfəndisi.

“Qurani-Kərim”i  bizə gətirən,

Haqqın kəlamını bizə yetirən,

Xatəmül-Ənbiya hökm edibdi Haqq,

Höküm sahibinə məxsus hökm, haqq (səh.5).

«İmamət» (imamlıq edən, məzhəb işlərinə rəhbərlik edən) bölməsində isə Həzrəti Əlini nübüvvətdən (peyğəmbərdən) nur alan işıq kimi mədh edir. Şair belə təsvir edir ki, Həzrəti Əli (ə.) Peyğəmbər əfəndimizin eşsiz tərbiyəsi altında böyümüş və onun inanc və davranışlarından dərs almışdır. Məhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) Adəm peyğəmbərin elmini, Nuh peyğəmbərin hikmətini və İbrahim peyğəmbərin həlimliyinin Həzrəti Əlidə (ə.) cəm olduğunu qeyd edərək buyurur: “Kim istəsə ki, Adəmə (s) – elminə görə, Nuha (s.) – hikmətinə görə, İbrahimə (s.) – hil­minə görə nəzər salsın, o şəxs Əliyyibni Əbu-Talibə baxsın”. Şair elm və hikmət, şücaət və ülviyyət sahibi olan Həzrəti Əlini (ə.) Məhəmməd Peyğəmbərin sözlərinə əsaslanaraq (s.ə.s.) elmin qapısı adlandırır. Rəsuli-Əkrəmin elm haqqında dürüst düsturu belədir: “Mən elmin şəhəriyəm, Əli də o şəhərin qapısıdır. Şəhərə girmək istəyən o qapıdan girsin”. Şair isə Həzrəti Əlinin (ə.) təlimini bəşəri mahiyyət daşıyan təlim adlandırıraq yazır:

Nübuvvət odundan nur alan işıq,

Atadan, babadan belə duymuşuq.

Rəsulun dizinin dibindən çıxan,

Çeşmədir, heç kimə gəlməyib ziyan.

Nümunə olubdur cümlə cahana,

Əlbəttə, aiddir arif olana.

Elmin şəhərinin təkdir qapısı,

Bu işin belədir təməl, yapısı…

Salam olsun Sənə ey Əhli-beyt,

Allahım bu yolu daha rəvan et (səh.6).

«Məad» (qayıdış yeri), «Namaz», «Oruc», «Zəkat», «Xüms», «Həcc», «Cihad», «Əmr-bə-məruf», «Nəhy-əz-münkər», «Təvəlli», «Təbərri», «Münacat», «Üsuli-iltimas» kimi böl­mə­lər­­də Zaur Ustac haqlı olaraq elm və əxlaqa bir-birini bağlayan motivlər kimi baxır. Şair yax­şı­lıq, düzlük, pislik, yalançılıq, ikiüzlülük və s. kimi mənfi və müsbət əxlaqi keyfiyyətlər haq­qın­da da geniş, qiymətli fikirlər söyləmiş və əxlaq tərbiyəsinin böyük bir sistemini yaratmışdır. Z.Ustac bu təsvirlərlə hər şeyi gözəl görmək istəyir və bunların da bərqərar olması üçün elmə, biliyə üs­tün­lük verir. Hamını savadlı, bilikli, xalq üçün gözəllik yaradan görmək istəyir. Buna görə də müəl­lif maarifpərvər şair kimi gözəlliyin əmələ gəlməsini elmə, biliyə yiyələnməkdə və ağılda gö­rür.

Həqiqi elmdən bir damla dadan,

Heç zaman dönməyib bu doğru yoldan (səh.7).

Yaxud:

Çevrəndə dostların dinsə elmdən,

Hər dəm dürr tökülsə əgər dilindən,

Nə xoş halımıza, bəxtəvərik biz,

Allahın dostların dost seçərik biz… (səh.11).

Dini-fəlsəfi baxışlarını real nəzərlərlə tərənnüm edən Z.Ustac qorxmazlıq, cəsurluq, iradə sa­­hibi olmaq, səxavətlilik, düzgünlük, “Mərifət kəsb et”mək, “Özünü bilməz insanlardan uzaq ol”maq, “kamal sahibləri ilə dost olmaq”, dostluq, sədaqətlilik, etibarlılıq, yoldaşlıq, “zülmə bo­yun əyməmək” və s. kimi əxlaqi keyfiyyətlərdən geniş bəhs edir və tərbiyənin məqsədini “ağıllı, müd­rik, kamil və əxlaqlı insan” yetişdirməkdə görür.

Cəlal sahibinə şərik qoşanlar,

Onun dostlarına pis yanaşanlar,

Əndazəni pozub, həddin aşanlar,

Yersiz  körüklənib, coşub-daşanlar,

Belə adamlardan uzaq dolan, gəz,

Hədsizdən kimsəyə bir xeyir gəlməz… (səh.12).

Tərbiyə carçısı Zaur Ustac oxucusuna qızıla, vara arxalanmamağı, şahlar kimi dünya ma­lı­na, cəvahirata uymamağı məsləhət görür və insana öz əməyi ilə şöhrətlənməyi tövsiyə edir. Tər­biyəçi-şair şöhrət üçün dostbazlıq edənləri tənqid edir, çörək üçün, aş üçün əldən getmələrini, dar gündə uzaq qaçdıqlarını, tez dost olub, tez doyduqlarını, varın olarsa dost olduqlarını, yeyib qur­tardıqdan sonra atıb getdiklərini, dostun puluna göz tikdiklərini, yemək verəndə dostluq edən­lə­ri, verməyəndə isə düşmənçilik bəsləyənləri və s. birbəbir təhlil, şərh edərək üzünü ya­ra­da­na tu­tur:

Səndən istəmirəm nə şöhrət, nə şan,

Səndən istəmirəm beş günlük ad-san.

Var-dövlət, saraylar deyil şakərim,

Öz əlim, ayağım olsun nökərim…

Niyətim bəllidir, istəyim dəqiq,

Ustac heç istəməz nə altun, əqiq…

Mustafa oğlunun istəyi təkdir,

Zaurun arzusu dəqiqdir, yekdir…

Elmin qapıların üzümüzə aç,

O güllü bağçandan bir az ətir saç.

Ruhumuz məst olsun, olsa da anlıq,

Dili tərk etməsin bir an şükranlıq… (səh.14).

Z.Ustacın Dədə Qorquda üz tutaraq ondan mədəd ummasını xüsusi qeyd etmək istərdik. Şairin yaradıcılığında Dədə Qorqudun əxlaqi dəyərlərə yanaşması, xalqımızın milli xü­su­siy­yət­lə­ri­ni öyməsi, vətənin – ananın müqəddəsliyi, ailəyə və dosta sədaqət, namus və is­mə­tin to­­xu­nul­maz­lığı, qopuza, saza yüksək ehtiram və s. öz əksini tapır. Görürük ki, şairin ya­ra­dı­cı­lı­ğında bə­şə­ri dəyərlər, əxlaqi keyfiyyətlər hər şeydən öndə gəlir.

Sinəmdə Qopuzum yoxdu, neyləyim,

Simlərə toxunub mədət umardım…

Dədəm Qorqud ruhu, kömək ol mənə,

Qopuzun namına, sazın xətrinə…

Ərlərə ad verib, san saylamısan,

Boylara yol verib, boy boylamısan…

Kamanın xətrinə, oxun xətrinə,

Əslində var olan yoxun xətrinə (səh.15).

Şair Zaur Ustac Xətaini görkəmli şəxsiyyətlərin mütərəqqi ənənələrinin nəticəsi kimi qiy­mət­ləndirirsə, İmadəddin Nəsimini də xalqının dini etiqadlarını yaşadan ulu insan kimi tə­rən­nüm edir. Sanki Şamaxının hər döngəsində, tinində Nəsiminin ayaq izləri və ruhu yaşamaqdadır. Şair, həm­çinin, Şamaxını şairlər eli, təbiblər yurdu kimi tərənnüm edir. Poetik dil­lə deyir ki, Əf­zə­ləd­din Xaqani, İmadəddin Nəsimi, Seyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir, Abbas Səhhət, Mə­həm­məd Hadi kimi görkəmli şair və maarifçilər təkcə Azərbaycanın deyil, bütün Yaxın və uzaq Şər­qin mütəfəkkirləri olmuşlar.

Şairlər şəhəri, təbiblər eli,

Yurda çıraq tutan ülama əli…

Nə qədər alimi, sənətkarı var,

Şamaxı həmişə olub ziyadar…

Əfzələddin Xaqanisi bir düha,

İmadəddin Nəsimidən yox daha,

Seyid Əzim Şirvanidir tək ancaq,

Kim nə bilir, bir də Sabir olacaq?

Abbas Səhət, ya da Hadi bu yerdə,

Könüllərin fatehidir zirvədə… (səh.16).

Şair bəhs edilən subyektin (Əlişin) mənəvi təmizlik, əxlaqi saflıq kimi keyfiyyətlərini ön planda göstərir, digər müsbət cəhətləri də bu prizmadan oxucusuna göstərməyə çalışır. Poemanın I fəslində oxuyuruq ki, bahar bayramından bir ay keçmişdi ki, Sübhan kişinin ocağına böyük şadlıq üz verir. Oğul atası olan Sübhan kişinin sevincinin həddi-hüdudu yoxdur. Körpəni gö­rən­lə­rin hamısı bir ağızdan “Əli (ə.) köməyi olsun” deyərək öz xeyir-dualarını verir. Atası da uşa­ğa Əliş adını verir. Şair burada həm də Sübhan kişini mahir tərbiyəçi və səxavətli biri kimi təqdim edir. Göstərilir ki, Əliş sanki anbaan, saatbasaat, günbəgün böyüyür, “pərvaz” edir. Əliş məntiqi, he­sabı və digər fənləri mükəmməl öyrənsə də, elmini, biliyini daha da təkmilləşdirmək istəyir. Bu minvalla Təbrizə, İraqa, Dəməşqə, Bağdada gedir. Çünki Əliş memar olmaq istəyir.

Onu düşündürən bircə amaldı,

Qurub yaratmaqdı əzmi, amalı.

Məqsədi bir idi – memar olmalı.

Qəlbində niyyəti, dilində Allah,

Amalı yolunda etdi Bismillah (səh.18).

Poemanın bir gözəlliyi də ondadır ki, müəllif təsvir etdiyi hadisələrə, söylədiyi fikirlərə öz daxili hisslərini hopdurmağı bacarır. Göstərir ki, Əliş artıq 44 yaşına çatıb. İstedadının şöhrəti Moskva Knyazına qədər gedib çatmışdır. Knyaz ilk olaraq daşdan imarət qurdurmaq üçün el­çi­lə­ri­ni Şirvanşah Şeyx İbrahimin üstünə göndərib ondan izin istəyir. Şirvanşah Şeyx İbrahimin tə­rəd­düd içində qaldığını görən Kərəmli Şeyx İbrahim Əliş təklifi dəyərləndirməyi xahiş edir və sonda Əlişin getməsinə razılıq verilir. İmarətin (“Kərəmli Qalası”nın və ya Kremlin) tikilərək ba­şa çatması müqaviləsini dörd ilə imzalasalar da, üç il üzərində tamamlanmasına çalışan Əlişin qa­­lacağı mənzil Annanın evi olacaqdı. Əlişin zil qara saçları, şəvə bığ-saqqalı, boy-buxunu, xoş­hal, gülərüz sifəti Annanı sanki məst edir.

Zil qara saçları, şəvə bığ-saqqal,

Boy-buxun yerində, sifəti xoşhal.

Zirəklik, çeviklik işdə məharət,

Annanı büsbütün eyləmişdi məst…

Aşkarda, gizlində olmuşdu kölgə,

Zirəklik, çeviklik işdə məharət (səh.25).

Artıq memar Əliş imarəti tamamlamışdır. Ancaq Knyazın içinə şübhələr toxumu sə­pil­miş­dir. Ona görə ki, Əliş belə bir bənzəri olmayan imarətdən bir başqasını da tikə bilər. Son qə­ra­ra gəlir ki, Əlişin başı bədənindən ayrılmalıdır.

Şübhə toxumları düşdü qəlbinə,

Qorxdu tay tikilə onun “Kreml”inə…

Düşünüb, daşınıb verdi qərarı,

Dedi: – “Sabah yola salaq memarı”.

Tapşırdı bir gözəl məclis qurulsun,

Sonunda memarın boynu vurulsun… (səh.26).

Z.Ustac Memar Əlişin faciə dolu ölümünü və Annanın dəlilik dərəcəsinə çatdığını və son­da ölümünü çox mahir qələm fırçasıyla gözəl təsvir edir. Faciə dolu mənzərini belə mə­na­lan­dı­­rır:

Anna saçın yolub verdi yellərə,

Getdi ibadətə qürbət ellərə…

Məzarı başına gələrək hərdən,

Hədiyyə gətirdi güldən, çiçəkdən…

Uzun zaman oldu çəkdilər həsrət,

Bir-birin duymayıb etdilər söhbət…

Vüsal da var imiş demə qismətdə,

Bir gün anlaşdılar qəfil söhbətdə…

Hər dəfə Annaya yazıq deyənlər,

Cansız bədənini yolda gördülər… (səh.29).

Zaur Ustacın yaradıcılıq uğurlarından biri də Əliş və Annanı ölümsüzləşdirməsidir. Yəni başqa bir aləmin varlığına çevirməsidir.  Əlişin başına gələn faciələr və Annanın uzun müddət çəkən iz­­tirabları, nəhayət, sona çatır, onların ruhları azad-sərbəst olduqdan sonra qovuşurlar. Bu axirət səadətini – həyatın davam etməsini şair özünəməxsus bir poetik dillə oxucusuna çatdırır. Qəmli hekayəni nikbin və ya optimist sonluqla bitirir. Qəhrəmanlar sadəcə sözün əsl mənasında dünyalarını dəyişirlər, həyat isə davam edir:

İndi həmin yerdə hər il qumrular,

İyunda, iyulda nəğmə oxurlar… (səh.29).

Kövrək bir əhvalat haqqında Zaur Ustacın hekayəsi oxucuya dərin təsir bağışlayır. Bu real hadisədə həyat qanununa çevrilən məhəbbətin, eşqin aydın təcəssümü verilmişdir. Yaxşı əməl, xeyirxahlıq, mənəvi saflıq, hikmət dolu sözlər və s. yüksək sosial-əxlaqi məzmunlu mə­sə­lə­­lərin də poemaya daxil edilməsi məqsədəmüvafiqdir.

Z.Ustac “Əliş və Anna” adlı tarixi poemasında qeyd etdiyimiz kimi, ümumiləşdirmələri ruh yüksəkliyilə aparmışdır. Çünki keçmişə baxaraq tariximizi öyrənmək hər bir vətəndaşın bor­cu­dur. Sürücü irəliyə hərəkət etmək üçün avtomobilin yan güzgüsüdən arxaya baxmalı olduğu ki­mi, millət də inkişaf etmək, bəşər mədəniyyətinə töhfələr vermək, imzasını imzalar içində gör­mək üçün öz keçmişini, soykökünü öyrənmək, tarixini bilmək məcburiyyətindədir. Bunsuz tə­şək­kül, inkişaf və tərəqqi yoxdur. Zaur Ustac da bu tarixi əsəri yazmaqla öz keçmişinə, soy­kö­kü­nə sadiqliyini bir daha sübut etmişdir.

Ümumiyyətlə, Zaur Ustacın elm, ürfan, təlim, əql, idrak, zəka, kamillik, gözəlliyi qiy­mət­lən­dirməyi bacarmaq kimi fikirləri də vardır ki, bunların ciddi elmi-tədqiqata ehtiyacı var.

Kamal CAMALOV,

Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru,

dosent, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi,

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

“İmadəddin Nəsimi – 40 qəzəl”

Bu gün noyabrın 12-də “Kitab Evi” İctimai Birliyi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyə yardımı ilə reallaşdırdığı “İmadəddin Nəsiminin farsca şeirlərinin Azərbaycan dilinə tərcüməsi və nəşri”layihəsi çərçivəsində “İmadəddin Nəsimi – 40 qəzəl” adlı kitabın və qəzəllərin səsləndirildiyi audiodiskin təqdimatını keçirib.

Layihənin rəhbəri “Kitab Evi” İctimai Birliyinin sədri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Adilə Nəzərova tədbir iştirakçılarını salamlayıb, bu məsuliyyətli layihənin uğurlu nəticəsinə sevindiyini bildirib və kitab haqqında yığcam məlumat verib.

Kitabın redaktoru və ön sözün müəllifi tarixçi alim, şair Şahin Fazil tərcümə olunan qəzəlləri yüksək qiymətləndirib, qəzəllərin orijinal mətninin, sətri tərcüməsinin və bədii tərcüməsinin bir yerdə verilməsinin məqsədəuyğun olduğunu bildirib. Sonra qəzəlləri farscadan tərcümə edən Dalğa Xatınoğlu çıxış edərək Nəsiminin hürufizmi inkişaf etdirməklə insan ruhunun kamilləşməsinə aparan yolu izah etdiyini bildirib.

Təqdimatda alimlər, şairlər, yazıçılar, media nümayəndələri, oxucular; Səfər Alışarlı, Fazil Güney,  Məti Osmanoğlu, Hümeyir Əhmədov, Elçin Alıoğlu, İlqar Türkoğlu, İlahə Bayandur, Əli Şamil, Əkbər Qoşalı, Aləm Kəngərli, Mübariz Məsimoğlu, Əntiqə Qonaq, Aysel Xanlarqızı Səfərli, Narıngül Nadir, Xalidə Nuray, Süleyman Abdulla, Gülnar əhmədova və başqaları iştirak edərək, mövzu ilə bağlı çıxışlar ediblər. Onlar İ.Nəsiminin əxlaqi-didaktiv görüşlərini, dini-fəlsəfi baxışlrını tərənnüm edən qəzəllərindən bəhs ediblər, şairin əsərlərində ana xətt olan insan, kainat və bütövlükdə varlığın Allahla vəhdətdə olması ideyasından danışıblar. Tədbirdən fotolar:

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru