Mehman Göytəpəli

Bu gün – 18 yanvar- gözəl insan, səmimi dost, sevimli şair ‎Mehman Göytəpəlinin ad günüdür. Bu gün münasibəti ilə şairi təbrik edir , can sağlığı, uzun ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik!!! Ad gününüz mübarək, Mehman müəllim!!!

QEYD:

Yeri gəlmişkən sabah sevimli şair ‎Mehman Göytəpəlinin yeni kitabının təqdimatı olacaq. Giriş sərbəst. Gəlmək istəyənləri elanda qeyd olunan ünvanda gözləyirik:

ELAN !
Salam dəyərli saz – söz adamları və dəyərli saz – söz sevərlər :
“SARI AŞIQ ” adına sazlı – sözlü ədəbi məclisinin növbəti yığıncağı 19 yanvar 2020 – ci il tarixində saat 11 – 00 da Badamdar qəsəbəsi BƏYOĞLU şadlıq sarayında keçiriləcək. Məclisimizin bu sayı çox dəyərli insan, “HAQQIN SƏDASI ” qəzetinin , “MOLLA NƏSRƏDDİN ” jurnalının təsisçisi və redaktoru, “SƏDA” TV – nin rəbəri, “SARI AŞIQ “ƏM – nin bədii rəhbəri publisist , şair Mehman Göytəpəlinin doğum gününə və “İÇİMDƏN PAYIZ KEÇİB ” kitabının çap olunması ərəfəsinə təsadüf etdiyi üçün, məclisin bu sayında məclisdə Mehman Göytəpəli yaradıcılğından danışmaq qərarına gəldik.
Hər bir poeziyasevəri Mehman Göytəpəli poeziyasının işığına dəvət edirəm.
Məclisdə iştirak etmək istəyənlərin nəzərinə çatdırmaq istəyirəm ki, 53 nömrəli avtobusun istiqamət xəttində dəyişiklik olduğu üçün, ELMLƏR AKADEMİYASI metrosunun qarşısından 3 nömrəli avtobusla gəlib Badamdarda ARAZ MARKETİİN qarşısında düşüb yol aşağı BƏYOĞLU ŞADLIQ sarayına çox rahat gedə bilərlər. Ara məsafəsi təxminən 200metrə qədərdir.
Keçmiş Əzizbəyov heykəlinin yanından isə 53 nömrəli avtobusla gəlib düz BƏYOĞLU şadlıq sarayının qarşısında düşüb saraya daxil olsunlar.
20 yanvar və Azərbaycan nəşriyyatının qarşısından isə 29 nömrəli avtobusla gəlib həmin avtobusun son dayanacağında düşərək soruşub rahat şəkildə həmin ünvana gedə bilərsiniz. Ara məsafəsi təxminən 200metrə qədərdir.
İçəri şəhər istiqamətindən isə 31 nömrəli avtobusla gəlib Badamdarda 29 nömrəli avtobusun son dayanacaqda düşüb yenə soruşub rahat şəkildə həmin ünvana gedə bilərsiniz.
Göstərilən tarixdə və ünvanda məclis sizləri gözləyir.
Hər biriniz məclisə dəvətlisiz dəyərli saz – söz adamları.
Bu şəraiti bizim üçün yaradıb sarayın qapılarını üzümüzə taybatay açan sarayın rəhbəri Bəybala müəllimə və bütün əməyi olanları hər birinə öz adımdan və bütün məclis iştirakçıları adından təşəkkür edirəm.
Gəlməkdə çətinlik çəkənlər və maraqlananlar bu nömrə ilə mənimlə əlaqə saxlaya bilər.
070 233 30 79.

XÜSUSİ QEYD:

“DAĞLAR” almanaxının iştirakçılarından bu günə qədər kim əldə edə bilməyibsə, məhdud sayda kitab müəlliflərə hədiyyə olunacaq.


“USTAC.AZ” FƏRDİ İNKİŞAF və YARADICILIQ PORTALI

<<<<XİDMƏTLƏR>>>>

Təqdim edir: Zaur Ustac

USTAC.AZ 

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Doğum tarixi və həyatımız

Astroloqların apardığı araşdırmalara görə doğum tarixinin xarakteri müəyyən etməkdə böyük rolu olduğunu müəyyən edərək aşağıdakı kimi göstəriblər:

1-10 yanvarda doğulanlar: dava-dalaşdan xoşlanmayan, sevdiyi insanları düşünən, səbirli və əməksevər. Uğursuzluğa dözə bilməyən, başqasının payında gözü olmayan.

11-19 yanvarda doğulanlar: son dərəcə məntiqli, bacarıqlı, sözübütöv, təhsilə önəm verən, güclü yaddaşa və güclü analitik qabiliyyətə malik olurlar. 

20-29 yanvarda doğulanlar: açıq danışan, dostcanlı, lazım olan zaman duyğularını arxa planda tutub məntiqi ilə hərəkət edən, yüksək qavrama qabiliyyətinə malik, çətinliyə düşən zaman ağılla çıxış yolu tapa bilən.

30 yanvar-8 fevralda doğulanlar: sürətli düşünə bilən, təbiilikdən xoşlanan, xarici dil öyrənmə qabilliyəti yüksək olan, düşdüyü mühütə tez uyğunlaşan, mübahisəni sevən və inandırma qabiliyyəti yüksək.

9-18 fevralda doğulanlar: sərbəstliyi sevən, zövqlə geyinməyə əyləncəyə meyilli, cazibədarlığı ilə əks cinsi cəlb edə bilən.

1-29 fevralda doğulanlar: güclü təxəyyülə malik, dostcanlı, kömək etməyi sevən, olduqca romantik və həssas.

1-10 martda doğulanlar: mühafizəkar bəzən dəyişkən xarakterli, olduqca təvazökar, ailəsinə bağlı, pislik etməyi bacarmayan özünə edildikdə isə çox təsirlənən, güclü hissiyata malik.

11-20 martda doğulanlar: hər işdə müvəffəqiyyət əldə edə bilən, bəzən fitri istedada malik olan, başqalarına təsir edə bilən, güclü enerjiyə malik, sirr saxlaya bilən.

21-31 martda doğulanlar: həyatda hədəfini bilən, inadkar, əmir almağı xoşlamayan.

1-10 apreldə doğulanlar: rəngli, həyatsevər bir xarakterə malik, aktyorluq və idarəetmə qabiliyyəti güclü.

10-20 apreldə doğulanlar: yeniliklər axtaran, pul xərcləməyə meyilli,açıq fikirli, comərd və özünə inamlı.

20-30 apreldə doğulanlar: Gözəllik aşiqi, dəbdəbəli həyatı sevən, maddi və mənəvi dəyərlərə önəm verən, həssas və dostcanlı, ətrafı tərəfindən sevilən.

1-10 mayda doğulanlar: zehini qabiliyyətləri güclü, ağıllı, güclü natiqlik və yazı qabiliyytinə malik, nitqi ilə qarşısındakını ələ ala bilən.

11-20 mayda doğulanlar: sadiq, inanıla bilən, qarşısındakına və dostluğa dəyər verən, sadiqliyin qədrin bilən.

2 -31 mayda doğulanlar: oduqca məntiqli, daim öyrənməyə çalışan, ağlını və məntiqini idarə edə bilən, yeniliklərdən xoşlanan.

1-10 iyunda doğulanlar: rahatlığını düşünən, hər şeyi bəyənməyən, keyfiyyətə önəm verən, qarşısındakının nəbzini tez tuta bilən.

11-21 iyunda doğulanlar: müasir və obyektiv düşünən, qüvvətli iradəyə malik, fikirləri daim müsbət qarşılanan.

22 -30 iyunda doğulanlar: daim təhlükəsiz yaşamaq istəyən, sevdiklərinə önəm verən, təhlükə hiss etdikdə aqressivləşən.

1-11 iyulda doğulanlar :yoxlamadan inanmayan, hissiyatı güclü, güclü olmağı xoşlayan.

12-22 iyulda doğulanlar: güclü aktyorluq qabiliyyəti, incəsənətə meyilli, şəfqət duyğusu yüksək, idealist, yüksək təxəyyülə malik, sevgidə sadiq.

23 iyul- 1 avqustda doğulanlar: özündən əmin, liderlik gücünə malik, təşkilatçılıq qabiliyyəti, açıq sözlü, sadiq.

2-12 avqustda doğulanlar: xoşsöhbət, vicdanlı, qürurlu, gəzintini xoşlayan, sadiq dost, kiminsə əlini altında işləməyi sevməyən, sərbəstliyi sevən.

13-22 avqustda doğulanlar: döyüşkən, enerjili, istədiyini əldə edə bilən, cəsur, haqsızlığa dözməyən, gözləməyi xoşlamayan.

23 avqust-1 sentyabrda doğulanlar: ünsiyyətcil, məntiqli, cahil insanlardan uzaq olan, aristokrat yerləri xoşlayan, dəqiqliyi sevən.

2-12 sentyabrda doğulanlar: ciddi qərarlar verə bilən, işlərini ağıl və məntiqlə aparan, nizam-intizamı və yaşından böyük görünməyi sevən.

13-22 sentyabrda doğulanlar: yerində danışmağı sevən, iradəli, problemdən uzaq olmağa çalışan, tərəfsiz düşünən.

23 sentyabr-2 oktyabrda doğulanlar: lüks, dəbdəbə, gözəllik aludəsi, zövqləri uğrunda pul xərcləməkdən çəkinməyən, səyahət etməyi xoşlayan.

3-13 oktyabrda doğulanlar:  başqaları tərəfində maraqlı qəbul edilən, sərbəst, qanunlaralı yaşamağı sevməyən, qərarlarını özü veməyi xoşlayan.

14-13 oktyabrda doğulanlar: ağlı ilə problemlərin öhdəsindən gələ bilən, həddən artıq duyğulu, ətraflı ilə yaxşı yola gedən.

24 oktyabr -1 noyabrda doğulanlar: düzgün və kəskin danışan, yenilikləri xoşlayan, intizamlı, sirrlərini paylaşmağı sevməyən.

2-11 noyabrda doğulanlar: həddən artıq duyğulu və romantik, sevgisi üçün hər cür çətinliyə dözən, dostluqda sadiq, kömək etməyi sevən

12-22 noyabrda doğulanlar: haqsızlıqlara dözməyən, düzgünlüyü sevən, hissiyatı güclü, şanslı, ailəsinə bağlı.

23 noyabr-1 dekabrda doğulanlar: əxlaqa və təhsilə son dərəcə önəm verən, böyüklük etməyi yol göstərməyi xoşlayan.

2-11 dekabrda doğulanlar: cəsur, çətin inanan, heç kimin özü ilə hərəkət etməyən, aktiv, səbirsiz.

12-21 dekabrda doğulanlar: duyğularını idarə etməyi bacaran, səhv etməyi xoşlamayan, qürurlu.

22-31 dekabrda doğulanlar: məsuliyyətli, intizamlı, sadiq, bəzən bədbin olurlar.

İLKİN MƏNBƏ: atv.az

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Elburus Qasımov – Zaur Ustaca

YENİ İL HƏDİYYƏSİ

( Zaur Ustaca )

Dahi Sənətkar, bu il uğurlu olsun sizə,

Sizin ömür pilləsi qalxsın doxsana, yüzə ,

Şair, əgər nə vaxtsa məna qatarkən sözə,

Sənət olsa hökümdar, layiq ona tac deyin!

Çəkinmədən hər zaman dahidi USTAC deyin!

Ən xoş arzularla: Elburus Qasımov

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Müsənbər və Mahmud

Ustaclı Mahmud Məşədi Mustafa oğlu (Göyçədən səbəbi məlum olmayan ixtilaf nəticəsində Ağdam rayonu, Yusifcanl – Sufcanlı, kəndinə köçərək kəndin düz mərkəzində ev yeri və kənd ərazisində bir-neçə yerdə bağ-biçənək yeri almışdır. O Yusifcanlıya yerləşəndən sonra qardaşı və ya qardaşı uşaqlarından biri də onun yanına köçüb gəlir və o həyətindən ev tikmək üçün ona yer verir. Həyat yoldaşının adı Sona olub. Deyilənlərə görə çox mərd qadın olub. Mustafa ilə Sonanın Mahmud adlı bircə oğlu olub- Göyçədə və Zəngəzudra qohumları, Qərbi Azərbaycan ərazisində sovet dönəmi Quliyev familiyalı qardaşı – qardaşı uşaqları olub. Atasının adı Məhəmmədqulu- Qulu – olub.) və həyat yoldaşı Şəhrili Müsənbər. Hamar, Gözəl, Göyçək adlı qızları, Müseyib, Şükür, (Qulu) Quluş adlı oğulları olub. Atası Məşədi Mustafanı ixtilaf səbəbindən çox erkən itirdiyinə görə tək uşaq olmuş və anası Sona xanımın himayəsində böyümüşdür. Sona xanım əri Məşədi Mustafa öldürüldükdən sonra ailə həyatı qurmur və ancaq təsərrüfat işləri və oğlu Mahmudun tərbiyəsi ilə məşğul olur. Mahmud böyüyüb atasının bağlarına sahib olur və onları bacarıqla idarə edərək varlanır və böyük ailə sahibi olur. Kənd camaatı onu atasının düşmənlərindən qorumaq üçün anasının adı ilə Sona oğlu Mahmud çağırıblar. Çox inadkar adam olub. Onun adı ilə bağlı çoxlu maraqlı, indiki dövrdə insan ağlının qavramaqda zorluq çəkdiyi hadisələr var. Ağdam rayonu, Yusifcanlı kəndi ərazisində iki yerdə Mahmudun bağı, bir yerdə Mahmudun kələsəri adlı biçənək yeri, iki yerdə də Mahmudun körpüsü adlı 5 məhur toponim olub. Kənddə Hajılardan (Hacılar) sonra ən böyük həyət və iki mərtəbəli daş ev ona məxsus olub. Həyəti kəndin lap mərkəzində yerləşib. Atasının əmisi və qardaşı uşaqları ilə bir həyətdə mehriban qonşuluq şəraitində yaşayıblar. Hirsli, höcət – inadkar, zəhimli kişi olsa da əliaçıq olub. II dünya Müharibəsi ərəfəsində və zamanında imkan daxilində müraciət edənlərin hamısına taxıl ilə kömək edib.

Mənbə: Zaur Ustac 

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac Yeni İl Şənliyində

ZAUR USTACDAN BAYRAM TƏBRİKİ:

Salam, doğmalar, yaxınlar, dostlar, tanışlar və çox dəyərli ziyarətçilər Sizi Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü və Yeni İl münasibəti ilə təbrik edir, həyatda ən gözəl nemət olan can sağlığı, bütün işlərinizdə yeni-yeni uğurlar arzu edirəm!!! Uğurlarınız bol olsun!!! Deyin, gülün, şənlənin!!!

Hörmətlə: Zaur Ustac

Qeyd:

Ustac.az və Ok “Zaur Ustac Yeni İl Şənliyində” adlı cizgi filmini təqdim edir:

https://www.youtube.com/watch?v=zG_GPqnAMAc

Mənbə: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ VƏ WWW.USTAC.AZ

Qələndər Xaçınçaylı Leninin ziyarət etdi – Moskva səfəri

Tanınmış şair – publisist Qələndər Xaçınçaylı Yeni il ərəfəsində keçmiş ittifaqın paytaxtı Moskva şəhərində olub. İllər sonra gəzməli – görməli yerləri bir daha ziyarət edib. Fotolar:

Mənbə: Qələndər Xaçınçaylı

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Azərbaycan Əlifbası haqqında

HAL-HAZIRDA İSTİFADƏ ETDİYİMİZ ƏLİFBA

===========================================

ƏLİFBA TARİXİMİZ HAQQINDA QISA MƏLUMAT (NÜMUNƏLƏR):

Əski (ərəb) əlifbasıبوتون اینسان‌لار لياقت و حوقوق‌لاری‌نا گوره آزاد و برابر دوغولورلار. اون‌لارین شوعورلارى و ویجدان‌لارى وار و بیر بیرلرینه موناسیبت‌ده قارداش‌لیق روحون‌دا داورانمالی‌دیرلار.
Latın 1929-1933Butun insanlar ləjakət və hukykları̡na ƣɵrə azad və bərabər dogylyrlar. Onları̡n зuyrları̡ və vicdanları̡ var və bir-birlərinə munasibətdə kardaзlı̡k ryhynda davranmalı̡dı̡rlar.
Latın 1933-1939 Bytyn insanlar ləjaqət və hyquqlarьna gɵrə azad və bərabər doƣulurlar. Onlarьn şyurlarь və viçdanlarь var və вir-вirlərinə mynasiвətdə qardaşlьq ruhunda davranmalьdьrlar.
Kiril 1939-1958Бүтүн инсанлар ләягәт вә һүгугларына ҝөрә азад вә бәрабәр доғулурлар. Онларын шүурлары вә виҹданлары вар вә бир-бирләринә мүнасибәтдә гардашлыг руһунда давранмалыдырлар.
Kiril 1958-1991Бүтүн инсанлар ләјагәт вә һүгугларына ҝөрә азад вә бәрабәр доғулурлар. Онларын шүурлары вә виҹданлары вар вә бир-бирләринә мүнасибәтдә гардашлыг руһунда давранмалыдырлар.
Latın 1991-1992Bütün insanlar läyaqät vä hüquqlarına görä azad vä bärabär doğulurlar. Onların şüurları vä vicdanları var vä bir-birlärinä münasibätdä qardaşlıq ruhunda davranmalıdırlar.
Müasir latın (1992)Bütün insanlar ləyaqət və hüquqlarına görə azad və bərabər doğulurlar. Onların şüurları və vicdanları var və bir-birlərinə münasibətdə qardaşlıq ruhunda davranmalıdırlar.

Qeyd:

ƏLİFBAMIZ VƏ ANA DİLİMİZ HAQQINDA

Azərbaycan əlifbası – 32 hərfdən ibarət latın qrafikalı əlifba. Azərbaycan dilinin fonem tərkibində 9 sait və 25 samit səs vardır. Bu 34 səs Azərbaycan əlifbasında 32 hərflə işarə edilir. Azərbaycan dilində 32 hərf 34 səs var.

Saitlər

Saitlər ağız boşluğunda sərbəst və maneəsiz tələffüz olunur. Buna görə də onlar aydın şəkildə və avazla səslənir. Saitlərin daha bir xüsusiyyəti heca əmələ gətirməsidir.

Dilimizdə 9 sait var: [a], [e], [ə], [i], [ı], [o], [ö], [u], [ü]. Yaranma vəziyyətinə görə saitlərin aşağıdakı üç bölgüsü var:

  • Qalın və incə saitlər

Dilin arxa və ön hissəsində deyilməsinə (dilin üfüqü vəziyyətinə) görə:

  1. Qalın saitlər (dil arxası): [a], [ı], [o], [u].
  2. İncə saitlər (dil önü): [e], [ə], [i], [ö], [ü].
  • Qapalı və acıq saitlər

Dilin üst damağa doğru yuxarı qalxması və nisbətən aşağı enməsi vəziyyətinə (dilin şaquli vəziyyətinə) görə:

  1. Qapalı saitlər (dar saitlər): [i], [ı], [u], [ü] Qapalı saitlərin tələffüzündə alt çənə yuxarıya doğru qalxır.
  2. Açıq saitlər (gen saitlər): [a], [e], [ə], [o], [ö].
  • Dodaqlanan və dodaqlanmayan saitlər
  1. Dodaqlanan saitlər: [o], [ö], [u], [ü]. Dodaqlanan saitlərin tələffüzündə dodaqlar bir qədər irəliyə gəlir və dairəvi şəkil alır.
  2. Dodaqlanmayan saitlər: [a], [e], [ə], [i], [ı].

Samitlər

Dilimizdə 25 samit səs var ki, onlar 23 hərflə ifadə olunur. Əlifbamızda komandir, tank, klub sözlərində [k’] səsini, ipək, çiçək, məktəb sözlərindəki [x’] səsini ifadə etmək üçün xüsusi hərf yoxdur. Bu iki səs əlifbamızda kənd, tük, şəkil sözlərindəki [k] səsini ifadə edən “k” hərfi ilə göstərilir.

Samitlər səs tellərinin iştirakına görə iki növə bölünür:

  • Kar samitlər. Kar samitlər təkcə küydən əmələ gəlir və onların tələffüzündə səs telləri iştirak etmir.

Kar samitlər:[p], [k’], [f], [x], [t], [ş], [s], [x’], [k], [ç], [h].

  • Cingiltili samitlər. Cingiltili samitlərin tələffüzündə isə səs telləri iştirak edir və onlar küydən və avazdan ibarət olur.

Cingiltili samitlər [b], [q], [v], [ğ], [d], [j], [z], [y], [g], [c], [l], [m], [n], [r]

Dilimizdə cingiltili və kar samitlərin çoxu cütlük təşkil edir:[l], [m], [n], [r] cingiltili samitlərin kar qarışığı, [h] kar samitinin cingiltili qarışığı yoxdur.[n] və [m] səslərinin əmələ gəlməsində hava axını əsasən burun boşluğundan çıxır. Buna görə də həmin samitlərə burun samitlər deyilir.[l], [m], [n], [r] samitləri sonor samitlər adlanır.

ƏLAVƏ FOTO SƏNƏDLƏR (ƏLİFBALAR):

ƏLAVƏ – MARAQLI BİR YAZI (LATIN ƏLİFBASI HAQQINDA)

“Yeni türk əlifbası tədricən həyata keçiriləcək və bir müddət ərəb əlifbası da saxlanılacaq. Millətin özü ərəb əlifbasının ləğv edilməsi və yeni, asan və əlverişli latın əlifbasının qəbul edilməsi zərurətini dərk edib qəti qərara gəlincəyə qədər bütün yazı-pozu iki əlifbada icra ediləcək”

Nəriman Nərimanov, 1922-ci il.

Bu zərurət müddəti yeddi il davam elədi. 1929-cu ilə qədər Azərbaycanda ərəb və latın qrafikası yanaşı işləndi, “Azərnəşr” tərəfindən yüzlərlə adda milyonlarla nüsxə kitab çap olundu.

Roma kitabesiAzərbaycanda latın qrafikalı ilk yazı Qobustan qayasında aşkar olunub. Arxeoloq İshaq Cəfərzadənin 1948-ci ildə aşkarladığı Roma imperatorluğuna aid kitabə 84-96-cı illər arasında yazılıb. Qədim latın əlifbası ilə yazılan kitabənin mətni belədir: “İmperator Domisian Sezar Avqust Germanikusun dövrü Lütsi Yuli Maksim XII ildırım sürətli legionun senturiyası”.

Orta əsrlərdə isə Azərbaycanda alban əlifbası, Xilafətin işğalından sonra isə ərəb əlifbası işlədilib. Çar Rusiyasının işğalından sonra isə kiril qrafikası da rəsmi sənədlərdə işlədilməyə başlanılıb. XX əsrin əvvəllərində isə Avropada oxuyan Azərbaycan ziyalıları latın qrafikasından şəxsi yazışmalarda istifadə ediblər.

XIX sərdə ilk dəfə Mirzə Fətəli Axundzadə müsəlman xalqlarının geridə qalmasının mühüm səbəblərindən biri kimi, ərəb əlifbasını görmüş və yeni əlifba islahatçısı kimi hökumətdən pul alaraq Osmanlı sultanını inandırmaq üçün İstanbula yola düşmüşdü.

O, 1873-cü ilin iyun ayının 18-də Tiflisdəki Osmanlı konsulunun müavini Ömər Səbri vasitəsilə İstanbulda çıxan “Həqayiq” qəzetinin redaktoruna göndərdiyi məktubunda yazırdı: “Mən iki cür əlifba düşünmüşəm. Onlardan biri latın əlifbası hərflərindən seçilərək tərtib edilməlidir ki, onu soldan sağa yazmaq lazım gələcək. İkincisi isə, hazırki əlifbamız əsasında qurulmalıdır ki, onu hazırda olduğu kimi sağdan sola yazmaq olar”.

Lakin İstanbulda paşalarla görüşündə əsaslandırmasına baxmayaraq, ona belə cavab verilmişdi: Yeni əlifbadakı hərflərin şəkli qüsurlu hesab edilib; yeni hərflər türk dilinə uyğun deyil; yeni hərflərin qarşılığı mətbəələrdə yoxdur; bu əlifba qəbul edilsə, gərək bütün köhnə ədəbiyyat məhv edilsin, bu isə mümkün deyil.

Əslində isə səbəb aydın idi. Xanədanlıq mütərəqqi addımlara qarşı idi. Necə ki, Axundzadə əlifba islahatında ona dəstək olan Mirzə Melkum xana məktubunda yazır:

“Bizim bütün səylərimizin faydası ancaq xalqa aiddir. Biz istəyirik ki, Osmanlı xalqı bizim səyimizlə xoşbəxt bir xalq olsun. Lakin bizim bu arzumuz Osmanlı nazirlərinin şəxsi zərərinədir. Biz ümumun mənfəətini istəyirik, onlar isə şəxsi mənfəətlərini güdürlər”.

Axundzadədən sonra Məhəmmədağa Şahtaxtlı, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Fərhad Ağazadə kimi ziyalılar da bu kimi təşəbbüslərdə bulunurlar. Şahtaxtlı 1879-cu ildə Tiflisdə “Təkmilləşdirilmiş müsəlman əlifbeyi” kitabını nəşr etdirir.

Cümhuriyyət dönəmi

Azərbaycan Cümhuriyyəti dönəmində 1919-cu ilin martında yeni əlifbanın layihəsini hazırlamaq məqsədilə xüsusi komissiya yaradılır. Komissiyaya üç müxtəlif layihə – Məhəmməd Ağa Şahtaxtlının, Abdulla bəy Əfəndizadənin və Abdulla Tağızadə ilə Mirəziz Seyidovun birgə layihələri – təqdim olunsa da, Abdulla bəy Əfəndizadənin latın qrafikasına keçməklə bağlı layihəsi bəyənilir. Layihə 1919-cu il avqustun 20-dən sentyabrın 1-nə kimi Bakıda keçirilmiş Azərbaycan müəllimlərinin qurultayında təsdiq olunduqdan sonra parlamentin müzakirəsinə verilir. Lakin Cümhuriyyətin işğalı nəticəsində proses başa çatmır.

Sovet Azərbaycanının ilk illərində isə bütün radikal islahatlar kimi əlifbanı dəyişmək məsələsi də gündəmə gəlir. Bu dönəmində müəyyən dərəcədə azadlıqlar olduğu üçün əlifba məsələsi geniş müzakirəyə açılır. Bu müzakirələr zamanı “latınçılar” və “ərəbçilər” adlı iki cərəyan ortaya çıxır.

“Latınçılar”ın qalibiyyəti

“Latınçılar” komissiyasının tərkibi 8 nəfərdən ibarət idi: Fərhad Ağazadə (sədr), Xudadat Məlik Aslanov, Abdulla Tağızadə, Məhəmməd Əmin Əfəndizadə, Həmid Şaxtaxtlı, Azad Əmirov, Əhməd Pepinov, və Hüseyn İsrafilbəyov.

Bu müzakirələrdə “ərəbçilər” vaxtilə Osmanlı xanədanlığında Axundzadəyə verilmiş cavabları “latınçılara” verirlər. Onlar bildirirlər ki, hürufatın çətinliyi mədəniyyətə mane ola bilməz, olsaydı, qədimdə ərəblərin, indi isə yaponların mədəniyyəti olmazdı. Firənglərin və ingilislərin də imlaları çətindir, fəqət onların da mədəniyyəti bundan müşkülə düşməmişdir; ərəb hürufatının çətinliyindən farslar və ərəblər özləri heç bir şikayət etmirlər; latın hürufatı qəbul edilərsə, köhnə ədəbiyyatımızın başına nə gələcək, camaat qəbul edəcəkmi?

“Ərəbçi”lərin ən tutarlı arqumenti isə yeni əlifbanın Azərbaycanı digər türk-müsəlman ölkələrindən qoparması təhlükəsi idi: “Latın hürufatını qəbul edib-etməmək məsələsi üçün Azərbaycan cümhuriyyəti dar bir yerdir. Yalnız burada qəbul edilərsə, İslam millətlərindən ayrılmış qalar”.

Bu arqumenti Cümhuriyyətin işğalından sonra Türkiyədə mübarizə aparan Rəsulzadə və silahdaşları da təkrarlayırdı.

Mirzə Bala Məmmədzadə yazırdı:

“Azərbaycanın təkbaşına ərəb əlifbasından latın sisteminə keçməsi və türk dünyası ilə əlaqələrini tərk etməsi azəri türklərinin milli varlığına böyük zərbə olacaqdı”.

S.Ağamalıoğlu isə 1927-ci ildə “Elmdən və tarixdən” adlı kitabında yazır:

“Yeni əlifba barəsində müsavatçılarla ingilisin sözü bir gəlir. Doğru, hər kəsin ayrı niyyəti, məqsədi var, amma iş burasındadır ki, ikisi də bir sinifdirlər, ikisinə də bir qaranlıq sərfəlidir”.

Lakin Türkiyənin də latın qrafikasına keçidindən sonra mühacirlər bu dəfə yeni əlifba prosesini dəstəkləyirlər. Hətta Müsavat firqəsi bütün üzvlərin latın qrafikasını öyrənməsinin vacib olması ilə bağlı qərar verir. Azərbaycanda və Türkiyədə qəbul edilən əlifbalar arasında bəzi işarələrdə fərqliliklər olduğu üçün Rəsulzadəgil çap etdikləri “Odlu yurd” jurnalında müqayisəli şəkildə hər iki əlifbanı və ərəb əlifbasını da nəşr edirlər. Mirzə Bala yazır ki, artıq bolşevik təbliğatına məruz qalan azəri gəncləri Türkiyədə çıxan nəşrləri də əldə edib oxuya biləcək və bununla həqiqətlərdən agah olacaqlar.

AYTƏK yaradılır

Beləliklə, Sovet Azərbaycanında “latınçı”ların mütəşəkkil fəaliyyəti, həmçinin artıq yeni hökumətin radikal islahatlar tərəfdarı olması (bu radikallıq “Allahsızlar” cəmiyyətinin yaradılmasına qədər uzanacaqdı) nəticəsində latın qrafikasına keçid qəbul edilir. 1922-ci ildə Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi yanında Yeni Türk Əlifbası Komitəsi (AYTƏK) təşkil edildi. Komitənin ilk tərkibi 5 nəfərdən ibarət idi: Səməd Ağamalıoğlu, Fərhad Ağazadə, Xudadat Məlik Aslanov, Abdulla Tağızadə və Əhməd Pepinov.

1922-ci ildə AYTƏK-in Şuşada, Qazaxda, Tovuzda, Gəncədə, Şəkidə, Ağdamda, Şəmkirdə, Zaqatalada, Göyçayda, Ağdaşda, Sabirabadda, Salyanda, Şamaxıda, Türküstanda, İrəvanda, Tiflisdə, 1923-cü ildə Qubada, Cəbrayılda yerli təşkilatları yaradılır.

Bakıda yeni əlifba ilə “Yeni yol”, Tiflisdə isə “İşıqlı yol” qəzetləri çap edilir.

Bu dəfə də layihələri təqdim edənlər eyni şəxslər idi. Ancaq bu dəfə Abdulla Tağızadə və Mirəziz Seyidovun layihəsindən daha çox istifadə edilir.

“Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 1923-cü il 20 oktyabr tarixli qərarı ilə yeni əlifba, ərəb əlifbası ilə bərabərhüquqlu və 1924-cü il 27 iyun tarixli qərarla məcburi və dövlət əlifbası hesab olunur. Əlifba ilə yanaşı Avropadakı rəqəm sistemi də götürülür.

21 iyul 1928-ci ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi tərəfindən AYTƏK-nin 6 illik yubileyi münasibətilə verilmiş və həmin ilin oktyabrında komitənin 4-cü sessiyasında təsdiq olunmuş qərarla, 1 yanvar 1929-cu ildən etibarən, Azərbaycanda ərəb əlifbası, 1923-cü ildən başlayaraq paralel tətbiq olunan latın əlifbası ilə rəsmi əvəz olunur.

Yeni əlifbanın qəbulundan sonra bu əlifba ilə yeni kitabların çapı məqsədilə Cəlil Məmmədquluzadə, Abdulla Tağızadə və Hacı Kərim Sanılıdan ibarət bir komissiya yaradılır. Mirzə Cəlil sədr təyin edilir.

Savadlandırma hərəkatı

Yeni əlifbanın tətbiqində əsas məqsəd əhalinin savadlanması idi. Bu məqsədlə 1923-cü ilin dekabrında XKS nəzdində Q.Musabəyovun sədrliyi ilə “Savadsızlıqla Mübarizə Komitəsi” yaradılır. Bu mübarizə on il müddətində nəticə verməli idi. Bu məqsədlə də kütləvi şəkildə kitablar çap edilir.

Məsələn, AYTƏK-nin 1 oktyabr 1923 – 1 oktyabr 1924-cü il aralığında fəaliyyəti haqqında hesabatda göstərilir ki, bu 1 il müddətində komitə tərəfindən, savadsızlığın ləğvi yolunda, 26 adda 334.000 tirajla dərslik, uşaq ədəbiyyatı, müxtəlif kitabça və broşürlər çap edilib.

Yeni Türk Əlifbası Komitəsi və başqa nəşriyyatlar tərəfindən 1928-ci ilin noyabr ayının 1-ə qədər isə 473 adda, 2.377.350 tirajla kitab dərc edilir.

Yeni əlifba müzakirələri bu dövrdə də davam etdirilir. Komissiyalar yaradılır, Türküstana, Krıma, Dağıstana səfərlər edilir. Türkoloji qurultayda geniş müzakirələrə səbəb olur.

Bu müzakirələrdə, ümumiyyətlə latın qrafikasına keçiddə Fərhad Ağazadənin önəmli rolu olub. Xeyli kitabın müəllifi və həmmüəllifi olan Fərhad Ağazadə haqqında İsaxan İsaxanlı “Fərhad Ağazadə və latın əlifbasına keçid” məqaləsində detallı məlumat verib.

Beləliklə, latın əlifbası Azərbaycanda böyük uğur qazanır və savadlanma prosesinə səbəb olur.

Əlifba niyə ləğv edildi?

Lakin Türkiyənin latın qrafikasına keçməsi, 1939-cu ildə isə II Dünya müharibəsinin başlaması çəkilən bu qədər əməyi bir qərarla məhv edir. Azərbaycanla Türkiyə arasındakı yazı əlaqəsinin müharibədə təhlükəli olacağını düşünən və artıq repressiya maşını ilə bütün ziyalıları qıran rejim kiril qrafikasının keçidlə bağlı qərar verir.

1967-ci ildə Azərbaycanda səfərdə olan, Səməd Ağaoğlu (Əhməd Ağaoğlunun oğlu) kitabında yazır:

“Moskvanı belə bir qərar verməsinə səbəb İttifaq xalqlarını bir-birindən uzaqlaşdırmaq ola bilməz. Çünki slavyan əlifbası ortaq olduğuna görə, əsl hədəfi başqa bir nöqtədə axtarmaq lazımdır. Bu başqa nöqtə bizə görə bütün bu ölkələrin türk xalqlarının Türkiyə xalqından uzaqlaşdırılması ola bilər”.

Beləliklə, 1940-cı il yanvarın 1-dən latın əlifbası kiril yazısı əsasında tərtib edilmiş yeni qrafikalı əlifba ilə əvəz olunur.

Kiril əlifbası ta ki 1991-ci ilin dekabrında Ali Sovetin Milli Şurasının qərarı ilə yeni latın qrafikalı əlifbaya keçidi təsdiq etməsinə qədər davam tətbiq olunur.

18 iyun 2001-ci ildə mərhum prezident Heydər Əliyevin “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” fərman ilə latın qrafikasına keçid rəsmən başa çatır.

Kolleksioner olaraq 1922-1939-cu illərdə latın qrafikası ilə çıxan kitabları, müxtəlif sənədləri toplayıram. Arxivimdə bu dövrdə çap olunan ən önəmli kitablardan biri Vəli Xuluflunun 1929-cu ildə çap etdiyi “İmla lüğəti”dir. Lüğətin sonunda oxuculara belə bir müraciət ünvanlanıb:

“Bir rica!

Azərbaycan xalq kəlmələrini toplamaqda “İmla lüğəti” ikinci təşəbbüsdür. (Birinci təşəbbüs Azərbaycanı Öyrənən Cəmiyyət tərəfindən olmuşdur).

Hər halda bu lüğətə Azərbaycanın xalq kəlmələrinin bir çoxu daxil olmamışdır. Ona görə müəllim və başqa həvəskar yoldaşlardan, burada qeyd edilməyən kəlmələrdən Azərbaycanı Öyrənən Cəmiyyətə göndərmələrini xahiş edirik. Göndərilən kəlmələrin əvəzində müəyyən əmək haqqı göndərəcəyimizi ayrıca vəd edirik”.

Göründüyü kimi, savadsızlıqla mübarizədə ziyalılarla xalq arasında qarşılıqlı etimad olub.

Bir məktub

Arxivimdə savadlanmış sayacağımız bir ananın latın qrafikası ilə qızına yazdığı bir məktub var. Mövzu ilə bağlı olduğuna görə, bu məktubu, həmçinin arxivimdə olan, o dövrdə çıxan bəzi kitabların fotosunu təqdim edirəm.

Məktubun mətni orijinalda olduğu kimi köçürülüb.

“Əziz kızım, Suheyla, balası! Nicəsən? Məqtub yolu gözləməqdən dahi yoruldum, nə üçün yazmırsan? Adam mamasına öylemi söz verər? Sizdən ötrü çok darıxıram, yürəqim sizi lap tez görmək istəyir, heç dayana bilmirəm. Səlma nə edir? Səni incitmir ki? Əgər incidirsə, tez mamasına yaz. Dəstə bacı, Şayəstə xala, baba nicədirlər, məndən onlara çoxlu səlam. Yəqin sən yazırsan, Şayəstə xala göndərmir. Yoksa, Suheyla balası, mamasını, əmisini unutmaz, öyle deyilmi?

Yaz ver, Məhəmməd əmiyə, o, göndərər.

Maman, 12.06. 1932-ci il.

İLKİN MƏNBƏ: Latın qrafikasına necə keçdik?- DİLQƏM ƏHMƏD yazır | MANERA.AZ

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Vətəndaş məsuliyyəti

“Hər kəs öz yerində, öz işi ilə vicdanla məşğul olsa faydasını hamı görər” və ya bu qəbildən, bu məzmunlu ibarəli cümlələri tez-tez eşidirik. Bəs görək hamı bu işdə özündə məsuliyyət hiss edirmi? Hər günün, hər həftənin, hər ayın sonunda – heç olmasa ildə bir dəfə özünə sual verirmi – mən nə etdim? Bir vətəndaş kimi faydam varmı? Ənənəyə sadiq qalaraq, yenə nümunəvi bir zyalımızı misal gətirmək istəyirik. Bəli özündə Vətən qarşısında məsuliyyət hiss edən belə vətəndaşlarımız var. Hansı ki, özü öz vicdanı qarşısında hesabat verməyi özünə borc bilir. İnanırıq ki, belə şəxslər istənilən sahədə var. Biz nümunə olaraq, dəyərli alimimiz Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Kamal Camalovun hesabatını təqdim edirik:

HESABAT

( 2019-cu ildə görülən elmi və ictimai işlər )
1) Pedaqoji-psixoloji fikrin inkişafı sələflərdən xələflərə (Dərs vəsaiti). Bakı: ADPU-nun nəşri, 2019, 222 səh.
ELMİ MƏQALƏLƏR:
2) Yan Amos Komenskinin inkişafetdirici təlim haqqında görüşlərinə mollanəsrəddinçi maarifçilərin təhlilindən bir nəzər. “Təhsil: klassik və müasir yanaşmalar” mövzusunda beynəlxalq konfrans. Bakı Dövlət Universiteti, 2019
3) Mollanəsrəddinçi Mirzə Cabbar Əsgərzadə yaradıcılığında əxlaqi görüşlərin təsviri. Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu, Elmi Əsərlər, 2019, №3, səh.275-280
4) Fanatizmi işıqlı gələcəyə çevirən Mirzə Cəlil. Naxçıvan Dövlət Universitetinin «Elmi əsərlər»i jurnalı. 2019, №1, səh.43-45
5) İnsanlığın və elmin zirvəsində dayanan Oruc ata. İnsanlığın zirvəsi (Kitab AMEA-nın müxbir üzvü, Əməkdar elm xadimi, elmlər doktoru, professor Oruc Həsənlinin xatirəsinə həsr olunmuşdur). Bakı: «Elm və təhsil», 2019, səh.85-88
6) Balasaqunlu Yusif Xas Hacibin “Qutadğu bilig” əsərində ailə qurmaq və ailə tərbiyəsi məsələləri. ADPU, Pedaqoji Universitet Xəbərlər. Tarix, insan və cəmiyyət (Elmi-nəzəri və elmi-metodik jurnal). 2019, №2, səh.144-150
7) Ömrü uzun – əməli gözəl olan insan (Elmi redaktoru: K.Camalov. “Zirvələrin fatehi”. Kitab həkum Ərrəhman Qasımovun anadan olmasının 70 illiyi münasibətilə çap olunub). Bakı: «Elm və təhsil», 2019, səh.75-84
8) Ömər Faiq Nemanzadənin yaradıcılıq ruhunda maarifçilik ideyaları. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri, 2019, №1, səh.31-34
9) Cəlil Məmmədquluzadə irsində məktəb, müəllim, təlim-tərbiyə problemlərinə nəzəri baxış. «Azərbaycan dili və ədəbiyyatı tədrisi» jurnalı, 2019, №3 (Çapda)
10) İmadəddin Nəsimi yaradıcılığında xalq deyim və duyumları. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri, 2019, №3 (Çapda)
11) Rəşid Bəy Əfəndiyev yaradıcılığında uşaq ədəbiyyatının təşəkkülü və inkişafı məsələləri. Naxçıvan Dövlət Universitetinin «Elmi əsərlər»i jurnalı. 2019, №5 (Çapda)
12) Ərtoğrol Cavid yaradıcılığında əxlaqi dəyərlər. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri, 2019, №4 (Çapda)
13) Cəlil Məmmədquluzadə irsində təhsil və təlim problemlərinə nəzəri baxış. Naxçıvan Dövlət Universitetinin «Elmi əsərlər»i jurnalı. 2019 (Çapda)
14) Pedaqoji fikir tarixinin inkişafında Naxçıvan ədəbi mühitinin yeri. Elmi Konfrans. NDU-2019, 17 dekabr 2019
15. Kitab nəsillərin bir-birinə vəsiyyətidir – uşaqlara kitabları sevdirək. /Psixoloq qəzeti. 28 fevral 2019, №2 (126)
16. «Pedaqoji fikir tarixindən» kitabı müasir gəncliyin tərbiyəsində əvəzsiz rola malikdir. //Nuh yurdu qəzeti, 17 aprel, 2019, №15 (779)
17. «Pedaqoji fikir tarixindən» adlı əsərdə təhsilin prinsiplərinə və tərbiyə üsullarına nəzəri baxış. //Şərqin səhəri qəzeti, 24 aprel, 2019, №17
18. Hüseyn Cavid ucalığı: Azər poeması //Şərqin səhəri qəzeti, 13 iyun 2019, №27 (2901)
19. Nəsimi yaradıcılığında xalq deyimləri. //Nuh yurdu qəzeti, 19 iyun, 2019, №23
20. Xalq yaradıcılığının tükənməz xəzinəsi Nəsimi yaradıcılığında. //525-ci qəzet, 20 iyun, 2019
21. Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında milli və bəşəri ideyalar. //Nuh yurdu qəzeti, 25 iyul, 2019, №28
22. İdrakı, təfəkkürü, söz balansını artıran kitabdır. //Şərqin səhəri qəzeti, 24 avqust, 2019, №33
23. Zəngin irs yaradan musiqişünas, rəssam və tədqiqatçı – Ərtoğrol Cavid. //Şərqin səhəri qəzeti, 3 sentyabr, 2019, №34
24. İnsana insanlığın sirlərini öyrədən əsər – “Qutadğu bilig” əsəri. //Nuh yurdu qəzeti, 11 sentyabr, 2019, №33 (797)
25. Milli mədəniyyətimizin bilicisi və fədakar təəssübkeşi – Ərtoğrol Cavid. //525-ci qəzet, 08 sentyabr, 2019
26. Cəlil Məmmədquluzadə milli şüurun formalaşmasında əvəzsiz xidmət sahibidir. //Şərqin səhəri qəzeti, 12 oktyabr 2019, №40
27. Tarix salnaməsində iz qoymuş novator alim (Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent mərhum Abutalıb Qasımov haqqında bəhs olunur). //525-ci qəzet, 09 oktyabr, 2019
28. İsa Həbibbəyli milli təəssübkeşlik hisslərini özündə birləşdirən akademik alimdir. //İki sahil qəzeti, 16 oktyabr 2019
29. Şagirdin şəxsiyyət kimi formalaşmasında məktəbin rolu. //Azərbaycan müəllimi qəzeti, 01 noyabr 2019
30. Naxçıvanın bənzərsiz təbiətini nəğmə dili ilə ifadə edən İslam Səfərli. //Şərq qapısı, 11 noyabr 2019
31. Milli mədəniyyətimizin bilicisi və fədakar təəssübkeşi. //Şərq qapısı, 13 noyabr 2019
32. Nizami Gəncəvinin “Sirlər xəzinəsi” əsəri insan əxlaqının paklığına, saflığına, təmizliyinə və təkmilləşdirilməsinə xidmət edir. //Yeni həyat, 09 noyabr 2019
33. “Əliş və Anna” poemasında əxlaqi-mənəvi dəyərlər (Şair Zaur Ustacın “Əliş və Anna” poeması təhlilə cəlb olunur). //Ədalət qəzeti, 26 noyabr 2019, №181
34. Milli maarifçiliyin formalaşmasında və inkişafında Naxçıvan. //Nuh yurdu qəzeti, 03 dekabr, 2019, №45 (809)
35. “Əliş və Anna” poeması Zaur Ustacın yaradıcılıq pasportudur (Şair “Əliş və Anna” poeması təhlilə cəlb olunur). //Təzadlar qəzeti, 03 dekabr 2019, №53 (2238)
36. Oğluma dürüstlüyü, ədalətli olmağı, cəsur olmağı, özünə inamı öyrədin!.. (ABŞ-ın 16-cı prezidenti Avraam Linkolnun oğlunun müəlliminə yazdığı məktubdan). //Yeni həyat, dekabr 2019
37. Sözün qüdrəti – səsin sehri Əbülfəz Muxtaroğlu yaradıcılığında. //Böyük Azərbaycan qəzeti, 12 dekabr 2019
38. «Qəzetçi danışmalı və hər şeydən danışmalıdır» deyən Məhəmməd Ağa Şahtaxtlı. //Yeni həyat, 13 dekabr 2019, №44 (642)
39. Abbas Zamanov milli ədəbiyyatı həm bir anlayış və həm də bir elm kimi formalaşdıran alimdir. //Şərurun səsi, dekabr 2019
40. Naxçıvan Televiziyasında Yazıçılar Birliyinin Sədri (Naxçıvan bölməsi üzrə) Asim Yadigarın rəhbərliyi ilə «Dünyada nə qədər kitab var belə» adlı verilişində oxunması zəruri olan Nəsirəddin Tusinin «Əxlaqi-Nasiri» əsəri (24.01.2019);
41. Məhəmməd Tağı Sidqinin «Məktəb hekayətləri» Naxçıvan Televiziyası (21.02.2019);
42. «Pedaqoji fikir tarixindən» (21.03.19) adlı əsərlərin müzakirəsində (Naxçıvan Televiziyası) çıxış etmişəm.
43. «Ədəbiyyat Ev Muzeyi»ndə «Molla Nəsrəddin» gününə həsr olunmuş konfransda «Mollanəsrəddinçilərin maarifçi görüşləri» mövzusunda çıxış etmişəm (12 aprel 2019).
44. yazarlar.az Şair ilhamının vərəqlərə səpilmiş şeir sətirləri (Şair Tofiq Qəbulun «Şeir özü çınqıdır» adlı şeirlər kitabı təhlil obyektinə çevrilmişdir) (02.07.2019).
45. naxcivantv.az Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında milli və bəşəri ideyalar (28.07.2019).
46. http://xn--naxivanxeberleri-epb.com/ Nəsimi yaradıcılığında xalq deyimləri (23.06.2019).
47. https://nuhcixan.az/news/elm-tehsil/19860 İnsana insanlığın sirlərini öyrədən əsər – “Qutadğu bilig” əsəri (15.09.2019).
48. https:/tehsildunyasi.org Hüseyn Cavidin vətənpərvər ruhlu əsərlərinin pedaqoji cəhətdən tədqiqi və təhlili. TEHSIL DUNYASI.ORG (09.10.2019).
49. https:/tehsildunyasi.org Naxçıvan Muxtar Respublikasında milli maarifçilik və təhsil sahəsində ardıcıl tədbirlər davam etdirilməkdədir. TƏHSIL DÜNYASI. TƏHSIL GÜNDƏMI (09.10.2019).
50. https:/tehsildunyasi.org Cəlil Məmmədquluzadə milli şüurun formalaşmasında əvəzsiz xidmət sahibidir. TƏHSİL DÜNYASI. PEDAQOGIKA (09.10.2019).
51. www.senetl.az Milli mədəniyyətimizin bilicisi və fədakar təəssübkeşi – Ərtoğrol Cavid (09.09.2019).
52. https:/tehsildunyasi.org Bəşəri ideyalar və humanizm carçısı Ərtoğrol Cavid. TƏHSİL DÜNYASI. PEDAQOGIKA (14.10.2019).
53. https:/tehsildunyasi.org İnsanlıq nümunəsi, alimlik qüdrəti və pedaqoq məharəti ilə sayılıb-seçilən İsa Həbibbəyli. TƏHSİL DÜNYASI. PEDAQOGIKA (14.10.2019).
54. http://xn--naxivanxeberleri-epb.com/ İnsanlıq nümunəsi, alimlik qüdrəti və pedaqoq məharəti ilə sayılıb-seçilən İsa Həbibbəyli (15.10.2019).
55. http://xn--naxivanxeberleri-epb.com/ İdrakı, təfəkkürü, söz balansını artıran kitabdır (25.08.2019).
56. https://ikisahil.az İnsanlıq nümunəsi, alimlik qüdrəti və pedaqoq məharəti ilə sayılıb-seçilən alim (16.10.2019).
57. https://yazyarat.com Hüseyn Cavid yaradıcılığında uşaq psixologiyası (25.10.2019).
58. Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi Hüseyn Cavid yaradıcılığında ailə və onun rolu (24.10.2019).
59. https://yazarlaraz.wordpress.com «Pedaqoji fikir tarixindən» adlı əsər əxlaqın saflaşdırlmasına xidmət edən əsərdir (31.10.2019).
60. https://mektebgushesi.az Hüseyn Cavidin vətənpərvər ruhlu əsərlərinin pedaqoji təhlili (30.10.2019).
59. https://yazyarat.com Biologiyanın tədrisi şagirdlərin mənəvi simasının formalaşdırılmasına xidmət edir (Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vüsalə İsmayılovanın “Biologiyanın tədrisi prosesində təlim-tərbiyə məsələlərinə kompleks yanaşma» adlı”dərs vəsaitindən bəhs olunur) (31.10.2019)
61. https:/tehsildunyasi.org Ömrümdən qənaətlə istifadə etmədim deyən, lakin tarixi romanların banisi kimi tanınan Məmməd Səid Ordubadi (31.10.2019)
62. https://muallim.edu.az Şagirdin şəxsiyyət kimi formalaşmasında məktəbin rolu (01.11.2019)
63. https://mektebgushesi.az Şagirdin şəxsiyyət kimi formalaşmasında məktəbin rolu (05.11.2019)
64.https://yazarlaraz.wordpress.com/2019/11/16/%c9%99bulf%99z-muxtaroglu/ Sözün qüdrəti – səsin sehri Əbülfəz Muxtaroğlu yaradıcılığında
65. http://ustac.az/index.php/2019/11/17/ Zaur Ustacın “Əliş və Anna” poemasında əxlaqi-mənəvi dəyərlər
66. http://ustac.az/index…/2019/12/16/vasif-talibov-haqqqinda/ Mənalı ömrünün 24 ilini Naxçıvanda elmin və təhsilin tərəqqisinə həsr edən cəfakeş insan .

Mənbə: Kamal Camalov

Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Buzlu suların qonağı

Rövşən Abdullaoğlu:

“Antarktida səyahəti insana daha bir sahədə öz sərhədlərini aşmaq fürsəti verir: arzu etsən, buzlu okean sularına baş vura bilərsən.

110 nəfərlik komandamızdan cəmi on nəfər suya girməyə razılıq verdi. Təlim zamanı baş verə biləcək fəsadları izah etmişdilər: soyuqdan insanda qəfil qıcolma, yaxud ürək tutması baş verə bilər. Bir sözlə, hazırlıqsız adam qəfildən buzlu suya yıxılsa, sadəcə ölə bilər. Ancaq həkimlər mənə səhhətimin bununçün uyğun olduğunu demişdilər.

Hər kəsin belindən kəndirlə bağladılar ki, ehtiyac olsa, dərhal sudan çıxara bilsinlər. Qayıqda iki nəfər xilasedici də kömək üçün hazır idi. Suyun neçə dərəcə olduğunu dəqiq bilmirəm, ancaq gəmidə termometr havanın -4`C olduğunu göstərirdi.

İlk anda nə hiss etdim? Bədənin sənə tabe olmaqdan imtina edir. Buz kimi su bütün bədəninə sarmaşır və bütün əzələlərin qıc olur, yandığını, yoxsa donduğunu ayırd edə bilmirsən. Ürək şiddətlə döyünür, nəfəsalma çətinləşir. Çətinliklə də olsa, əllərimi tərpətməyi bacardım, bədənimdə hərəkət yarandı. İçimdə bir əminlik baş qaldırdı, sanki bir qədər də cəhd etsəm, artıq üzə bilərmişəm.

Bəzən deyirlər ki, filan iş mənim arzumdur, məqsədimdir. Yox, belə bir düşüncəm yox idi, mən sadəcə fürsət düşmüşkən öz sərhədlərimi yoxlamaq, bu təcrübəni da yaşamaq istədim. Çox fərqli bir hiss idi, sözlə tamlıqla ifadəsi də çətindir. Sudan çıxdıqdan sonra qəribə bir gümrahlıq yaranır. Yenidən baş vurmaq istədim, bu dəfə icazə vermədilər. Çox maraqlı, unudulmaz təcrübə idi.”

Rövşən Abdullaoğlu South Pole, Antarctica adlı yerdədir.

 Amundsen-Scott South Pole Station, Antarktida · 

Okeanda çimənlərə özəl barbekü qonaqlığı

Özü də açıq havada. Zarafat edirəm, sırf bizə özəl deyildi, hər kəs iştirak edirdi.

Aşpazımız Cənubi Afrika Respublikasındandır. Onunla elə ilk günlərdə tanış olduq. Biləndə ki, biz Afrikada olmuşuq, çox sevindi. Necə bir hissdirsə, bu buzlar ölkəsində belə insanlar özlərinə bir köynək yaxın birini görən kimi istər-istəməz ona qarşı nəsə fərqli bir mehribanlıq bir doğmalıq hiss edirlər; bizim bu aşpaz da sanki özünə həmvətən tapmışdı, minlərlə kilometr uzaqdakı bu gəmidə onun vətənini tanıyan, vətəni barədə danışa biləcəyi insanlara rast gəldiyi üçün sevinirdi.

Səfər boyu onunla tez-tez görüşmək imkanımız oldu. Bizi Cənubi Afrikaya dəvət etdi. Oradakı görməli yerlər barəsində elə maraqla danışdı ki, artıq düşünürəm, bir dəfə də oralara getmək lazımdır.

O gündən bəri aşpazımız bizi möhtəşəm əl qabiliyyəti ilə təəccübləndirməyə davam edir. Demək olar ki, hər dəfə ofisiantlar bizə “şefdən özəl” yeməklər gətirirlər. Səfərdən 7-8 ay əvvəl bütün səyyahlar üçün menyu tərtib olunur və hər kəs öz rasionunda üstünlük verdiyi qidaların siyahısını yazır. Biz seçimimizi balıq məhsullarından yana etmişdik.

Biz azərbaycanlıların da damaq zövqünə verdiyi önəm danılmazdır, odur ki, özü Afrikadan olsa da, aşpazlıq təhsilini Fransada almış bu möhtəşəm usta ilə dostluq lap yerinə düşdü.

Uğurlu yollar!!! Səfər boyu məlumat verəcəyik.

Mənbə: Rövşən Abdullaoğlu / Rovshan Abdullaoglu

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Səyahət davam edir

Rövşən Abdullaoğlu South Pole, Antarctica adlı yerdədir.

 Amundsen-Scott South Pole Station, Antarktida · 

Adaya düşməmişdən əvvəl xüsusi tozsoranlar vasitəsilə üzərimiz təmizlənir, sonra da başdan-ayağa dezinfeksiya olunur. Bununla üzərimizdə ola biləcək hər hansı bir toxum, mikroorqanizm, mikrob və s. in adaya düşmə ehtimalının qarşısını alırlar. Gəmiyə qayıdanda da eyni prosedur təkrarlanır.

Bu yerlərin özünəməxsus flora və faunası var, bizim üçün adi olan hər hansı bir bitki və ya bədənimizdə oraya daşıya biləcəyimiz mikrob yayılaraq oranın təbiəti üçün təhlükəli ola bilər. Ona görə də bu qaydalara çox həssaslıqla riayət olunur. Dünyanın istəyi Antarktidanın təbii flora və faunasını olduğu kimi qoruyub saxlamaqdır.

Rövşən Abdullaoğlu South Pole, Antarctica adlı yerdədir.

23 saat · Amundsen-Scott South Pole Station, Antarktida · 

Antarktida sahilləri boyunca üzürük. Hər dəfə fərqli sahilə yan alaraq quruya çıxacağıq. Hər tərəf qarla örtülüdür; iqlim, heyvanat aləmi, dağlar – hər şey çox fərqlidir. Hər dəfə sahilə yan almadan öncə təlimlər olacaq. Bizi nə gözlədiyi, necə davranmalı olduğumuz barədə məlumat veriləcək. Təlimdə iştirak etməyənlərə sahilə enməyə icazə verilmir.

Hazırda yenidən təlimlərə başladıq. İştirakçıların siyahısı tutuldu, bu siyahı üzrə də bizi sahilə buraxacaqlar. Sərnişinləri komandalara böldülər, hər komandanın bir rəhbəri var. Rəhbərlər xüsusi təlim görmüş bələdçilərdir. Hazırda qaydalar izah edilir. Antarktidaya ayaq basan hər kəs beynəlxalq qaydalara əməl etməlidir. Bununla bağlı hər birimiz yazılı sənəd imzaladıq.

Sizin üçün maraqlı ola biləcəyini düşündüyüm bəzi qaydaları qeyd edim:

Sahildə bələdçilərin təyin etdiyi hərəkət trayektoriyasından çıxmaq qəti qadağandır. Bəzən buzlaqların arasında çatlar əmələ gəlir, lakin bu çatların üzəri qarla örtüldüyündən biz onları görmürük. Hərəkət traektoriyasından çıxdıqda bir göz qırpımında bu yarğanlardan birinə yuvarlana bilərsən ki, bunun da sonu heç yaxşı qurtarmaz.

Gəmidən sahilə heç bir qida aparmaq olmaz. Sahildə rastımıza çıxan heyvanlara yaxınlaşmaq, onları yemləmək, ürkütmək, ümumiyyətlə, hündürdən danışmaq qadağandır, heyvanlara qartopu atmaq da olmaz. Pinqivinlərin arxasınca düşməyə də icazə yoxdur, əgər yolunuz kəsişərsə, onların keçməsinə imkan yaratmalısınız.

Sahili heç bir səbəblə çirkləndirmək olmaz. Səyyahlar təbii ehtiyaclarını belə yalnız və yalnız gəmidə təmin etməlidirlər. Çıxılmaz hallarda gəmidən gətirilmiş xüsusi dəmir qablardan istifadə olunur ki, bu qablar sonradan gəmiyə geri aparılır və yalnız orada təmizlənir.

Ümumi qaydalara əməl etməyənləri də təlimdə iştirak etməyənlərlə eyni aqibət gözləyir. Onlar gəmiyə qaytarılır, sahilə çıxışları məhdudlaşdırılır və ya tamamilə ləğv edilir.

Uğurlu yollar!!! Səfər boyu məlumat verəcəyik.

Mənbə: Rövşən Abdullaoğlu / Rovshan Abdullaoglu

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru