İldırım Əkbəroğlu “Ziyadar” mükafatına layıq görülüb

Tanınmış şair İldırım Əkbəroğlu “İldırım Əkbəroğlu” adlı ilk kitabının işıq üzü görməsi münasibəti ilə “Yazarlar” jurnalı tərəfindən “Ziyadar” mükafatına layıq görülüb. Bu münasibətlə şairi təbrik edir, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

İldırım Əkbəroğlu ilk kitab

İldırım Əkbəroğlunun ilk kitabı işıq üzü görüb. “İldırım Əkbəroğlu” adlandırılmış seçmə şeirlər toplusundan ibarət olan bu kitab Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı  Rövşən Hüseynovun xatirəsi əbədiləşdirmək məqsədi ilə həyata keçirilən “25 YARPAQ” layihəsi çərçivəsində “Yazarlar” jurnalının xüsusi buraxılışı şıklində nəşr olunub. Kitabda böyük oxucu kütləsinin rəğbətini qazanmış, lakin hələ kitab şəklində çap olunmamış İldırım Əkbəroğlunun özünün seçdiyi və bir kitab halında görmək istədiyi 25 şeiri  yer almışdır. İldırım Əkbəroğlunun kitabda toplanan şeirlərinin əksəriyyəti böyük tərbiyəvi əhəmiyyətə malik olub, dərin ibrətamiz mahiyyət kəsb edir.   Kitaba ön sözü tanınmış kitabşünas-tənqidçi Hacıxanım Aida yazıb. Eyni zamanda kitabda şairin şeirlərindən əlavə tərtibçilərin hazırladığı İldırım Əkbəroğlu haqqında qısa məlumat, baş redaktor Zaur Ustacın və gənc araşdırmaçı-yazar Əminə Elsevərin qeydləri yer almışdır. İldırım müəllimi bu münasibətlə təbrik edir, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik. Kitabın elektron variantı əsas elektron kitabxanalarda var. Və ənənəvi kitab formasında bütün əsas kitabxanalara veriləcək.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Sadıq Qarayev- Aktual məsələ

Mədəniyyətin xatirəsinə qoyulmuş yaşıl abidələr

Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Xanım Əliyevanın təşəbbüsü ilə dahi şair İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyi münasibətilə  bir gündə 650 min ağac əkiləcək. Bunun Respublikamızın, eləcə də dünya ekalogiyasına faydası, insan sağlamlığına töhfəsi haqqında.

Azərbaycan xalqı dünya elminin, mədəniyyətinin yeni təkamül müstəvilərinə keçməsində mühümm rol oynayan bir çox dahi şəxsiyyətlər yetirmişdir. Bunlardan biri də 1369-cu ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuş, klassik Şərq və qədim yunan fəlsəfəsini, ədəbiyyatını dərindən mənimsəmiş, dinlərin tarixini, tibbastronomiya və astrologiyariyaziyyat və məntiq elmlərini mükəmməl öyrənmiş böyük mütəfəkkir, alim və şair İmadəddin Nəsimidir (tam adı: Seyid Əli ibn Seyid Məhəmməd).

İmadəddin Nəsimi bir çox dilləri dərindən öyrənmiş, Azərbaycanfars və ərəb dillərində dünya ədəbiyyatının inciləri sırasına daxil olan ölməz poeyiziya nümunələri yaratmışdır.  Onun azərbaycanca yazdığı şeirlər həm məna baxımından, bədii təsvir vasitələrinə, dilin zənginliyinə görə seçilməklə yanaşı, həm də xalq nitqinə yaxınlığı, atalar sözləri, zərb-məsəllər, hikmətli sözlərin çoxluq təşkil etməsi ilə Azərbaycan poeziyasında yeni inkişaf istiqamətləri müəyyənləşdirmişdir.

Nəsimin dünyagörüşünün təmərgüzləşməsində ustadı hesab etdiyi, dövrünün mütəfəkkir alimlərindən olan hürufi Fəzlullah Nəiminin, eləcə də İbn Sina, Xaqani, Nizami, Fələki, Mənsur Həllac,  Şeyx Mahmud Şəbüstərinin əsərlərinin böyük rolu olmuşdur.

Nəsimi mövcudluğa, təbiətdə və cəmiyyətdə gedən proseslərin mahiyyətinə, ALLAHIN dərk edilməsinə dövrünün məşhur Sufi, Hurufi fəlsəfi baxışları, Panteist ideyaları vasitəsilə baxmaqla yanaşı, əldə etdikləri biliklər əsasında özünəməxsus mütərəqqi fikirlər irəli sürmüşdür ki, bunların da əsasında elmi yükün çoxluq təşkil etməsi, yenilkçilik onu sələfləridən fərqləndirmişdir. Beləliklə, özünəməxsus ideyaların, yeni düşüncə sisteminin əsrarəngiz poetik mümunələrdə verilməsi, həmçinin öz əqidəsi uğrunda qeyri-adi sədaqət və cəsurluq göstərməsi onu tezliklə Şərqdə, sonralar isə dünyada məşhur etmişdir. Nəsimi yaradıcılığı istər poeziya gözəlliyi, isərsə də misralardakı həqiqət yüklü çox qatlı məna baxımından Dünya ədəbiyyatı və fikir tarixində təkrarolunmaz, unikal və əbədi yer qazanmışdır.

Nəsimi Azərbaycan xalqının qürur duyacaq, bədii və fikir səviyyəsini, milli-mənəvi zənginliyini  dünyada nümayiş etdirəcək böyük mütəffəkir şairlərimizdəndir. Bütün bunları nəzərə alan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlaham Əliyev 15 noyabr 2018-ci ildə növbəti ildə Böyük Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin (1369 – 1417) 650 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında müvafiq sərəncam imzalamışdır. Bu sərancam Azəbaycanın dahi şəxsiyyətlərinə, milli-mənəvi dəyərlərinə, ədəbiyyatına, fəlsəfə və fikir tarixinə böyük diqqətin və dövlət qayğısının bariz nümunəsidir.

Prezident İlaham Əliyev cənabları tərəfindən imzalanmış  sərancamdan sonra, AMEA-nın müvafiq qurumları, Mədəniyyət Nazirliyi, Yazıçılar Birliyi, bir sıra qeyri hökümət təşkilatları Nəsmi irsinin daha dərindən araşdırılması, yeniyetmə və gənclər arasında, eləcə də dünyada təbliğ olunması istqamətində müxtəlif yönlü işlər görmüşdür. Məsələn, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı ilə Azərbaycan Respublikasında Nəsimin əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin siyahısına daxil edilmişdir. 3 iyun 2019-cu ildə İmadəddin Nəsiminin 650 illiyi ilə əlaqədar Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı Mars və Yupiter planetlərinin arasında yerləşən 1995 UN2 asteroidinə Nəsiminin adını vermişdir.

Nəsminin 650 illik yubleyinin qeyd edilməsi Heydər Əliyev Fondunun 2019-cu ildə həyata keçirdiyi fəaliyyət proqramları içərsində prioritet istiqamətlərdən olmuşdur. Fondun Prezidenti, Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Xanım Əliyeva dahi şair İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyi münasibətilə  bir gündə 650 min ağac əkilməsi təşəbbüsü irəli sürmşdür. Bu təşəbbüs biz biloqlar tərəfindən çox yüksək qiymətləndirlmişdir. Həm də bizi sevindirmişdir.

Dünya praktikasında yubleylər qeyd edilərkən müxtəlif metodlardan, aksiyalrdan istifadə edilir. Məslən yubliyarın şərəfinə poçt marakaları, pul əskinazları, sikkələri, müxtəlif qiymətli əşyalar və s. buraxılır, abidləri qoyulur və s. Ağac əkmək isə çox nadir hallarda rast gəlinir. Bir gündə yüz minlərlə ağacın əkilməsi təşəbbüsü isə bəlkə də ilk ideyadır. Və fikirimizcə nəticəsi ən faydalı olandır.  Məsələ burasındadır ki, hər hansı cansız xatirə atributu insanlara ağaclar qədər real və uzun müddətli fayda gətirə bilməz. Hörmətli Mehriban xanımın məlum təşəbbüsünün fəlsəfi mahiyyətində dünya mədəni irsinin zənginləşməsində rol oynamış   dahi bir İnsanın xatirəsinin bəşəriyyətin sağalam gələcəyi üçün zəruri olan yaşıl abidələrlə əbədiləşdirilməsidir. Qısa desək, bu ideyanının gerçəkləşməsi  “mədəniyyətin xatirəsinə qoyulmuş yaşıl abidələr” olacaqdır. Elə buradaca qeyd etmək istərdim ki, bu cür təşəbbüslərin bir ənənə halını almasını, gələckdə də davam etməsini arzu edərdik.

Indi isə bir gündə 650 min ağac əkilməsinin elmi baxımdan faydalı tərəfləri haqqında fikirimizi bildirmək istəyirəm. İnanıram ki, bu izahlar Hörmətli Mehriban Xanımın təşəbbüsünün biz bioloqlar tərəfindən niyə sevinclə qarşılandığını və   yüksək qiymətləndirildiyini aydınlaşdırcaq.

Müasir dövrümüzdə dünyada sürətli demoqrafik, sosial-iqdisadi inkişafın və elmi-texniki tərəqqinin insan fəaliyyətinin müxtəlif sahələrinə tətbiqinin nəticəsində antropogen amillərin təbiətə mənfi təsirləri daha da artmışdır.  Nəticədə təbiət çirklənmiş, eroziya və səhralaşma prosesləri sürətlənmiş, ekosistemlərin bioloji qida zəncirlərində pozulmalar, biosenozlarda xaotiklik  və deqradasiyaya meyillər yaranmışdır. Periodik olaraq baş verən təbii iqlim dəyişmələri  antropogen amillərlin yaratdığı mənfi təsirlərlə  üst-üstə düşərək münbit əkin sahələrinin azalmasına səbəb olmuş, ekosferdə  tarazılığın pozulmasıprosesini sürətləndirmiş,   biolji müxtəlifliyin təhlükə altına düşməsi vəayrı-ayrı növlərin sıradan çıxması ehtimalının çoxalması ilə nəticələnən qlobal ekoloji problemləri gücləndirmişdir. Məsələn, YUNESKO-nun qiymətləndirməsinə görə son dövrlər yararlı əkin sahələrinin hər il 6 mln. Hektarı səhralaşma nəticəsində yararsız hala düşür. Respublikamızda ekoloji gərgin  rayonlardan hesab edilən Böyük Qafqazın Cənub yamaclarında meşələrin yuxarı sərhəddi 200-500 m aşağı enmiş, antropogen amillərin təsirindən torpaq erroziyası sürətlənmişdir. Ekoloji vəziyyətin gərginləşməsinin qarşısını almaq, tarazlığı qoruyub saxlamaq və təbii bioresuslardan səmərəli  istifadə etməyin optimal yollarını tapmaq bu gün və gələcək üçün bəşəriyyətin ən aktual problemlərindən birinə çevrilmişdir.    

Ekosferdə yaranan qlobal ekoloji problemlərin qarşısını almaq, daha da dərinləşməsinə imkan yaratmamaq üçün görüləcək mühüm tədbirlərdən biri də  təbiətdə biomüxtəlifliyin qorunması, mövcud mədəni yaşıllıqların  saxlanılması, artırılması və növ tərkibinin zənginləşdirilməsidir.

Təbii flora ilə yanaşı, mədəni yaşıllıqların da bioekolj problemlərin qarşısının alınmasında, ekolji tarazlığın qorunub saxlanılmasında böyük rolu vardır. Yaşıllıqlar ətarfı gözələşdirməklə yanaşı, çox insan yaşayan və nəqliyyatın intensiv hərəkət edtiyi iri şəhərlərdə səs-küyün azalmasına müsbət təsir edir. Yaşıllıqlar havanı zəhərli qazlardan, toz, his kimi mexaniki qarışıqlardan təmizləyir. Toz və his bitkilərin yarpaqları üzərinə çökür, yağmurlar zamanı yuyulub torpağa tökülürlər. Ağac və kollardan ibarət olan yolkənarı yaşıllıqalr yolun torpaqla örtülməsinin qarşısını alır, küləklərin hərəkət sürətini azaldır və sıx yerləşdikdə sakitlik yaradırlar.

Müasirləşən və sürətlə hərtərəfli inkşaf edən Respublikamızda ekoloji problemlərin qarşısını alınması, sənayenin müxtəlif sahələrinin bioresuslara olan təlabatınıın ödənilməsi, təbii sərvətlərin gələcək nəsillərə qorunub saxlanılması  bitki ehtiyatlarının öyrənilməsini,  biomüxtəlifliyinin qorunmasını,  yaşıllıqların artırılması və yeni növlərlə zənginləşdirilməsini zəruri edir.

Azərbaycan Respublikası 2000-ci ildə “Bioloji Müxtəliflik haqqında Beynəlxalq Konvensiya”ya qoşulmuşdur. Bioloji müxtəlifliyin qorunmasını, nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərin bərpası və mühaifizəsini öhdəliyinə götürmüşdür. Ümummili lider Heydər Əliyev 2001-ci il 21 dekabr tarixində 848 №-li Sərancamla Flora və faunanın genetik ehtiyatlarının qorunması, yox olmaq təhlükəsinin aradan qaldırılması məqsədilə Genetik Ehtiyatlar üzrə Dövlət Komissiyası. 24 mart 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İham Əliyev “Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin qorunması və davamlı istifadəsinə dair Milli Strategiya və Fəaliyyət Planı” haqqında 1368 №-li sərancam vermişdir.

Bütün bunları nəzərə aldıqda, Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın dahi şair İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyi münasibətilə  bir gündə 650 min ağac əkililməsi təşəbbüsünun əsasə Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla həyata keçirilən siyasətin tərkib elmentlərindən olan biomüxtəliflyin qorunması, yaşıllıqların artırılması istiqamətində atılmış ciddi adım hesab etmək olar. eyni zamanda, Azərbycanın qoşulduğu beynəlxalq konvensiyalara sadiqliyini nümunəsi demək olar. Çünki, əkiləcək 650 min ağac ümumilikdə regionun ekolji mühitinə müsbət təsir edəcək. Yəni, coğrafi ərazilər insanlar tərəfindən müxtəlif adlarla adlandırılıb, bitkilər üçün ölkələrin fərqi yoxdur. Ona görə də dünyanın hər hansı yerinə baş vermiş ekolji fəlakət və ya bu istiqamətdə müsbət işlər qlobal mahiyyət daşıyır.

Azərbaycan Respublikası ərazisində meşələr sahəcə az olsa da (10%) növ tərkibinə görə zəngindir. Respublika ərazisində yabanı halda 435 növ ağac və kol bitir. Bunların da 328 növü kol (75 %), 107 növü (25%) ağacdır. Bu da Azərbaycan respublikası florasının 11 %-ni təşkil edir. Ağac və kollar 48 fəsilədə və 135 cinsdə birləşir .  Ağac və kol növlərini qorumaq, artırmaq təkcə dövlətin deyil, hər bir vətəndaşın borcudur.

Sonda koolektivimiz adından dahi şair Nəsminin 650 illik yubleyi şərəfinə 650 min ağac əkilməsi təşəbbüsü ilə mədəniyyətimizi yaşıl abidələrlə əbədiləşdirmək kimi xeyirxah, real faydaları olacaq, ekolji tarazlığın qorunmasında rol oynaycaq ideya ilə çıxış etdiyinə görə Mehriban xanıma təşəkkür edirik. Və aksiyda uzun ömürlü, relikt, endem, nadir və nəsli kəsilməkdə olan ağac və kol növlərindən istifadə olunmağının daha məqsədəuyğun olduğunu, bu bitkilərin seçilməsində, əkilməsində hər cür dəstək göstərməyə hazır olduğumuz bildiririk.

Qarayev Sadıq  Qurban oğlu                                                                                                            

AMEA  Mərkəzi  Nəbatat  Bağının aparıcı      elmi işçisi, b.ü.f.d, dosent.,   AYB, Rusiya Yazıçılar İttifaqı və Türkiyə İLESAM-ın üzvü, Prezidet təqaüdçüsü, Qızıl Kəlmə mükaftaçısı.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Kamal Camalov

BİOLOGİYANIN TƏDRİSİ ŞAGİRDLƏRİN MƏNƏVİ SİMASININ FORMALAŞDIRILMASINA XİDMƏT EDİR

İnsanın təbiətlə və ətraf mühitə olan münasibətləri özünün yaranışı qədər qə­dim­dir. Təbiət və cə­miy­yət arasında bir sıra problemlərin yaranması XIX əsrdən baş­la­yaraq bə­şə­riy­yəti məşğul və bu haqda düşünməyə vadar etmişdir. Bu gün ətraf mü­hit şə­rai­tinin fəlakətli vəziyyəti təbiət məsələlərini öyrənən mütəxəssisləri, o cümlə­dən föv­qəladə hallar və kənd təsərrüfatı mütəxəssislərini, ictimaiy­yə­ti, ictimai-siyasi xa­dimləri, eləcə də daim gələcək nəslin qayğısına qalan müəl­lim­ləri və bütün vətən­daş­ları narahat etməkdədir.

Yeni paradiqmalar, konsepsiyalar, innovasiyalar, investisiyalar, dövlət stan­dart­­­ları, alternativ tədris planları, müasir tipli məktəblər yaradılır. Təlim prose­si­nin in­­­ten­­siv və ekstensiv yolla təkmilləşdirilməsi, sinif işinin diferensiyası və fərdiləş­di­ril­­­­­mə­si hesabına təlim keyfiyyətinin yüksəldilməsi nəzərdə tutulur. Bu baxımdan Vüsalə İsmayılovanın «Biologiyanın tədrisi prosesində təlim-tərbiyə məsələlərinə komp­leks yanaşma» adlı dərs vəsaiti böyük maraq doğrurur, elmi-nəzəri və prak­tik əhəmiyyəti ilə seçilir. Burada şa­gird­­lərin təbiəti qorumağının formalaş­dırıl­ması, tə­lim-tərbiyə prosesinin məhsul­dar­lı­ğı, daxili ehtiyatlar – təbiəti mühafizə mate­rial­la­rı­nın səmərəli tədrisi hesabına həyata keçirilir.

Ümumtəhsil məktəblərində biologiyanın təd­ri­sivasitəsi ilə şagirdlərin mə­nə­vi cə­­hətdən formalaşdırılmasının müasir dövrdə çox böyük aktuallıq kəsb et­di­­yini zən­gin mən­bə­­lər, tarixi qaynaqlar, faktlar və dəlillərlə əsaslandıran təd­qi­­qatçı müəllim öncə möv­zu­­ya geniş yer ayırır, qarşıya qoyduğu məq­sədə uyğun olaraq işçi fərziy­yə müəy­yən­ləş­­dirir, vəzifələri, metodları, elmi ye­niliyi, nəzəri və prak­tik əhəmiyyəti sə­ciy­yə­lən­di­­rir, müdafiəyə təqdim etdiyi müd­dəaları şərh edir. Onun təqdim etdiyi müddəalar el­­mi istiqamətinə, ümu­mi­ləşdirmə səviy­yə­sinə və inandırıcılığına görə diqqəti cəlb edir.

Dərs vəsaiti 3 fəsil, 17 yarımfəsil, tapşırıqlar və istifadə olunmuş ədə­biy­yat si­ya­­hısından ibarətdir. «Təlim-tərbiyə prosesinin və biologiyanın tədrisinin inkişaf ta­ri­xi» kimi adlandırılan I fəsildə biologiya dərslərində şagirdlərdə yüksək mənəviyyat for­­malaşdırmaq üçün onlarda can­lı təbiətə dərin hörmət hissi, flora və faunanın hər bi­rinə huma­nist, diqqətli, müha­fi­zə­kar münasibət inkişaf etdirmək kimi məsələlər müəy­­yən­­ləş­di­rilmiş, problemlə bağlı möv­cud elmi-metodik ədəbiyyat araşdırıl­mış, mü­­­qayisəli təhlillər aparılmış, elmi ədə­biyyata tənqidi müna­si­­bət bildiril­miş­dir. «Mü­tə­­fəkkirlər təlim-tərbiyənin formalaşdırılması haqqında», «Biologiya elminin inkişaf ta­­rixi», «Azərbaycanda biologiyanın tədrisinin inkişaf tarixi» an­la­yış­larının ma­hiy­yə­ti açıqlanmış, gör­kəm­li insanların, tarixi şəxsiyyətlərin, müasir təd­qi­qatçı alimlərin prob­lemlə bağlı fikirləri saf-çürük edil­miş, bu kimi struktur kom­po­nent­ləri təhlil ob­yek­tinə çevrilmişdir.

Ümum­təh­sil məktəblərində biologiyanın təd­ri­sində məktəbli­lərin mənəvi tər­bi­yə­sinin formalaşdırılması üzrə işin sistemini bir vasitə kimi təhlilə cəlb edən təd­­­qi­­qat­çı məktəb təcrübəsində bu işin vəziyyətini ətraflı öyrənmiş, bu sahə­də­ki çatış­ma­­­ma­z­lıq­­ların səbəblərini müəyyənləşdirmiş, onları aradan qaldırmaq üçün xüsusi me­to­dika iş­­ləyib hazırlamışdır. Məktəbdə mövcud vəziyyəti öy­rən­­­məklə tədqi­qat­çı­nın məq­sə­di ay­rı-ayrı müəllimlərin təlim prosesində şa­gird­­­lərin təbiətdən, eko­lo­gi­yadan necə is­ti­fa­­də etdiklərini müəyyənləşdirməsi, si­nifdənxaric tədbirlərdə tə­biə­ti mühafizəyə aid ma­­teriallardan mənəvi tərbiyə məq­sədləri baxımından necə is­ti­fadə olunduğunu ay­dın­­­laş­dırmasından, məktəb rəh­bər­lərinin bu məsələyə qayğısı, kö­mə­yi və nəzarəti ilə ta­nış olmasından ibarət ol­muş­dur. Dərs vəsaitində biologiya dərs­lə­rində məktəblilərin mə­nə­vi tərbiyəsi işinin tanış­lıq səviyyəsini aşkara çıxarmaq üçün nümunələrdən də is­tifadə olun­­muşdur.

Didaktik prosesi səmə­rə­li idarə etmək, mövcud şəraitdə op­ti­mal nə­ti­cələrə nail ol­maq diaqnostikasız müm­kün deyil. Diaqnostikanın məq­sə­di tə­lim-tərbiyə pro­se­si­nin baş vermə şəraitini, onun nəticələrini dəqiq üzə çıxar­maq, qiy­mətləndirmək və təh­­lil et­mək­dir. Dərs vəsaitində bu məsələlərə tədqi­qatçı xüsusi diq­qət yetirmiş, nə­za­rə­­ti, yoxlamanı, qiymətlən­dir­mə­ni, statistik məlumat­la­rın top­lan­masını, onların təh­li­li­ni, hadisələrin sonrakı inkişa­fı­nın proqnozlaş­dı­rı­l­ma­sını reallaşdıra bilmişdir.

Dərs vəsaitinin «Müasir biologiyanın tədrisində təlim metodları» adlı ikinci fə­sli 7 ya­rım­­­fəsildən ibarətdir. Burada biologiya dərslərində məktəblilərin mənəvi tər­bi­yə işi­nin təşkili imkanları üzə çıxarılmış, tədris proqramları, dərsliklər problem baxı­mın­­dan təhlil edilmiş, biologiya dərslərində şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə işin ma­hiy­­yə­­tinin müasir elmi – nəzəri fikir baxımından xüsusiyyətlərini xarakterizə etmiş, şa­girdlərin tərbiyə olunmasında digər fənlərlə yanaşı biologiya  dərslərinin təşkiledici və­zifəsini, yeri və rolunu aşkarlamış və  biologiya fənlərinin tədrisi prosesində şa­gird­­­lərin mənəvi tərbiyəsi üzrə mövcud vəziyyəti müəyyənləşdirilmişdir.

Tədqiqatçı müəllim təcrübə və müşahidələri əsasında belə qənaətə gəlmişdir ki, şa­­gird­­lərin biologiya fənninin tədrisi zamanı şagird şəxsiyyətini for­malaşdırmaq üçün dərs­də mənəvi tərbiyənin bütün prinsip və qaydaları optimal nisbətdə həyata ke­çi­ril­mə­­­li­dir, şagirdlərin maraq, meyl, qabiliyyət və tələbatları nəzərə alınmaqla onların id­rakı fəaliyyəti üçün lazımi şərait yara­dıl­ma­lı­, fənlərarası və fənlərdaxili əlaqə təmin edil­­­mə­li, şagirdlərin nail olduqları inkişaf səviyyəsinə istinad edilməli və nəhayət hər bir dərs diqqətlə diaqnozlaşdırılmalı, proqnozlaş­dı­­rılmalı, layihə­lən­­dirilməli və plan­laş­­­dı­rılmalı­dır. Şagirdlərdə biologiya fənnində mənəvi tərbiyənin təd­ri­si zamanı dər­sin tər­biyəedici imkanları, nail olunacaq real tərbiyə məqsədləri müəyyənləşdiril­mə­li­dir. Biologiya fənninin materiallarının məqsəd və məzmu­nun­dan irəli gə­lən tərbiyə və­­zi­fə­ləri qoyulmalı və bu şagird şəxsiyyətini forma­laş­dı­r­maqla üzvi su­rətdə əla­qə­lən­­­di­ril­məlidir. Müəllifin gəldiyi elmi qənaətlə biz də həmfikirik ki, fənlə bağ­lı ke­çi­ri­lən hər bir dərs tərbiyəedici, təhsilverici və inkişafetdirici funksiyaları ye­rinə yetir­mə­li­dir. Ancaq belə olan halda şagirdlərdə təbiəti sevmək və onu qorumağı for­malaş­dır­­maq olar. Unutmaq olmaz ki, təlim, tərbiyə və inkişaf  ara­sın­da üzvi əla­qə var və on­­lar bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərir. Orta əsr Şərq təsəv­vür­lə­rinə görə, tərbiyə ver­mə­­yən bilik odunsuz ocağa bənzəyir, bilik verməyən tərbiyə isə bə­dən­siz ruha ox­şa­yır.

Dərs vəsaitində tərbiyə prosesində şagirdlərdə təbiəti mühafizə material­la­rın­dan is­tifadə etməklə əxlaqi biliklərin əxlaqi əqidələrə çevrilməsi, bu əqidələrin sis­te­minin ya­­ra­dılması, sabit əxlaqi hisslər, əxlaqi keyfiyyətlər, əxlaqi adətlərin for­ma­­laşdırıl­ma­sı ilə bağlı diqqəti cəlb edən maraqlı nəzəri fikirlər, elmi ümumiləş­dir­mə­lər, zən­gin təc­rübi materiallar və müəllimlərə tövsiyələr vardır.

Vəsaitdə biologiya dərslərində tədris ekskursiyalarının keçirilmə mexanizmi və on­ların şagirdlərə təbiəti sev­məyin aşılan­ma­sı,  forma­laş­masında oynadığı rol da ge­niş təhlil olunur. Müəllif haqlı olaraq belə bir elmi qə­naətə gəlir ki, təbiəti mühafizə fəaliyyəti işləri məktəbin həyatla əlaqəsini möh­­kəm­ləndirir, məktəblilərin səxsiyyət kimi formalaşmasında mühüm va­­sitə rolunu oy­­nayır, bütövlükdə təlim prosesinin həyatı və yerli faktlarla zəngin­ləş­­məsinə şə­rait ya­­radır, məktəbliləri həm­çi­nin mənəvi tərbiyə baxımından axtarıcılıq, təd­qi­qat­çılıq və ya­radıcılıq işlərinə qo­şur. Bu tədbirlər şagirdlərin öz-özlüyündə biologiya fənnində mə­nəvi tərbiyəyə aid mate­rial­lar top­la­ma­­sına, onları öyrənməsinə şərait yaradır. Feno­loji müşahidə, yay tap­şırıqlarının ye­ri­nə yetirilməsi, təbiətə qayğılı münasibət, təbi­ətə ekskursiyalar, prak­tik işlər, şa­gird­lər­də estetik, fiziki, ekoloji mədəniyyətin for­malaşmasına kömək edir.

«Biologiyanın tədrisi prosesində tərbiyə məsələri» adlanan üçüncü fəsil də 7 yarımfəsildən ibarətdir. Bu fəsildə biologiya fənn kurikulumunda şagirdlərin məntiqi təfəkkürünün, fənlə bağlı həyati bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi, inteqrativlik, sadədən mürəkkəbə doğru inkişaf, məzmun və fəaliyyətin qarşılıqlı əlaqəsinin təşkili, fənnin tədrisində yeni texnologiyaların tətbiqinin təmin edilməsi məsələləri nəzərdə tutulur. Kurikulumda canlıların hüceyrədən biosferədək təşkili səviyyələri, canlılar aləminin kimyəvi və bioloji təkamülü, irsi dəyişikliklərin qanunauyğunluqları, ekoloji problemlər, onun dərkedilməsi və həlli yolları sadədən mürəkkəbə doğru istər mərhələlər, istərsə də siniflər üzrə şaquli və üfiqi inteqrasiya nəzərə alınmaqla təqdim edilir. Ekoloji problemlər və davranış vərdişlərinə aid elmi, əxlaqi – mənəvi, hüquqi fikir və mülahizələr estetik fikirlərlə vəhdətdə, sıx əlaqədə inkişaf edir. Əgər mənəvi mahiyyətdə olan fikirlər şagirdlərə yaxşı və pisi fərqləndirmək və qiymətləndirmək im­kanıdırsa, estetik mahiyyətdə olan fikir və mühakimələr isə ətraf aləmə gözəllik və çir­kinlik yanaşmasını ifadə edir. Ətraf aləmə çirkin münasibətlərə qarşı şagirdlərdə həs­saslıq yaratmaq, təbii mühitə ziyan vuranlarla mübarizə aparmaq səylərini güc­lən­dir­­mək, onlarda gözəlliyə adət, meyil, arzu və həvəs oyatmaq nəinki ekologiyada, ümu­milikdə biologiyada eyni şəkilə, eyni məzmuna malik problemlərdir.

Tədqiqatçı müəllim Vüsalə İsmayılova sonda belə nəticəyə gəlir ki, ümum­təh­sil məktəblərində şagirdlərin təlim fənləri üzrə əldə etdikləri bilik, bacarıq və vər­diş­lər yetişən nəslin müxtəlif elm sahələri üzrə anlayış və qanunauyğunluqlar haqqında zeh­­ni səviyyəsini formalaşdırmaqla məhdudlaşmır. Bilik faktlar, hadisələr, rəqəmlər yı­­­ğımı deyil. O, insanda dünyagörüşü, ətraf aləmə, insanlara, cəmiyyətə, özünə mü­əy­­­­yən normalar daxilində münasibət formalaşdırır, mənəvi simanı traktovka etmək im­kanına malikdir. Məktəbdə öyrədilən digər fənlər kimi biologiya dərsləri də şa­gird­lə­rin intellektual səviyyəsini və mənəvi simasını formalaşdırmaq funksiyasını yerinə ye­­tirir. Belə bir yüksək məzmun keyfiyyətlərinə – bilik və mənəvi tərbiyə im­kan­­larına ma­lik biologiyanın bütün bölmələrinin pedaqoji əsaslarını üzə çıxarmaq, təc­rübi işdə on­dan istifadə etmək yetişən nəslin insan, vətəndaş kimi formalaşması məqsədinə əhə­miyyətli dərəcədə təsir göstərə bilər.

Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru V.İsmayılova ciddi elmi-nəzəri ümu­mi­ləş­dir­mə­­lər, uzunmüddətli təc­­rübə və müşahidələr və apardığı eksperimentlərin köməyi ilə sübut et­miş­dir ki, şagird şəxsiy­yə­­tinin formalaşdırılmasında mənəvi tərbiyə mühüm rol oy­na­yır. O, göründüyü kimi, dərs vəsaitində məqsədinə nail ol­muşdur. Biologiya fən­ninin təd­ri­sində məktəbli­lərin mənəvi tərbiyəsinin forma­laş­dı­­rılması üzrə işin sis­te­mini qurmuş, mükəmməl nəzəri kon­sep­siya hazırlamışdır. V.İsmayılovanın gəldiyi nə­­ti­cə­lər, elmi qənaətlər pedaqoji nəzəriyyəni zənginləş­dir­­mək baxımından maraq do­ğur­­maq­la yanaşı, həm də yüksək praktik əhəmiyyətə malikdir.

«Biologiyanın tədrisi prosesində təlim-tərbiyə məsələlərinə kompleks ya­naş­ma» adlı dərs vəsaitini sonda təhlil süzgəcindən keçirən zaman belə qənaətə gəlirik: Mək­­təbdə tərbiyə prosesinin ümummədəni məzmun aspekti və biologiya dərs­lərində şagirdlərin mənəvi simasının formalaşdırılması ilə bağlı sosial – fəlsəfi, pedaqoji və metodiki ədəbiyyatlar öyrənilmiş; biologiya dərslərində şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə işin mahiyyətinin müasir elmi-nəzəri fikir baxımından xüsusiyyətləri xarakterizə edilmiş; şagirdlərin tərbiyə olunmasında digər fənlərlə yanaşı biologiya dərslərinin təşkiledici vəzifəsləri, yeri və rolu aşkarlanaraq ümumtərbiyə sisteminin tərkib hissəsi olduğu açıqlanmış; biologiyanın tədrisi prosesində şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə mövcud vəziyyət öyrənilərək, bu sahə üzrə işin səmərəliliyini yüksəltmək məqsədi ilə əsas istiqamətlər müəyyənləşdirilmiş; bu fənnin (biologiya fənninin) sosial fay­da­lı­lı­ğı­na əsaslanmaqla şagirdlərin mənəvi tərbiyəsinin forma və metodları, vasitə və  üsul­ları aşkar edilmiş; bioloji məzmun istiqamətinə malik sinifdənxaric işlər və mək­təb­­dənkənar tədbirlər zamanı şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə imkanları üzə çı­xa­rıl­mış və nəhayət biologiya dərslərində şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə əsas fəaliyyət növ­­lə­ri təcrübi – eksperimental yollarla üzə çıxarılmış və təsdiq edilmişdir.

Aqillər deyir ki, insan zəhmətə qatlaşmaqla hər bir arzusuna çata bilər. «Adam axtardığını zəhmət qarşısında tapar», «Hər kəs öz bəxtinin dəmirçisidir» kimi aforistik ifadələr zəhmətkeş insanların sanki fəaliyyət proqramıdır. Vüsalə İs­ma­yı­lo­va­nın da «Biologiyanın tədrisi prosesində təlim-tərbiyə məsələlərinə kompleks ya­naş­ma» adlı dərs vəsaiti gərgin zəhmətin və çalışqanlığın bəhrəsidir. Ömrünün ən məh­sul­dar çağlarını yaşayan pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vüsalə İs­ma­yı­lo­va­ya yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.

                            KAMAL CAMALOV

                            Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

                            Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

                            Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Moskvada Nəsimi ilinə töhfə

Moskvada dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri İmadəddin Nəsiminin heykəlinin açılışı olub.

В Москве состоялось открытие памятника великому азербайджанскому поэту Имадеддину Насими.

Mənbə: Leyla Aliyeva

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Sevda İbrahimli – “Ziyadar”

Tanınmış şairə Sevda İbrahimli “Orda mən varam” adlı kitabının işıq üzü görməsi münasibəti ilə “Yazarlar” tərəfindən “Ziyadar” mükafatına layiq görülüb. Bu münasibətlə Sevda xanımı təbrik edir, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik!!! Uğurlarınız bol olsun!!!

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Adilə Nəzərdən yeni layihə

“İmadəddin Nəsimi – 40 qəzəl”

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının maliyyəsilə “Kitab Evi” İctimai Birliyinin “İmadəddin Nəsiminin farsca şeirlərinin Azərbaycan dilinə tərcüməsi və nəşri” adlı layihəsi əsasında “İmadəddin Nəsimi – 40 qəzəl” adlı kitab nəşr olundu.
Layihə rəhbəri və eyni zamanda kitabın tərtibçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Adilə Nəzərova, bədii redaktor və ön sözün müəllifi tarix elmləri doktoru, professor Şahin Fazil (Fərzəliyev), qəzəlləri toplayan BAU-nin filologiya fakültəsinin tələbəsi, şair Ümid Nəccari, fars dilindən bədii və sətri tərcümə edən ədəbi tənqidçi, şair, tərcüməçi Dalğa Xatınoğlu, üz qapağındakı şəklin müəllifi şair, rəssam Sehran Allahverdidir.
Kitab “Qanun Nəşriyyatı”nda 250 tirajla nəşr olunub.
Kitab “Nəsimi ili”nə böyük töhfə, Dövlət tədbirlərinin həyata keçirilməsi istiqamətində fəaliyyət sayılmaqla, eyni zamanda ictimai əhəmiyyət daşıyır. Belə ki, son dovrlərdə ölkəmizdə tolerantlıq və multikulturalizm şəraitində bütün dinlərə münasibət eynidir və bu dövlət tərəfindən tənzimlənir. Bu baxımdan, müasir dövrün ictimai proseslərinin fonunda Nəsiminin dini-fəlsəfi baxışlarının, ideyalarının (inamı, dini qanunları fərqli olan xalqların, millətlərin eyni fikir və əqidə altında birləşməsi ideyası) dərindən öyrənilməsi, cəmiyyətə düzgün və daha çox təbliğ edilməsi dövlətçiliyimizin ideoloji ənənələrin qorunmasının göstəricisidir.
İ.Nəsimi yaradıcılığının əsas mövzuları insanın, kainatın və Allahın dərkidir.
O, sufizm fəlsəfi cərəyanının hürufi qolunu inkişaf etdirməklə insanın dünya və kainatla vəhdətini göstərir, insan ruhunun kamilləşməsinə aparan yolu izah edir. Nəsimi yaradıcılığının ana xətti insanın Allahla eyniləşdirilməsi və ilahiliyi ideyasından keçir. Şairin fars dilindən tərcümə edilmiş bu şeirləri Azərbaycan oxucusu üçün yenidir.

Mənbə: Adilə Nəzər

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Sevda İbrahimlinin ilk kitabı

Ötən günlərdə (26.10.2019) ədəbi mühitdə artıq kifayət qədər tanınmış şairə Sevda İbrahimlinin “Orda Mən Varam” adlı ilk kitabının təqdimatı Azərbaycan Nəşiriyyatında Böyük Akt Zalında keçirilib. Bu münasibətlə Sevda xanımı təbrik edir, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik. Uğurlarınız bol olsun, Sevda xanım!

TƏDBİRDƏN FOTOLAR:

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

BİR AYDIN KƏRKÜKÜMÜZ VAR

 Aydın KerküK HAQQINDA

Yüzlerce Aydınlarımız var
Fakat Bir Aydın Kerkük’ümüz var…
Hayat çırpınır dalgalarıyla öyle alıp götürüyor bizi ki, her şeye yetiştiremiyoruz. Hatta bazen yanı başımızda, geceli gündüzlü koşturarak kültürümüze, davamıza emek veren insanlarımızı göremez gibi oluyoruz. Hak ettikleri kadar arayıp soramıyor, ilgilenemiyor, değerlendiremiyoruz. Borçlu kalıyoruz illâ.
Gerçi bunlar, vermekte oldukları emeklere karşı kimselerden teşekkür beklemiyor, öne çıkmayı ve ya “vitrinde” görünmeyi amaçlamıyorlarsa da, yine de üstümüze düşen hakları vardır. Yerine getirmeliyiz.
Bunlardan biri Aydın Kerkük’tür.
“Aydın” Türkmenlerin sevdiği adlardan biridir. Aydın adında yüzlerce insanlarımız vardır. Kerkük de tıpkı ona göre, Türkmenler arasında yaygın olarak kullanılan bir soyadıdır. Fakat Aydın Kerkük adında tek bir aydınımız vardır, hepimizin bildiği, hepimizin tanıdığı. Yazar, şair gazeteci ve Türkmen Edebiyatçılar Birliğinin öteden beri başkanlığını yapan Aydın Kerkük. Bu ad aslında edebiyat alanında kullandığı adlardan biri, fakat en yaygınıdır. Yer yer Abdulkadir Dağlarca, Cahit Yanardağ imzalarını da kullanmıştır. Kimliğinde, Abdulkadir Seyit Cebbar olarak geçer. Edebiyat çalışmalında kendi adları yerine, değişik nedenlerden dolayı, özel ad ve imzalar kullanan yazların sayısı az değildir. Bunlara Aziz Nesin’i bir örnek olarak gösterebiliriz. Asıl adı Mehmet Nusret Nesin’di.
Aydın Kerkük çok erken tanıştığım edebiyatçı dostlarımdan biridir. Yaşıtımdır. Benim gibi 1952 yılında dünyaya gelmiştir. Ancak benden çok önce edebiyat sahasına çıkmıştır. Her Türkmen edebiyatçısı gibi, edebiyata şiir kapısından girdiği için, basın organlarımızda ilkin şiirleriyle görünmeye başlamıştır. İlk şiiri on yedi yaşındayken Kardeşlik dergisinin Aralık-Ocak /1968-1969 çift sayısında genç kalemler sayfasında yayınlanmıştır. “Kerkük’ün Hasası” adındadır. Metni şöyle:
Bir garip ozan misali
Coşar Kerkük’ün Hasası
Sevdalanmış deli deli
Koşar Kerkük’ün Hasası
***
Alır dağlardan hızını
İnletir dertli sazını
Döker dizini dizini
Taşar Kerkük’ün Hasası
***
İner dağlardan dağlardan
Geçer bağlardan bağlardan
Sinesi dolu dağlardan
Yaşar Kerkük’ün Hasası
***
O bir garip geçer durmaz
Bizim halimizi sormaz
Taş köprüden haber vermez
Aşar Kerkük’ün Hasası
***
“Aydın” Ağlar için için
Kimse bilmez bunu niçin
Ey vatanım senin için
Yaşar Kerkük’ün Hasası
Tam elli yıl önce yazılan bu şiirde işlenen tema ve kullanılan ifade tarzı, Aydın Kerkük’ün edebiyat dünyasına kendini tam yetiştirdikten sonra girdiğini göstermektedir. Ve okuyucunun vicdanında şöyle bir kanaat oluşturmaktadır ki, Aydın Kerkük tek şiir türünü benimseseydi, tek bu türün çizgisi üzerinden ürünler verseydi, şimdi Türkmenlerin parmakla gösterilir üst düzey şairlerinden biriydi. Belki de, en ileride gelen şairiydi. Fakat o, yeteneğini tek bu yönde değil, değişik yönlerde kullanmayı tercih etmiştir. Bu tercihin nedenleri başında, edebiyatımızdaki boşluklar, kültürümüzdeki eksiklikler gelir. Doldurulması gereken boşluklar, giderilmesi gereken eksiklikler. Bütün bunlarda katkısı olsun diye kendini tek bir yönde tutmak istememiş ve denediği her türde övünülür denecek bir derecede başarılı olmuştur. Gençlik döneminden kendini iyi bir kültür ile donatan Aydın Kerkük, Kardeşlik dergisinde yayımlanan kimi şiir ve yazıların, bazı kaynaklardan çalınmış olduğunun farkına, yazı işleri kurulundan daha önce varmıştır. Bu konuda dergiyi uyarmıştır. Uyarıya şu karşılığı almıştır: “Mektubunuzu üzülerek okuduk. Geç cevap verdiğimize özür dileriz. Bazı insafsız kimselerin, başkalarının yazı ve şiirlerini çalarak dergiye göndermeleri, maalesef, vaki oluyor. Onların isimlerini burada açıklamak istemiyoruz. Ama gelecekte yazı ve şiirlerine dergimizde yer vermemeye kararlıyız. (Sayfa: 40, Sayı: 1-2, yıl: 1069).
Diploma başka, edebiyat başka… Her insan, koşullar müsait ise, diploma sahibi olabilir. Diploma – gerçi günümüzde bu özelliğini bir az kayıp etmişse de -insana geçimini sağlamak için aradığı yollardan biridir. Oysa edebiyat bir merak konusudur. Bu merakı insan, okul ile değil, okumayla geliştirir. Yani kişisel gayret ile kazanılabilen bir avantajdır edebiyat. Aydın Kerkük de sınıf koltukları üzerinden değil, kişisel eğitim, öz öğretim ile bu günkü konuma gelmiştir. Ortaokulun son sınıfına kadar eğitim alma fırsatını elde edebilmiştir. Geçim sıkıntıları yüzünden okulu bırakarak, serbest işlerde çalışmak zorunda kalmıştır. Arta kalan zamanından yararlanarak, kendini geliştirmek için, kitaplara sarılmıştır. Zaman zaman da edebiyat ortamında tanınan hocaların meclislerine katılmış, kulak kesilerek dinlemiş, kitaplarda bulamadığı bilgileri, her zaman şükranla andığı o güzel insanlardan öğrenmiştir. Kitap sevgisinin ilk coşkulu günlerini yaşarken, bu sevginin bir ifadesi olarak, küçük de olsa, bir kitapçılık dükkânı kurmuştur. Burasını, yalnız geçimini kazanmak için değil, ayrıca dost yazar ve şairlerle buluşma yeri olarak kullanmıştır. O tarihlerde Türkmen edebiyatıyla ilgili her kitabı, özellikle de yeni çıkan kitapları buradan elde etmek olanağını her kese sağlayabilmiştir.
İşte kendisiyle tanışmam o yıllara dayanır. O yıllarda, yeni çıkan kitaplar ile ilgili değerlendirme yazıları yazmaktaydı. Salah Nevres’in “Aynada Zaman” kitabı hakkında yazdığı değerlendirme, yurt gazetesinde yayımlanan ilk yazısıdır (Sayı: 115/1972). Bizim 1978 yılında çıkarmış olduğumuz “Sana Doğru” adlı ilk şiir kitabımız hakkında da aynı gazetede bir yazısı yayımlandı (Sayı: 483/1979). Yazısına Franz Kafka’nın tecrübelerinden söz ederek başlıyor ve kitabımızı için şunları söylüyordu: ” Kazancı bu kitabında, adından da anlaşıldığı gibi, aşk konulu şiirlerini toplamıştır. Zaten o bir duygu şairidir. Kendine özgü bir deyiş ve yumuşak bir söyleyişi vardır. Dili sade ve temizdir.”
Bu birkaç cümleye, edebiyat dünyasına yeni adım atan biri olarak, çok sevinmiştim. Bir dost beğenmişse, birçokları beğenmiştir diye içimden geçirerek, başımı bulutlar arasında hissetmiştim. Yola, bir kat daha cesaretle devam etmeme neden olmuştu. Bu yüzden ne zaman Aydın Kerkük ile bir araya gelsem veya nerede adını duysam, o yazıyı minnetle hatırlarım.
O sıralarda yayımladığı yazılarında çoğunlukla yeni çıkan kitapların tanıtımı ile Türkmen edebiyatına damgasını vuran yazar ve şairlerle ilgi biyografik ve örnek içerikli yazılar yazmaktaydı. Bunları döneminin Kardeşlik dergisi, Yurt gazetesi gibi basın organlarımızda yayınlamaktaydı. İsmet Sarıkahya’nın tespitine göre Kardeşlik dergisinde 29 yazısıyla iki şiiri, Yurt gazetesinde ise 28 yazı ve şiiri çıkmıştır.
2003’ten sonra basın organlarımızın sayısı artınca, yaklaşık hepsinde katkısı oldu. Bunların başında “Kale”, Es-Sadık” “Mezopotamya” “Sümer” ” Yıldız” adlı dergi ve gazetelerle, “Türkmeneli” ve “Kerkük” dergi ve gazeteler gelir. Bu iki son gazete ve dergide katkısı yalnız yazı yayınlamakla sınırlı olarak kalmamıştır. Yazı işleri kurullarında da yer almıştır. Bu kadroların önemli unsurlarından biri olmuştur. Türkmen Edebiyatçılar Birliği tarafından başlangıçta gazete olarak, daha sonra dergi şeklinde çıkarılan “Kerkük” basınının kapanışına kadar, yazı işleri yönetmenliğini yapmıştır. Türkmeneli gazete ve dergisinin günümüze kadar Türkçe bölümlerinin sorumlusu olarak çalışmaktadır.
Aydın Kerkük için tarih 2003’de başlamamıştır. Ömrünün gençlik yıllarından başlamış ve hiçbir dönemde davamızın nöbetçiliğini yapmaktan geri kalmamış veya bu davaya sırt çevirmemiştir. Başlangıçtan beri, davaya katılanların bir kısmından farklı olarak, o dönemlerde aldığı milli terbiye kurallarının dışına çıkmamıştır. Kendi kişisel çıkarları, aklının ucundan bile geçmemiştir. Bu yolda, yapılması ne gerekirse, onu hep en tertemiz bir vicdan ile yerine getirmeye çalışmıştır. Bu yüzden, o yıllarda geçim düzeyi, maişet seviyesi neyse, bu günlerde de aynıdır. Şikâyetçi değil. Her zaman millet ve mücadele sağ olsun diye şükür ederek, elinin içini-arkasını öpmekte, başına götürmektedir
Evet, Aydın Kerkük için tarih 2003’te başlamamıştır. Millet, gelip geçen rejimlerin testere dişleri arasında tüm haklarıyla, hatta tüm varlığıyla çiğnendiğini fark ettiği günlerden, mücadele urbasını giymiş, kalemini eline alarak yola çıkmıştır. Ne kadar koruyabilirse, savunabilirse, korumuş, savunmuştur. Özenini bir ara çocuklara vermiştir. Bunları kurtarmak mümkünse, milleti de kurtarmak mümkün olacaktır. Çocukları kurtarmak, onları dillerine bağlamak, onları milli duygu ile beslemek yolundan geçer diye düşünmüştür. Doğru bir düşünce kuşkusuz… 1972 yılında çıkarmış olduğu “Çocuk Şiirleri” adlı kitap, bu düşünceyi hayata geçirmek yolunda atılan önemli bir adımdı. Kitabı, kısa bir cümleyle okurlara sunmuştur: “bu günün küçükleri, yarının büyükleridir”. Çok manidar bu cümleden sonra kitaba, Ziya Gökalp, Tevfik Fırat, Mehmet Necatı Orankay gibi Türkiye şairleriyle bizimkilerden güzel örnekler almıştır. Kitap, Türkmen edebiyatı çocuk şiiri alanında, Reşit Kazım Beyatlı’nın 1968 yılında yayınlamış olduğu “Mektepli Şarkı ve Şiirleri” adlı eserden sonra, ikinci eserdir. Onda bulunan şiirlerden birkaç şiir içerse de, farklı şiirler çoğunluğu oluşturmaktadır. Bu yüzden, “Mektepli Şarkı ve Şiirleri” kitabı yayınlanırken, millet tarafından ne kadar ilgi görmüşse, o kadar ilgi görmüş ve onun kadar bir boşluğu doldurmuştur.
Bir yıl sonra, yanı 1973 yılında “Nazım Refik Koçak’ın Hayatı ve Şiirleri” hakkında hazırlamış olduğu eser de, aynı ilgiye nail olmuştur. Nitekim şair hakkında daha sora yapılan bütün çalışmalarda, hatta Rahmetli hocamız üstat Ata Terzibaşı’nın “Kerkük Şairleri” kitabında, kaynak olarak gösterilmiştir.
1981 yılında, diğer nadide bir çalışmaya imza atmıştır. “Hicri Dede: Hayatı ve Eserleri” adlı bu çalışma, altı temel bölümden oluşmaktadır: “Hicri Dede hakkında yazılan yazılar”, “Şairin oğlu Faik Dede’ye çağrılar”, “Şiirlerinden örnekler”, “Hoyrat ve Dörtlükleri”, ” Filistin hakkında yazdığı Şiirler”, ve “Hakkında yazılan mersiyeler”. Bu eser yalnız Hicri Dede hakkında kapsadığı önemli bilgiler açısından değil, ayrıca Dede’yi o tarihlerde kendilerine mal etmek isteyen bazı etnik gurupların iddialarını çürütmek, ağızlarını kapatmak açısından da çok önemli ve tam zamanında yayımlanmış bir belge niteliğindedir. Bu yüzden edebiyat ortamında hak ettiği takdire şayan olarak karşılandı. Eser, daha sonra Dede hakkında neler yazılıp söylendiyse de, günümüze kadar değerinden fazlaca bir şeyler kayıp etmemiştir.
2003 yılında çıkardığı “Ata Terzibaşı’nın Hayatı ve Eserleri” adlı kitap da, az önce sözünü ettiğimiz eserin bir benzeridir. Yine derlemedir. Ancak ne var, yarısı Arapça yarısı Türkçe olarak üzere iki dildedir. Türkçe bölümünde Aydın Kerkük’ün kendisinin kaleme almış olduğu iki değerlendirme yazısının yanı sıra, hocamız hakkında yazılan yazılar ile eserlerinden örneklere yer verilmektedir. Arapça bölümü de ayni şekilde tertip edilmiştir. Burada hocamızdan verilen örnekler, Arapça çalışmalarından alınmıştır. Eserin en önemli bölümü, Hocamızın edebiyat sahasına atıldığı günden, 1992 yılına kadar basın organlarında yayınlamış olduğu yazılarının bibliyografyasını içeren bölümdür. Tam on dört sayfadan oluşan bu bölümden anlaşıldığına göre, hocamız, ilk yazısını Arapça olarak “Kerkük Köprüsü” adında 15. 4. 1946 tarihinde Bağdat’ta çıkarılan El-Cihat dergisinde yayınlamıştır. Ve yazarlığı boyunca “A. T” rumuzu başta olmak üzere yazılarında değişik imzalar kullanmıştır.
Aydın Kerkük’ün, sözünü ettiğimiz çalışmaları yanında, diğer yayımlanan ve yayımlanmayan çalışmaları da vardır. Bütün bu çalışmaların gerçekleşmesinde harcadığı çabalar göz önünde tutulursa, yine de onun, davamıza, kültürümüze vermiş olduğu hizmetleri hakkıyla değerlendirmek yeterli olmayacaktır. Çünkü her çalışmanın görünmeyen tarafları vardır, çile çektiren, gerginliğe neden olan, kolaylıkla atlatılmayan zor tarafları. Aydın Kerkük de, o çalışmaları yaparken, şüphesiz ki, bunları yaşamıştır. Hatta çalışmalarına aynı kararlılık ile devam ettiği için, günümüzde de yaşamaktadır denebilir. Türkmen Edebiyatlar Birliğinin öteden beri başkanlığını yapmaktadır. Birliği geliştirmek için, elinden geleni geride bırakmamaktadır. Fakat bunu başarmakta kimi maddi, kimi manevi zorluklarla karşılaşmaktadır. Maddi zorlukların üstesinden gelmek, bazen, mümkün oluyorsa da, manevi zorlukları atlamak kolay olmuyor nedense. Edebiyatçılarımızın zevkleri ayrı, mizaçları ayrı, kültürleri ayrı, istekleri ayrı, nazları ayrı… Bu gibi insanlar arasında iş görmek kolay mı dersiniz. Elbette ki değildir. Buna karşın Aydın Kerkük, söylemesi uygunsa, ağacı ortasından tutmaya çalışıyor. Her hafta bir etkinlik, bir faaliyet… Kimi muhteşem, kimi sıradan… Kimi imkânlar dâhilinde, kimi imkânları zorlayarak… Hedef, bir yandan, Türkmen edebiyatını bütün teferruatıyla canlandırmak, aydın yüzünü göstermek, öte yandan gönülleri/ kuşakları birbirine bağlamak, söylem ve eylem birliğini sağlamaktır. Aydın Kerkük, bütün bu hedeflerin peşinde. Şimdi değil, yıllar öncesinden. Mücadele urbasını ilk giydiği günlerden, parmakları arasına kalemini ilk sıkı tuttuğu günlerden… Bu urbayı çıkarmayacak, o kalemi elinden düşürmeyecek, eminim. Geri kalanı Allah’tan, Allah güç versin, sabır versin, sağlık, esenlik versin, Kaç Aydın Kerkük’ümüz var.

Mehmet Ömer Kazancı
16. Ekim 2019

Mənbə: CENGİZ SUBHI AĞA AVCİ

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru