Vətəndaş məsuliyyəti

“Hər kəs öz yerində, öz işi ilə vicdanla məşğul olsa faydasını hamı görər” və ya bu qəbildən, bu məzmunlu ibarəli cümlələri tez-tez eşidirik. Bəs görək hamı bu işdə özündə məsuliyyət hiss edirmi? Hər günün, hər həftənin, hər ayın sonunda – heç olmasa ildə bir dəfə özünə sual verirmi – mən nə etdim? Bir vətəndaş kimi faydam varmı? Ənənəyə sadiq qalaraq, yenə nümunəvi bir zyalımızı misal gətirmək istəyirik. Bəli özündə Vətən qarşısında məsuliyyət hiss edən belə vətəndaşlarımız var. Hansı ki, özü öz vicdanı qarşısında hesabat verməyi özünə borc bilir. İnanırıq ki, belə şəxslər istənilən sahədə var. Biz nümunə olaraq, dəyərli alimimiz Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Kamal Camalovun hesabatını təqdim edirik:

HESABAT

( 2019-cu ildə görülən elmi və ictimai işlər )
1) Pedaqoji-psixoloji fikrin inkişafı sələflərdən xələflərə (Dərs vəsaiti). Bakı: ADPU-nun nəşri, 2019, 222 səh.
ELMİ MƏQALƏLƏR:
2) Yan Amos Komenskinin inkişafetdirici təlim haqqında görüşlərinə mollanəsrəddinçi maarifçilərin təhlilindən bir nəzər. “Təhsil: klassik və müasir yanaşmalar” mövzusunda beynəlxalq konfrans. Bakı Dövlət Universiteti, 2019
3) Mollanəsrəddinçi Mirzə Cabbar Əsgərzadə yaradıcılığında əxlaqi görüşlərin təsviri. Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu, Elmi Əsərlər, 2019, №3, səh.275-280
4) Fanatizmi işıqlı gələcəyə çevirən Mirzə Cəlil. Naxçıvan Dövlət Universitetinin «Elmi əsərlər»i jurnalı. 2019, №1, səh.43-45
5) İnsanlığın və elmin zirvəsində dayanan Oruc ata. İnsanlığın zirvəsi (Kitab AMEA-nın müxbir üzvü, Əməkdar elm xadimi, elmlər doktoru, professor Oruc Həsənlinin xatirəsinə həsr olunmuşdur). Bakı: «Elm və təhsil», 2019, səh.85-88
6) Balasaqunlu Yusif Xas Hacibin “Qutadğu bilig” əsərində ailə qurmaq və ailə tərbiyəsi məsələləri. ADPU, Pedaqoji Universitet Xəbərlər. Tarix, insan və cəmiyyət (Elmi-nəzəri və elmi-metodik jurnal). 2019, №2, səh.144-150
7) Ömrü uzun – əməli gözəl olan insan (Elmi redaktoru: K.Camalov. “Zirvələrin fatehi”. Kitab həkum Ərrəhman Qasımovun anadan olmasının 70 illiyi münasibətilə çap olunub). Bakı: «Elm və təhsil», 2019, səh.75-84
8) Ömər Faiq Nemanzadənin yaradıcılıq ruhunda maarifçilik ideyaları. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri, 2019, №1, səh.31-34
9) Cəlil Məmmədquluzadə irsində məktəb, müəllim, təlim-tərbiyə problemlərinə nəzəri baxış. «Azərbaycan dili və ədəbiyyatı tədrisi» jurnalı, 2019, №3 (Çapda)
10) İmadəddin Nəsimi yaradıcılığında xalq deyim və duyumları. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri, 2019, №3 (Çapda)
11) Rəşid Bəy Əfəndiyev yaradıcılığında uşaq ədəbiyyatının təşəkkülü və inkişafı məsələləri. Naxçıvan Dövlət Universitetinin «Elmi əsərlər»i jurnalı. 2019, №5 (Çapda)
12) Ərtoğrol Cavid yaradıcılığında əxlaqi dəyərlər. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri, 2019, №4 (Çapda)
13) Cəlil Məmmədquluzadə irsində təhsil və təlim problemlərinə nəzəri baxış. Naxçıvan Dövlət Universitetinin «Elmi əsərlər»i jurnalı. 2019 (Çapda)
14) Pedaqoji fikir tarixinin inkişafında Naxçıvan ədəbi mühitinin yeri. Elmi Konfrans. NDU-2019, 17 dekabr 2019
15. Kitab nəsillərin bir-birinə vəsiyyətidir – uşaqlara kitabları sevdirək. /Psixoloq qəzeti. 28 fevral 2019, №2 (126)
16. «Pedaqoji fikir tarixindən» kitabı müasir gəncliyin tərbiyəsində əvəzsiz rola malikdir. //Nuh yurdu qəzeti, 17 aprel, 2019, №15 (779)
17. «Pedaqoji fikir tarixindən» adlı əsərdə təhsilin prinsiplərinə və tərbiyə üsullarına nəzəri baxış. //Şərqin səhəri qəzeti, 24 aprel, 2019, №17
18. Hüseyn Cavid ucalığı: Azər poeması //Şərqin səhəri qəzeti, 13 iyun 2019, №27 (2901)
19. Nəsimi yaradıcılığında xalq deyimləri. //Nuh yurdu qəzeti, 19 iyun, 2019, №23
20. Xalq yaradıcılığının tükənməz xəzinəsi Nəsimi yaradıcılığında. //525-ci qəzet, 20 iyun, 2019
21. Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında milli və bəşəri ideyalar. //Nuh yurdu qəzeti, 25 iyul, 2019, №28
22. İdrakı, təfəkkürü, söz balansını artıran kitabdır. //Şərqin səhəri qəzeti, 24 avqust, 2019, №33
23. Zəngin irs yaradan musiqişünas, rəssam və tədqiqatçı – Ərtoğrol Cavid. //Şərqin səhəri qəzeti, 3 sentyabr, 2019, №34
24. İnsana insanlığın sirlərini öyrədən əsər – “Qutadğu bilig” əsəri. //Nuh yurdu qəzeti, 11 sentyabr, 2019, №33 (797)
25. Milli mədəniyyətimizin bilicisi və fədakar təəssübkeşi – Ərtoğrol Cavid. //525-ci qəzet, 08 sentyabr, 2019
26. Cəlil Məmmədquluzadə milli şüurun formalaşmasında əvəzsiz xidmət sahibidir. //Şərqin səhəri qəzeti, 12 oktyabr 2019, №40
27. Tarix salnaməsində iz qoymuş novator alim (Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent mərhum Abutalıb Qasımov haqqında bəhs olunur). //525-ci qəzet, 09 oktyabr, 2019
28. İsa Həbibbəyli milli təəssübkeşlik hisslərini özündə birləşdirən akademik alimdir. //İki sahil qəzeti, 16 oktyabr 2019
29. Şagirdin şəxsiyyət kimi formalaşmasında məktəbin rolu. //Azərbaycan müəllimi qəzeti, 01 noyabr 2019
30. Naxçıvanın bənzərsiz təbiətini nəğmə dili ilə ifadə edən İslam Səfərli. //Şərq qapısı, 11 noyabr 2019
31. Milli mədəniyyətimizin bilicisi və fədakar təəssübkeşi. //Şərq qapısı, 13 noyabr 2019
32. Nizami Gəncəvinin “Sirlər xəzinəsi” əsəri insan əxlaqının paklığına, saflığına, təmizliyinə və təkmilləşdirilməsinə xidmət edir. //Yeni həyat, 09 noyabr 2019
33. “Əliş və Anna” poemasında əxlaqi-mənəvi dəyərlər (Şair Zaur Ustacın “Əliş və Anna” poeması təhlilə cəlb olunur). //Ədalət qəzeti, 26 noyabr 2019, №181
34. Milli maarifçiliyin formalaşmasında və inkişafında Naxçıvan. //Nuh yurdu qəzeti, 03 dekabr, 2019, №45 (809)
35. “Əliş və Anna” poeması Zaur Ustacın yaradıcılıq pasportudur (Şair “Əliş və Anna” poeması təhlilə cəlb olunur). //Təzadlar qəzeti, 03 dekabr 2019, №53 (2238)
36. Oğluma dürüstlüyü, ədalətli olmağı, cəsur olmağı, özünə inamı öyrədin!.. (ABŞ-ın 16-cı prezidenti Avraam Linkolnun oğlunun müəlliminə yazdığı məktubdan). //Yeni həyat, dekabr 2019
37. Sözün qüdrəti – səsin sehri Əbülfəz Muxtaroğlu yaradıcılığında. //Böyük Azərbaycan qəzeti, 12 dekabr 2019
38. «Qəzetçi danışmalı və hər şeydən danışmalıdır» deyən Məhəmməd Ağa Şahtaxtlı. //Yeni həyat, 13 dekabr 2019, №44 (642)
39. Abbas Zamanov milli ədəbiyyatı həm bir anlayış və həm də bir elm kimi formalaşdıran alimdir. //Şərurun səsi, dekabr 2019
40. Naxçıvan Televiziyasında Yazıçılar Birliyinin Sədri (Naxçıvan bölməsi üzrə) Asim Yadigarın rəhbərliyi ilə «Dünyada nə qədər kitab var belə» adlı verilişində oxunması zəruri olan Nəsirəddin Tusinin «Əxlaqi-Nasiri» əsəri (24.01.2019);
41. Məhəmməd Tağı Sidqinin «Məktəb hekayətləri» Naxçıvan Televiziyası (21.02.2019);
42. «Pedaqoji fikir tarixindən» (21.03.19) adlı əsərlərin müzakirəsində (Naxçıvan Televiziyası) çıxış etmişəm.
43. «Ədəbiyyat Ev Muzeyi»ndə «Molla Nəsrəddin» gününə həsr olunmuş konfransda «Mollanəsrəddinçilərin maarifçi görüşləri» mövzusunda çıxış etmişəm (12 aprel 2019).
44. yazarlar.az Şair ilhamının vərəqlərə səpilmiş şeir sətirləri (Şair Tofiq Qəbulun «Şeir özü çınqıdır» adlı şeirlər kitabı təhlil obyektinə çevrilmişdir) (02.07.2019).
45. naxcivantv.az Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında milli və bəşəri ideyalar (28.07.2019).
46. http://xn--naxivanxeberleri-epb.com/ Nəsimi yaradıcılığında xalq deyimləri (23.06.2019).
47. https://nuhcixan.az/news/elm-tehsil/19860 İnsana insanlığın sirlərini öyrədən əsər – “Qutadğu bilig” əsəri (15.09.2019).
48. https:/tehsildunyasi.org Hüseyn Cavidin vətənpərvər ruhlu əsərlərinin pedaqoji cəhətdən tədqiqi və təhlili. TEHSIL DUNYASI.ORG (09.10.2019).
49. https:/tehsildunyasi.org Naxçıvan Muxtar Respublikasında milli maarifçilik və təhsil sahəsində ardıcıl tədbirlər davam etdirilməkdədir. TƏHSIL DÜNYASI. TƏHSIL GÜNDƏMI (09.10.2019).
50. https:/tehsildunyasi.org Cəlil Məmmədquluzadə milli şüurun formalaşmasında əvəzsiz xidmət sahibidir. TƏHSİL DÜNYASI. PEDAQOGIKA (09.10.2019).
51. www.senetl.az Milli mədəniyyətimizin bilicisi və fədakar təəssübkeşi – Ərtoğrol Cavid (09.09.2019).
52. https:/tehsildunyasi.org Bəşəri ideyalar və humanizm carçısı Ərtoğrol Cavid. TƏHSİL DÜNYASI. PEDAQOGIKA (14.10.2019).
53. https:/tehsildunyasi.org İnsanlıq nümunəsi, alimlik qüdrəti və pedaqoq məharəti ilə sayılıb-seçilən İsa Həbibbəyli. TƏHSİL DÜNYASI. PEDAQOGIKA (14.10.2019).
54. http://xn--naxivanxeberleri-epb.com/ İnsanlıq nümunəsi, alimlik qüdrəti və pedaqoq məharəti ilə sayılıb-seçilən İsa Həbibbəyli (15.10.2019).
55. http://xn--naxivanxeberleri-epb.com/ İdrakı, təfəkkürü, söz balansını artıran kitabdır (25.08.2019).
56. https://ikisahil.az İnsanlıq nümunəsi, alimlik qüdrəti və pedaqoq məharəti ilə sayılıb-seçilən alim (16.10.2019).
57. https://yazyarat.com Hüseyn Cavid yaradıcılığında uşaq psixologiyası (25.10.2019).
58. Nuhçıxan İnformasiya Agentliyi Hüseyn Cavid yaradıcılığında ailə və onun rolu (24.10.2019).
59. https://yazarlaraz.wordpress.com «Pedaqoji fikir tarixindən» adlı əsər əxlaqın saflaşdırlmasına xidmət edən əsərdir (31.10.2019).
60. https://mektebgushesi.az Hüseyn Cavidin vətənpərvər ruhlu əsərlərinin pedaqoji təhlili (30.10.2019).
59. https://yazyarat.com Biologiyanın tədrisi şagirdlərin mənəvi simasının formalaşdırılmasına xidmət edir (Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vüsalə İsmayılovanın “Biologiyanın tədrisi prosesində təlim-tərbiyə məsələlərinə kompleks yanaşma» adlı”dərs vəsaitindən bəhs olunur) (31.10.2019)
61. https:/tehsildunyasi.org Ömrümdən qənaətlə istifadə etmədim deyən, lakin tarixi romanların banisi kimi tanınan Məmməd Səid Ordubadi (31.10.2019)
62. https://muallim.edu.az Şagirdin şəxsiyyət kimi formalaşmasında məktəbin rolu (01.11.2019)
63. https://mektebgushesi.az Şagirdin şəxsiyyət kimi formalaşmasında məktəbin rolu (05.11.2019)
64.https://yazarlaraz.wordpress.com/2019/11/16/%c9%99bulf%99z-muxtaroglu/ Sözün qüdrəti – səsin sehri Əbülfəz Muxtaroğlu yaradıcılığında
65. http://ustac.az/index.php/2019/11/17/ Zaur Ustacın “Əliş və Anna” poemasında əxlaqi-mənəvi dəyərlər
66. http://ustac.az/index…/2019/12/16/vasif-talibov-haqqqinda/ Mənalı ömrünün 24 ilini Naxçıvanda elmin və təhsilin tərəqqisinə həsr edən cəfakeş insan .

Mənbə: Kamal Camalov

Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Leyla Abasova

AD GÜNÜNÜZ MÜBARƏK !!!

Bu gün ( 19 dekabr 1978 ) tarixçi alim, BDU -nin müəllimi Leyla xanımın ad günüdür. Ad günü münasibəti ilə onu təbrik edir, uzun ömür, can sağlığı və bütün işlərində uğurlar arzu edirik. Uğurlarınız bol olsun!!!

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

YENİ VACİB KİTAB

GƏNC YAZARIN MƏHSULDAR ƏMƏYİ

Şəxsiyyətin formalaşması haqqında ideyalar qədim dövr­dən etibarən meydana çıxmış, cəmiyyətin inkişafında mü­vafiq ola­raq zənginləşmə yolu keçmiş və Azərbaycan icti­mai-pe­da­qo­ji fikrinin mühüm probleminə çevrilmişdir. Orta əsrlərdə şəxsiyyətin for­­­malaşması ideyası insanın tərbiyə edilməsi kimi başa dü­­­şül­müş, yaxşı insan yetişdirilməsi məqsədini da­şı­mış­dır.

Bu baxımdan Naxçıvan Dövlət Universitetinin “Pedaqogika və psixologiya” kafedrasının baş müəllimi, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, Taleh Xəlilovun “Orta əsr Azərbaycan mütəfəkkirlərinin şəxsiyyət tərbiyəsi haqqında fikirləri” adlı dərs vəsaiti maraq doğurur, elmi-nəzəri və praktik dəyərliliyi ilə diqqəti cəlb edir.

Elmi redaktoru, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vahid Rzayev, rəyçiləri isə  pedaqogika üzrə elmlər doktoru, dosent Rəcəb Ağayev, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sevda Kərimova və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Şərəbanı Məmmədova olan dərs vəsaiti çox zəngin struktura  malikdir. Qeyd edək ki, dərs vəsaiti  2 fəsil, 5 yarımfəsil, nəticə və istifadə olunmuş ədəbiyyat siyahısından ibarətdir. 

Dərs vəsaiti giriş, iki fəsil, nə­ticə və istifadə edilmiş ədəbiyyat siyahısın­dan ibarətdir. Gi­rişdə müəllifin problemə münasibətini elmi ya­naş­ma ki­mi qiymətləndirirəm.

Vəsaitin birinci fəsli “Orta əsr mütəfəkkirlərinin ya­ra­dı­cı­lığında şəxsiyyətin inkişafında irsiyyət amilinin qo­yu­luşu məsələləri” adlanır. İki yarım fəsildən ibarət olan bu fəsildə ictimai, fəlsəfi və pedaqoji fikrimizin qaynaqları kimi M.Əvhədi, N.Gən­cəvi, N.Tusi və M.Fü­zuli həyatı haq­­qında qısa məlumat ve­rilmiş və əsərlərində irsiyyət ami­linin şəxsiyyətin formalaşma­sı­na təsirinə aid nümunə­lər əsasında geniş təhlillər aparılmış­dır.

Xoşa gələn cəhət­dir ki, Taleh Xəlilov problemi dövrün tələbləri, diq­təsi, ideoloji stre­otiplərinin tərbiyədə əksi prizmasından öy­rən­məyə səy gös­tərmiş və buna demək olar ki, nail ola bil­miş­dir.

“Orta əsr mütəfəkkirləri insanın mənəvi təkamülündə mü­­hi­tin və tərbiyənin rolu haqqında” başlıqlı ikinci fəsildə mü­hit və tərbiyə amilləri haqqında ümumi məlumat veril­mişdir. Bu ümu­mi elmi-nəzəri fikirlər müəllifin məsələyə düz­gün meto­do­loji əsaslarla yanaşdığını nümayiş etdirir.

Gənc tədqiqatçı oxu­cunu inandıra bilir ki, X.Şirvani, N.Gəncəvi, N.Tusi, M.Əv­hə­di, İ.Nəsimi, Ş.İ.Xətai və M.Fü­zuli kimi orta əsr Azərbaycan mü­təfəkkirlərinin əslərin­də insanın formalaşması prosesində tər­biyənin və mü­hitin rolu ilə bağlı fikirləri pedaqoji fik­ri­mi­zin çox əhə­miy­yətli səhifələridir.

Müasir şəraitdə bu zəngin xə­zi­­nə araş­dırılaraq üzə çıxarılmalıdır. Bütövlükdə əsərdə klassik Azərbaycan mütəfəkkirlərinin şəxsiyyət tərbiyəsinin məz­munu və vəzifələri haqqındakı fikirləri geniş və sistemli şəkildə təhlil olunmuş və müasir şəraitdə şəxsiyyətin for­malaşmasının tarixi nəzəri məsələlərinə aid yeni bir vəsait hazırlanmışdır ki, bu vəsait ali məktəbdə tədris prosesinə la­yiqli bir tövhə olacağına inanırıq.

Qeyd edək ki, müəllif problemlə bağlı çox saylı tədqiqat ma­terialını hərtərəfli və sis­temli şəkildə öyrənmiş, bu ta­ri­xi-nəzəri mənbələr haq­qın­da əhəmiyyətli maraqlı fikirlər söy­ləyə bilmişdir. Bu cəhətə əsas­lanaraq göstərə bilərik ki, hə­qiqətəndə dərs vəsaiti məhz be­lə bir problemə həsr olun­du­ğu üçün aktuallıq kəsb edir.

Vəsaitdə müəllif şəxsiyyət tərbiyəsinin nəzəri prob­lem­­lərini arşdıran görkəmli tədqiqatçı alimlərin əsərlərin­dən və elektron mənbələrindən də bacarıqla istifadə et­miş­dir. Ümumiy­­yətlə bəhs olunan problem dolğun və hər­tə­rəfli hazır­lan­mış­dır. Bəhs olunan məsələlərin təhlil-tər­kib edil­məsi və fikrin məntiqi ardıcıllığı tədqiqatın elmi də­yərini artırır.

Taleh Xəlilov problemlə bağlı elmi ədəbiy­yat­lar­la, dövrü mətbuat kol­lek­si­ya­ları ilə tanışlığıda xüsusi qeyd olunmalıdır. Təd­qi­qat­çı kimi mü­əllifin problemə ba­xışı, bəhs olunan məsələlərə ya­naş­­ması tam sistemli və ye­nidir.

VAHİD RZAYEV

 Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Əməkdar müəllim.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Taleh Xəlilovun ilk kitabı

Hal-hazırda Naxçıvan Dövlət Universitetinin “Pedaqogika və psixologiya” kafedrasının baş müəllimi vəzifəsində şalışan, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikası Təhsil Şurasının üzvü TALEH XƏLİLOV un ilk kitabı (dərs vəsaiti) və magistr səviyyəsi üçün pedaqogika üzrə tərtib etdiyi Proqram nəşr olunmuşdur. Bu münasibətlə TALEH müəllimi təbrik edir, yeni-yeni nailiyyətlər arzu edirik. Uğurlarınız bol olsun, TALEH müəllim!!!

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

KAMAL CAMALOV

AD GÜNÜNÜZ MÜBARƏK !!!

Bu gün (5 dekabr 1973) dəyərli dostumuz, çox hörmətli alim, Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Kamal Camalovun doğum günüdür. Ad günü münasibəti ilə Kamal müəllimi təbrik edir, uzun ömür, can sağlığı və bütün işlərində müvəffəqiyyətlər arzu edirik. Uğurlarınız bol olsun,  Kamal müəllim!!!

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

MAYIL DOSTU

BİGANƏ İNSAN

Qəlbin daşa dönüb, hissin dəmirdi,
İncitmir göz yaşı, qəm-kədər səni.
Nədən vicdanını şeytan gəmirdi,
Kim amansız etdi, bu qədər səni?

Özünü düşündün, belə yaşadın,
Xeyrə, şərə yaramadın, yad oldun.
Bir heyvanla qoşa çəkildi adın,
Adın özgələşdi, başqa ad aldın.

Ürəyin döyünür, başın üstündə,
Fəqət, duyğun iflic, ruhun ölüdü.
Adamlıq boğulub qara tüstündə,
Vücudun yanıbdı, qalan külüdü.

Hara getdi vicdan boyda kişilər,
Dizlərimə döyür, təsirlənirəm.
Halıma bax, cılızlaşan dünyada,
Kişilik axtarır, ər sülənirəm.

Yalquzaq xislətli biganə insan,
Kiminsə sevincin, qəmin bölmürsən.
Dünya dağılsa da, heç anlamazsan,
Sən diri deyilsən, çoxdan ölmüsən.

Müəllif: MAYIL DOSTU

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Söz xiridarlarının pedaqoji görüşləri Kamal Camalov yaradıcılığında

Zaman keçdikcə nəsillər bir-birini əvəzləyir, dünyaya gələn hər bir yeni nəsil öz keçmişinə, tarixi yaddaşına nəzər salır, bütün şüurlu həyatını xalqının maariflənməsi naminə şam kimi əritmiş ziyalıların (Ə.Seyidov, Ə.Tağıyev, H.Əhmədov, Y.Talıbov, Ə.Ağayev, N.Kazımov, O. Həsənli və b.) şərəfli ömür yolunu örnək kimi qəbul edir. Bu insanlar millətin intibahını haqlı olaraq elm və təhsildə axtarır, araşdırmaları, tədqiqatları ilə çoxlarının bəhrələnəcəyi zəngin bir məktəb yaradırlar.
“Azərbayan romantiklərinin maarifçilik ideyaları”, “Həzrəti Əlinin elm və tərbiyə haqqında görüşləri”, “Valideyn-övlad münasibəti məsələləri Şərq mütəfəkkirlərinin gözü ilə”, “Hüseyn Cavid və məktəb”, “Mollanəsrəddinçilər və ailə-məktəb problemi”, “Böyük mütəfəkkirlərin maarifçilik ideyaları”, “Ömər Faiq Nemanzadə yaradıcılığında maarifçilik ideyaları”, “Yusif Vəzir Çəmənzəminli yaradıcılığında maarifçilik ideyaları” və s. kimi əsərləri ilə zəngin bilik fondu yaradanlardan biri də pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi Kamal Həsən oğlu Camalovdur.
Kamal Camalov bu gün doktorant, dissertant, magistr və ümumtəhsil məktəb müəllimlərinin görüşünə 222 səhifədən ibarət olan “Pedaqoji-psixoloji fikrin inkişafı sələflərdən­xələflərə” adlı dərs vəsaiti ilə gəlib. Dərs vəsaiti üç fəsildən ibarətdir. Birinci fəsil “VII əsrdən – XV əsrə qədər olan dövrdə tərbiyənin rolu vətəhsilin təşəkkülü” adlanır. Bu fəsildə elmin sultanı Həzrəti Əli, Balasaqunlu Yusif, Xaqani Şirvani, Nəsirəddin Tusi, Marağalı Əvhədi və Fəzlullah Nəimi kimi söz xiridarlarının pedaqoji və ya humanist görüşləri təhlil obyektinə çevrilmişdir.
Fəlsəfi baxımdan bir insanın istəkləri onun şəxsiyyətinin təzahürünü təşkil edir. Amma xalq baxımından insanların şəxsiyyəti, gözəl bir sifətin təcəllisi nə ticəsində ümumiləşir. Məsələn, siyasi işlərdə güclü olan bir kimsənin siyasi şəxsiyyəti vardır, əgər alim isə elmi şəxsiyyəti vardır. Psixologiyada insanın istək və sifətlərinin bir­birinin üzərində sintez təşkil etdikləri isbat edilmişdir. Bundan dolayı bir şəxsin kişiliyini yaxşı bir şəkildə tanıtmaq üçün onun zahiri görünüşünün yanında ruhi və əxlaqi özəlliklərini də incələmək lazımdır.Bu mənada, tədqiqatçı Həzrəti Əlinin əxlaqi görüşlərindən bəhs edərkən qeyd edir ki, Həzrəti Əlinin zəngin irsində həm uşaqların, həm də böyüklərin təlim-tərbiyə və təhsili məsələləri geniş yer tutur. Elm sultanının tərbiyə ilə bağlı fikirlərində məqsəd insanı müdrikləşdirmək, ruhunu paklaşdırmaq, əxlaqını kamilləşdirmək, davranış və əməllərini salehləşdirməkdir.
İddiaçı qeyd edir ki, Həzrəti Əli uşağın fiziki və ruhi inkişafında ana südünün böyük təsir gücünə malik olduğu qənaətindədir. Ana südü uşaqda qorxusuzluq, təhlükəsizlik və rahatlıq yaratmaqla yanaşı, uşaqla ana arasında məhəbbət tellərini də möhkəmləndirir. Həzrəti Əli demişdir: “Baxın, övladlarınıza kim süd verir. Çünki uşaq onun südü ilə inkişaf edəcək. Axmaq qadını dayə tutmayın, çünki süd təbiətə, xasiyyətə üstün gəlir”.
Kamal müəllim qeyd edir ki, ensiklopedik alim Nəsirəddin Tusi də “Əxlaqi-Nasiri” əsərində Həzrəti Əlinin bu fikrini sanki təkrarlamışdır. Tusi də Həzrəti Əlinin fikrini təsdiqləyərək yazır ki, uşaq olan kimi ilk növbədə ona ağıllı və sağlam bir dayə tapmaq lazımdır, çünki pis adət və xəstəliyin çoxu süd vasitəsi ilə uşağa keçər:
Südəmər bir uşaq tutmamış maya,
Tutmayın siz, axmaq, xəstə bir daya.
Süd ilə bədənə girərsə azar,
O, bədəndən, yalnız, öləndə çıxar! (Bax: səh.12)
Dərs vəsaitində ana südü uşağın ruhi və psixoloji vəziyyətinə müsbət təsir kimi əsaslandırılır. Qeyd olunur ki, Həzrəti Əli bir il doqquz aydan az müddətə uşağa süd verilməsini ona zülm etmək hesab edir.
Həmçinin, tədqiqatçı haqlı olaraq Həzrəti Əlinin uşaqların yaş dövrlərini Aristotel və Məhəmməd Peyğəmbər (s.ə.s.) kimi yeddi-yeddi olmaqla üç yerə böldüyünü, hər bir mərhələdə tərbiyənin məzmununu açıqladığını,belə ki, uşağı yeddi il azad buraxmağı, yeddi il helm və elm öyrətməyi, yeddi il isə işə bişirməyin zəruri olduğunu irəli sürür. Vurğulanır ki, Məhəmməd Peyğəmbərin “atanın övladına öyrətdiyi ən yaxşı şey ədəbdir” – fikrini Həzrəti Əli daha qüvvətləndirir: “Ata övladına yaxşı ad qoymalı, onun ədəb və əxlaqını gözəlləşdirməlidir. Yaxşı tərbiyə verməyi, təlim yolu ilə onlara ədəb, əxlaq öyrətməyi valideynlərin əsas vəzifələrindən biri hesab edirdi:
Verməsə övladına ana tərbiyət,
Onda qalar daima heyvaniyyət.
Olmasa fərzəndə ata çün kəfil,
Daim o fərzənd olacaqdır zəlil
(Bax: səh.13).
O, yetim uşaqlara qarşı daha artıq dərəcədə diqqətli olmağı tövsiyə edir (“yetim uşağı öz övladını tərbiyələndirdiyin kimi tərbiyə et”). Özü övladlarına çıxış etməyi, nitq söyləməyi öyrədir, şeirlərini əzbərləməyə həvəsləndirir. Uşaqları itaət və ibadət etməyə alışdırmaqda tənbeh etməkdən və rəğbətləndirməkdən düzgün istifadə etməyi məsləhət bilir: “Evindəki kiçik uşaqlara dilinlə namaz və paklığı təlim et, elə ki, on yaşlarına çatdılar tənbeh et, lakin üç dəfədən artıq olmasın. Dan­lamağı ifrat həddinə çatdırmaq inadkarlıq odunu artırır”. Kamal müəllim qeyd edir ki, Azərbaycanın bir çox maarifçi alim və pedaqoqları Həzrəti Əlinin (ə.) ailə tərbiyəsi ilə bağlı, bu fikirlərini rəhbər tutmuş, əsərlərində onun təsirindən yan keçə bilməmişlər.
Həmçinin, araşdırılır ki, Həzrəti Əli uşaqları sevməklə yanaşı, onlara qarşı tələbkar olmağı tələb edir: “Tərbiyə ağacı yumşaq olanın övlad və təbbəələri tərbiyəsiz olar”, “Ədəb insanın şəklidir”, “İnsanlar öz ata-analarından çox, zəmanələrinə oxşayırlar”, “Şəxsiyyətin ən yaxşı cəhəti əxlaqdır”, “Əsil-nəcabətin ölçüsü ədəbdir”, “Adam yanında birinə nəsihət etmək – onu danlamaqdır”, “Əxlaqsız adamın şərəfi olmaz”, “Qeybətə qulaq asan qeybət edənlərdən biridir” və s.
Həzrəti Əli uşaqların iffətli olmasında (mənəvi təmizliyində), hər cür pis əməllərdən uzaq böyüməsində onların cinsi tərbiyəsinin düzgün qurulmasını vacib bilirdi.
Öz geniş, real izah və şərhini tapan dərs vəsaitini oxuduqda görürük ki, tədqiqatçı haqlı olaraq dönələrlə vurğulayır ki, söz xiridarları şəxsiyyətin təşəkkülündə tərbiyənin gücünə böyük əhəmiyyət vermiş və onu geniş mənada başa düşmüşlər. Müəllif göstərir ki,Balasaqunlu Yusif də ailə tərbiyəsinə diqqət yetirərkən onu tərbiyənin mühüm amili kimi çox yüksək qiymətləndirmişdir. Oxuyan zaman görürük ki, Yusif Xas Hacib valideynin uşaq tərbiyə etməsi işini xalq qarşısında xidməti borc hesab edir. Oğulu, qızı gözün nuru hesab edən şair, həmçinin oğul-qız üzərində olan diqqət və məsuliyyəti də dibsiz dənizə bənzədir. Sual edir ki, arvad, oğul-qız sahibi olan kişinin yuxusu gələrmi? Belə məsuliyyət sahibi olan kişinin al bənizi sarı olmazmı?
Oğul-qız doğrudan da gözün nurudur.
Oğul-qız dərdi dibsiz bir dənizdir,
Oğul-qız al bənizi sarı edər.
Kimin arvadı, oğlu-qızı varsa,
O kişinin necə yuxusu gələr?
Oğul-qızdan ötrü ata əziyyət çəkər (Bax: səh.48).
Xatırladılır ki, Balasaqunlu Yusif valideynlərə həyatlarının hər bir anında övladlarına yaxşı nümunə olmalarını tələb edir. Çünki uşaq valideynin həyatında baş verən ən kiçik dəyişikliyi görür, hiss edir, hətta valideyn fikrinin bütün dönüşləri gözə görünməyən yollarla uşağa çatır. Məhz buna görə də hər bir valideyn özünə qarşı tələbkar olmalıdır fikrinə gəlir. Bu kimi uyğun fikir tədqiqatçı tərəfindən Fəzlullah Nəiminin “Vəsiyyət-namə”sindən gətirdiyi sitatlarda da təqdir edilir. Qeyd edilir ki, Fəzlullah Nəimi vəsiyyətində Şərq adət-ənənələrində olan valideyin-övlad münasibəti məsələlərini, belə ki, ailədə balaca uşaqların qeyd-şərtsiz böyük övladın sözünə əməl etmələrini və ona sadiq qalmağı da unutmamışdır. Böyük övladın da özündən balacalara hövsələli yanaşmağı, qarşılıqlı etibar və hörməti saxlamağı, mehriban olmağı, səbir və məhəbbəti vacib şərtlərdən biri sayır. I fəsildə tərbiyənin və elmin inkişafı, valideyn-övlad problemləri, əxlaqi-mənəvi dəyərlər, humanist görüşlər Həzrəti Əlinin, Balasaqunlu Yusifin, Xaqani Şirvaninin, Nəsirəddin Tusinin, Marağalı Əvhədinin, Fəzlullah Nəiminin maarifçi fəaliyyətinin leytmotivini təşkil edir.
Dərs vəsaitinin II fəsli “XVIII-XIX əsrdə maarif və pedaqoji fikrin inkişafi” adlanır. Bu fəsildə Molla Pənah Vaqifin, Mirzə Fətəli Axundovun, Məhəmməd Tağı Sidqinin, Həsən bəy Zərdabinin, Nəcəfbəy Vəzirovun tərbiyə komponentləri, valideynlərin şəxsi nümunəsinin didaktik və tərbiyəvi təsir dəyəri açıqlanaraq öz geniş izah və şərhini tapmışdır. Tədqiqatçının araşdırdığı ədəbiyyatlar təsdiqləyir ki, tərbiyədə nümunələr yolu yaxın və gerçəkdir, ona görə tərbiyəedənlərin bütün tərbiyə komponentlərindən uşaqlara ideal nümunə olması vacibdir, gərəklidir və hətta zəruridir. Tədqiqatçı qeyd edir ki, pedaqoq və maarifçilər gənclərə elə tərbiyə verməyi irəli sürürdü ki, o tərbiyə ictimai həyatın düzgün inkişafına, maarif mədəniyyətin irəliləməsinə, mühafizəkar əxlaq normalarının aradan qaldırılmasına, həyatın inkişafına mane olmağa çalışan xurafatçılıq kimi əxlaq normalarının, tərbiyə sisteminin, pis adət-ənənələrin aradan qaldırılmasına kömək et­sin və onun üçün bir vasitə olsun.
“XX əsrin birinci yarısında təlim və təhsilin ideoloqlari” adlanan üçüncü fəsildə Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikrinin inkişafında Məhəmmədağa Şahtaxtlı və Firidun bəy Köçərlinin müstəsna xidmətləri; “Şərqi-Rus” qəzetinin təşəkkül imkanlarının genişlənməsi gücünü və xalqı inkişafdan, tərəqqidən saxlayan ruhanilərə, fırıldaqçı din xadimlərinə qarşı mübarizə apararaq milli oyanışa ciddi cəhd göstərmələri; xalqın təhsili, təlimi, tərbiyəsi naminə yazdıqarı və çap etdirdikləri əsərləri ilə Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixini necə zənginləşdirmələri; xalqda milli təfəkkürün inkişafını, bu mənada onları oyatmağı, ayağa qaldırmağı, hərəkətə gətirməyi, düşündürməyi, zülm və əsarətə qarşı mübarizəyə ruhlandırmağı, “camaatın bəsirət gözünü açıb dost ilə düşmənini ona tanıtmağı”, xalq azadlıq hərəkatına yaxından kömək göstərmələri, əzilən kütləni azad görmək arzusu ilə yeni fikir, yeni düşüncə və milli təfəkkürün inkişafında doğru fikir yürütmələri tədqiqatçı tərəfindən aydın təhlilə cəlb edilmişdir.
Ümumiyyətlə, haqqında yüksək fikirdə olduğumuz “Pedaqoji-psixoloji fikrin inki­şafı sələflərdən xələflərə (VII əsr – XX əsrin əvvəlləri)”əsər elmi üslubu ilə seçilən, aydın, səlis, oxunaqlı bir dillə yazılmış bitkin, mükəmməl dərs vəsaitidir.
Fikrimizcə, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Kamal Həsən oğlu Camalov tədqiqat zamanı qarşısına qoyduğu məqsəd və vəzifələri tam yerinə yetirmiş, Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixində maarifçi və pedaqoqların (Həzrəti Əli, Balasaqunlu Yusif, Xaqani Şirvani, Nəsirəddin Tusi, Marağalı Əvhədi və Fəzlullah Nəimi, Molla Pənah Vaqif, Mirzə Fətəli Axundov, Məhəmməd Tağı Sidqi, Həsən Bəy Zərdabi, Nəcəfbəy Vəzirov, Məhəmmədağa Şahtaxtlı, Firidun bəy Köçərli) özünəməxsus əhəmiy-yətli yer tutduğunu müvəffəqiyyətlə sübut edə bilmişdir.
Kamal Camalovun tədqiqatları təkcə məktəb və pedaqoji fikir tarixinin araşdırılması ilə məhdudlaşmır. Pedaqogikanın və məktəbin müasir problemləri, təhsilin idarə edilməsi, Avropa təhsil məkanına inteqrasiya, qloballaşma və təhsil məsələləri haqqında Kamal müəllimin məqalələri və çıxışları onun geniş yaradıcılıq diapozonuna və pedaqoji təfəkkürə malik olduğunu sübut edir.
Xalqımızın böyük istiqlal mücahidlərindən olan Şeyx Məhəmməd Xiyabani vaxtilə deyirdi ki, ictimai həyata laqeydlik ölümə bərabərdir. Əsil ziyalı üçün vacib sayılan ən mühüm keyfiyyətlərdən biri də dövrün ictimai-elmi-siyasi proseslərinə münasibətdə düzgün mövqeyin seçilməsi və sona qədər bu əqidəyə sadiqlik nümayişidir. İctimai-siyasi xadim Kamal Camalov da aydın mövqeyi olan ziyalılardandır. Biz də bu yolda sadə, səmimi, təvazökar, qayğıkeş, nəcib, tələbkar, prinsipial və xeyirxah Kamal Camalova yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.


İntiqam Cəbrayılov
Pedaqogika üzrə elmlər doktoru,
professor
Azərbaycan Respublikası Təhsil
İnstitutunun Təhsil
nəzəriyyəsi
şöbəsinin müdiri

İLKİN MƏNBƏ:

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Mayıl Dostu – NİYƏ BELƏYİK

NİYƏ BELƏYİK

“Yanıq Kərəmi”yə süzən soydaşım,
Rüşvətin içində üzən soydaşım,
Gerçəyi yalana düzən soydaşım,
Gerçəkdən daha çox yalan, kələyik,
Baş açmaq çətindi, niyə beləyik.

Milli dəyərlərə çəp — çəp baxırıq,
Özümüzçün canı oda yaxırıq
Vicdanın gözünə barmaq taxırıq,
Şəxsi istəklərə quluq, köləyik,
Baş açmaq çətindi, niyə beləyik.

Bomba səsləri də bizi oyatmır,
Dərd uzanır, qeyrətimiz boy atmır,
Ruhu oyaq dədələrin, ta yatmır.
Kim deyir ki, günahsızıq, mələyik,
Baş açmaq çətindi, niyə beləyik.

Toyumuz, yasımız oxşamır ona,
Çoxdan meyilliyik əcnəbi dona,
Bizdən üz dondərib qırqovul, sona.
Barmağa həsrətli paslı tətiyik,
Baş açmaq çətindi, niyə beləyik.

Torpaq gedir, mənlik itir, dinmirik,
Nahaqdan çəkinib, haqqa dönmürük,
Vətən param-parça, heç isinmirik.
Ağlımız oynayıb, bəlkə dəliyik,
Baş açmaq çətindi, niyə beləyik.

Qorxuram bu miskin, yazıq durumdan,
Sönmüş, külə oxşar soyuq qorumdan,
Birliyim yox, yarımıram xorumdan.
Zibili seçməyən xəlbir, ələyik,
Baş açmaq çətindi, niyə beləyik.

Müəllif: MAYIL DOSTU

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Məmməd Araz

İLHAMIM

(Xudu Məmmədova)

Yenə dağ döşündə dənələndi qar,
Yenə zirvələrin həsrətində qal.
Sel qopdu, dərəyə düşdü qalmaqal…
Bir ocaq başında bir isinməsək
Sən kimə gərəksən,
Mən kimə gərək?!

Şimşək yelkəninə qoşulu anlar,
Göy bizi yamanlar, yer bizi danlar.
Görüm ayılmaya gec ayılanlar…
Dolular qırımlı, daşlar döyənək…
Sən kimə gərəksən,
Mən kimə gərək?!

Bax, donqar dəvənin səbət yükünə,
Bənzəyir içi boş şöhrət yükünə.
Ömür karvanının sənət yükünə
Bir-iki qeyrətli söz yükləməsək
Sən kimə gərəksən,
Mən kimə gərək?!

Tarix qayalarda yazı qalırmı?
Çoxu çoxdan itib, azı qalırmı?
Dağ öz duruşundan razı qalırmı?
Yalan-yarğanlara nağıl söyləsək,
Sən kimə gərəksən,
Mən kimə gərək?!

Bu dağlar qardaşım, bu çaylar bacım,
Özündən gəlməyən özündən qaçır.
Zaman qapımızda əlində qayçı…
Hər adi ölçüyə, ülgüyə gəlsək,
Sən kimə gərəksən,
Mən kimə gərək?!

Keçək dərələrin boğanağından,
Keçək dolayların doğanağından,
Günəşin zirvədə doğan anından
Nur alıb, bu yurda səpələməsək
Sən kimə gərəksən,
Mən kimə gərək?!

Müəllif: Məmməd Araz

Mənbə:ETİBAR QERİB

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Ramiz Həsənli “Qızıl Qələm” mükafatına layiq görülüb

Bu gün (20.11.2019) tanınmış şair, sevimli müəllim, elmimizin inkişafına öz töhfələırini verməkdə davam edən alim, əsl ziyalı RAMİZ HƏSƏNLİ  (Ramiz Kamandar oğlu Həsənli) Azərbaycan Kütləvi İnformasiya İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Rəyasət Heyyətinin qərarı ilə “Qızıl Qələm” Ali Media Mükafatına layiq görülmüşdür. Bu münasibətlə laureatı təbrik edir. yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik. Uğurlarınız bol olsun!!!

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru