Narıngül Nadir – ilk hekayə

“PATRON”UN ÖLÜMÜ

(İlk hekayəmdir. İllər əvvəl “Ulduz” jurnalında nəşr olunub.)

Gonbul Sürəyya nəfəsi təngiyə-təngiyə otağa daxil olub qışqırdı ki, arvad öldü. Hamı bir anlıq donub qaldı. Əvvəlcə heç kim dinmədi, otaqdakılar key-key bir-birinin üzünə baxdılar. Bir qədər keçmiş qəfildən ortaya atılmış xəbərin buzu əridi, hamıya çatdı. Hərçənd ki, Sürəyya artıq eyni sözü üç- dörd dəfə təkrarlamışdı. Həyəcandan az qalırdı ölsün. İri gözləri əməlli-başlı hədəqədən çıxmışdı. Birinci dillənən Lalə oldu:
– Niyə?
– Maşın vurub.
Yenidən sükut çökdü. Hamının geniş açılmış, sual dolu gözləri Sürəyyanın üzünə dikildi. Sürəyya bu an otaqda ən vacib adam olduğunu anladı və bir az da lovğalıqla, qaşlarını çataraq susdu. Sonra keçib alçaq, köhnə pəncərənin qarşısında dayandı:
– Küçədə eşitdim. “ Patron” ölüb. Kürəkəni maşınla apardı xəstəxanaya. Vəziyyəti yaxşı deyilmiş, ordaca keçinib. Kirayənişin qızlar ev sahibəsini öz aralarında “patron” adlandırırdılar.
Məhəllə bir-birinə dəydi. Günorta yaxınlaşdığından günəş həyətdəki tut ağacının arxasından boylanırdı. Tut ağacının yarpaqları par-par parıldayırdı.Yarpaqların məsumluğu adamın gözünə dolurdu.
Həyətin ortası bir anda adamla doldu. Ümumi həyət olduğundan burda hamı bir ailə kimi yaşayırdı. Ən gec gələn həyətin başındakı evin ikinci mərtəbəsində yaşayan “piyaniska Hüsü” oldu. Hüsü səntirləyə-səntirləyə aşağı endi, gözlərini ovuşdurdu. Onu saya salan olmadığından gedib pilləkəndə əyləşdi. Ətrafa ucuz araq iyi yayıldı.
Küçənin başındakı kiçik dükanların qarşısından yoldan keçənlərin sorğu-sualı eşidilirdi. Səs gah aşağı enir, gah da yüksəlirdi. Və hər dəfə eyni sözlər təkrarlanırdı.
Gonbul Sürəyya da artıq kirayənişin yoldaşları ilə adamların arasında idi. Köhnə, taxta həyət qapısının ağzında dayanıb küçədəki adamlara tamaşa edirdi. Yeni gələnlərə xəbəri ötürən də o idi. Küçənin o biri başından gələn maşın qapının ağzında yavaşıdı. Gələnlər tələm- tələsik həyətə daxil oldular. Sürəyya yanındakılara elan verdi: bu gəlinidir, o biri gəlinin bacısı, qardaşı… Sürəyya bu evdə qızlardan xeyli əvvəl yaşadığından “Patron”un qohumlarını yaxşı tanıyırdı.
Həyətdəkilər bir anda gələnlərin başına toplaşıb, sorğu- suala tutdular. Qara paltarlı qadın başa saldı ki, xəstəxanada keçinib, gətirəcəklər bir azdan, hazırlıq görmək lazımdır.
Adamlar tələm-tələsik o tərəf- bu tərəfə vurxunmağa başladılar, qab-qazan səsi, taxta pilləkənlə qalxıb-enənlərin ayaqlarının tıqqıltısı bir-birinə qarışdı. Həyətə çoxlu yad adamlar daxil oldu.
Gonbul Sürəyya qızları başına yığıb bir tərəfə çəkildi. Nədən ki, kirayə qaldıqları otaqdan da yas məclisi üçün istifadə etməyə başladılar. Bazarlıq dolu çantaları bir-bir gətirib ora yerləşdirdilər. Sonra qızların çarpayılarını yığışdırıb bir kənara qalaqladılar, sonda isə qonşunun zirzəmisinə daşıdılar. Kirayənişin qızlar da qollarını çırmalayıb işə girişdilər. Kömək göstərməyə, əl- ayaq etməyə çalışdılar.
Həyətin otrasındakı su kranının başında qadınlar növbəyə düzüldülər. Kimi göyərti yumağa, kimi tavadakı düyünü suyun altında islatmağa, kimi başqa bir işlə məşğul olmağa başladı.
Artıq günəş həyətin ortasındakı tut ağacının başından xeyli yuxarı qalxmışdı. Ordan həyətdəkilərə tamaşa edirdi.
Hüsü fikirli-fikirli tut ağacını başdan-ayağa süzdü, sonra nəzərlərini günəşə dikdi. Hüsünün arvadı da həyətdə fırlanan arvadların içərisində idi. Oğlu isə qapının ağzına yığılmış gənclərin arasında çöməltmə oturmuşdu. Həyətdəki qadınlara kömək edən kirayənişin qızlar gözucu Hüsünün oğlunu süzürdülər. Hüsünün oğlu hündür boylu və yaraşıqlıydı. Hüsünün arvadı da gözəl qadındı, diqqətlə baxanda mələyə bənzəyirdi. Üzündə müqəddəs bir işıq vardı. Hüsünün oğlu yaraşıqlı olduğunu hiss etdiyindən gəzişində, duruşunda bir qədər lovğalıq hiss olunurdu. Qonşu qadınlar onun haqqında deyirdilər ki, çox qanacaqlı, sakit, böyük-kiçik yeri bilən uşaqdır.
Hüsünün oğlu son vaxtlar gözəl bir qızla görünürdü küçədə. Kirayənişin qızlar oğlanın onlardan xeyli uzaqda dayandığını hiss edirdilər. Amma yenə də ona tərəf baxırdılar, eləcə baxırdılar. Özləri demişkən, baxmaq da pulla deyildi ki?..
Bir qədər sonra ara qarışdı, deyəsən, gətirirdilər. Hamı o tərəf- bu tərəfə qaynaşmağa başladı. Təkcə Hüsü gözə dəymirdi.
Hüsünün arvadı taxta pilləkənlə yuxarı qalxdı. Bir qədər sonra içəridən səslər gəldi. Hüsü arvadına qışqırırdı, bəlkə də, döyürdü onu. Arvad nəyisə başa salmağa çalışırdı. Səsi qırıq-qırıq gəlirdi. Arvadın səsi cingiltili idi, Hüsünün qalın səsinə dəyib çiliklənirdi. Sonra yuxarıdan qab- qaşıq səsi eşidildi. Hiss olundi ki, bir dəstə qab yerə çırpılıb çilikləndi. Həyətdə hamı diqqətini yuxarı cəmlədi. Qadınlar bir-birinə baxıb him- cimlə başlarını buladılar. Kirayənişin qızlar gözlərini Hüsünün oğluna zillədilər. Hüsünün oğlu olanları eşidirdi. Yoldaşlarının yanında susub dayanmışdı. Əməlli- başlı pərt görünürdü, üzündə xəcalət hissi vardı. Artıq hamının gözü Hüsünün oğlunun üzünə zillənmişdi. Bir qədər sonra pilləkəndən aşağıya diyirlənən büllur külqabı asfaltın kənarındakı daşa dəyib çilik-çilik oldu. Ayna qırıqları muncuq kimi ətrafa səpələndi. Hüsünün oğlunun üzündəki işıq da qab ilə bərabər çilik-çilik oldu. Az sonra Hüsü səntirləyə-səntirlləyə pilləkəndə göründü, ardınca arvadının hıçqırıq səsləri eşidildi.
Hüsünün oğlu pilləkənin qarşısına gəldi. Hüsü axırıncı pillədə səntirləyərək pilləkənin kənarında yellənən taxta söykənəcəyə dirsəkləndi. Hüsünün oğlu atasının qarşısında dayandı. Gonbul Sürəyya içini çəkib qızların qolunu çimdiklədi. Hüsünün üzündə açılan şillənin səsi tüfəngdən açılmış atəş kimi şaqqıldadı. Hamı nəfəsini içinə çəkdi. Hamının içində bir qorxu, bir vahimə dolandı. Vahimənin ardınca həyətdəki adamlar yenidən diksindilər. Həyətdəki tut ağacının bir hissəsi ildırım vurmuş kimi ayrılaraq asfaltın üstünə sərələndi. Keyləşmiş adamlar bir anda ayıldılar. Bəlkə də, tut ağacı qopub düşməsəydi, hələ uzun müddət bu həyətin ortasında donub qalacaqdılar.
Hüsünün oğlu asta addımlarla heç kimin üzünə baxmadan həyətdən çıxdı. Bir daha onu bu həyətdə görən olmadı. Çox sonralar, anası onun həsrətiylə dünyadan köçəndə də, Hüsünün cansız cəsədi küçədəki qarın altından tapılıb gətiriləndə də onu “gördüm” deyən olmadı.
Özünə gələn adamlar tutun qırılmış budaqlarını həyətdən çölə sürüdülər. Budağın altındakı iri, yumru daşı götürüb atmaq istəyəndə hamı bir anlıq duruxdu. Bu daş hardan düşdü axı bura?! Həyətdəkilərin hamısı şahiddi ki, bu daş həyətin ortasında deyildi. Hamı bir-birinə baxıb and içdi ki, bu daş burda yox idi, heç vaxt olmayıb.
“Patron”un ölümündən sonra bu həyəti tərk edən və hərəsi bir tərəfə dağılışan kirayənişin qızlar illərdən sonra bir yerə yığışarkan Gonbul Sürəyya dönə-dönə qeyd elədi ki, Hüsünün oğlu atasını vurduğu vaxt daşın göydən enməsini öz gözləri ilə görüb.
– Daş göydən günəşin yanından endi, düz tut ağacının köksünə düşdü. Özüm gördüm, gözümlə gördüm…
Sürəyya az qalırdı ağlasın. Deyəsən, ona inanmayacaqlarından qorxurdu. İri həyəcanlı gözləri o tərəf- bu təfə qaçışırdı. Sonra nəyisə isbat edirmiş kimi asta səslə öz-özünə dilləndi: “Ömrümdə bu qədər qorxmamışdım!”

Müəllif: NARINGÜL NADİR

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – “Qələmdar”

Bu kitab dahi yazar Bayram Bayramovun  (1918 – 1994) anadan olmasının 100 illik yubiley tədbirləri çərçivəsində nəşr olunur. Kitabda layihənin təşəbbüsçüsü və rəhbəri şair-publisist Zaur Ustacın ayrı-ayrı vaxtlarda müxtəlif  KİV (EKİV) – də yayımlanmış gənc yazarlara tövsiyə xarakterli məqalələri toplanmışdır. Qismən metodiki tövsiyə xarakterli vəsait kimi də istifadə oluna biləcək toplunun böyük şəxsiyyət, görkəmli nasir, Azərbaycanın Xalq Yazıçısı, ictimai-siyasi xadim,  Bayram Bayramovun 100 illik yubileyinə  gözəl hədiyyə olacağını düşünürük.

“Yazarlar” jurnalının xüsusi buraxılışı. (QN : 2319)

 İkinci buraxılış – Yazarlar N: 02 (002) 17.08.2019.

E-KİTAB PDF FORMATDA BURADA:   qələmdar

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Professor Qəzənfər Paşayev

AD GÜNÜNÜZ MÜBARƏK!!!

Bu gün ( 27 avqust 1937 ) Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Elm Xadimi, Azərbaycan ədəbiyyarşünası, folklorşünas, publisist, dilçi, yazıçı, tərcüməçi, Filologiya elmləri doktoru, Professor Qəzənfər Paşayevin doğum günüdür. Ad gününüz mübarək, Qəzənfər müəllim. Uca Yaradandan Sizə can sağlığı, uzun ömür və bütün işlərinizdə müvəffəqiyyətlər arzu edirik.

QISA ARAYIŞ

Qəzənfər Məhəmməd oğlu Paşayev 27 avqust 1937-ci ildə Tovuz rayonunun Düz Qırıqlı kəndində doğulub.

1962-ci ildə Bakıda Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Xarici Dillər İnstitutunun ingilis dili fakültəsini bitirib. Üç ay kənd məktəbində müəllim işlədikdən sonra İraq Respublikasında tərcüməçi işləməyə göndərilib. Müxtəlif fasilələrlə üç dəfə İraqda tərcüməçi və ali təhsil aldığı institutda baş laborant, müəllim, dekan müavini, kafedra müdiri işləyib. 1990-cı ildən isə M.Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetində xarici dillər kafedrasının dosenti və kafedra müdiri işləməyə başlayıb. İraq Türkman folkloru mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. «Kərkük bayatıları» (1968), «Arzu-Qənbər dastanı»(1972), «İraq kərkük atalar sözləri»(1978), «İraq kərkük bayatıları» (1984), «Kərkük tapmacaları»(1984), «Kərkük folklor antologiyası» (1987), «Nəsiminin İraq divanı»(1987), «İraq Türkmən folkloru» (1982), və b. kitabları nəşr edilmişdir. A.Dümanın «Qafqaz səfəri», «Necə yaşayasan yüzü haqlayasan» və b. kitabları Azərbaycan türkcəsinə çevirən Qəzənfər Paşayevə böyük uğur qazandıran «Altı il Dəclə və Fərat sahillərində» kitabı oxucular arasında əl-əl gəzdi. Bu kitab Qəzənfər müəllimin bacarıqlı pedaqoq, zəhmətkeş alim olmaqla yanaşı şirin dilli bir publisist olduğunu da ortaya qoydu.
Azərbaycan Dillər Universitetinin ingilis-Azərbaycan dilləri fakültəsini bitirmişdir (1962).

İraqda tərcüməçi işləmiş (1962-1966; 1972-1975), burada yaşayan və sayı təqribən 2,5 mln-a çatan azərbaycanlıların (İraq türkmanları) dialekt və folklorunun toplanması və araşdırılması ilə məşğul olmuşdur. “Azərbaycan dilinin Kərkük dialekti” mövzusunda namizədlik (1969), “İraq Türkmən folkloru” mövzusunda doktorluq (1993) dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1964-1989-cu illərdə Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunda (1973-cü ildən M.F.Axundov adına APİ) fəaliyyət göstərmiş, institututun ingilis dili fakültəsində dosent, dekan müavini (1970-1971), xarici dillər kafedrasının müdiri (1972-1989) olmuşdur. ABŞ (1983) və İngiltərədə (1988) ixtisasartırma kurslarını bitirmişdir. 1989-1999-cu illərdə BDU-nun Qərbi Avropa dilləri kafedrasında çalışmışdır.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində şöbə müdiri (2001-2005),eyni zamanda 2003-ci ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda baş elmi işçidir. Ədəbi-elmi fəaliyyətində İraqda yaşayan azərbaycanlıların – İraq türkmanlarının ədəbi-mənəvi yaradıcılığının tədqiqi və təbliği xüsusi yer tutur. Paşayevin elmi fəaliyyətinin zirvəsi onun “İraq-türkman folkloru” adlı monumental əsəridir. Ə.Bəndəroğlunun “Şah əsər”, prof. M.Naqibin “Abidə bir əsər” başlıqlı məqalələr həsr etdikləri, müəllifin 20 illik axtarışlarının məhsulu olan bu monoqrafiya Bakıda, Bağdadda və İstanbulda nəşr edilmiş, Azərbaycanda və xaricdə tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olmuşdur.

Q.Paşayev “Ədəbiyyat” qəzetinin (1995-ci ildən), “Vəfa” (2004-cü ildən), “Folklor və etnoqrafiya” (2004-cü ildən), “Xəmsə” (2002-ci ildən), “Qopuz” (2005-ci ildən) jurnallarının, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun «Ədəbi-nəzəri məcmuə» sinin redaksiya heyətinin üzvüdür. 1994-cü ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu nəzdində müdafiə Şurasının üzvüdür. 1997-2005-ci illər arası həmin şuranın həmsədri olub.Pedaqoji və elmi kadrların hzırlanmasında xidmətləri vardır. Rəhbərliyi ilə namizədlik dissertasiyaları müdafiə edilib. Onlarla doktorluq və namizədlik dissertasiyaları üzrə opponent olub. Bir çox dərslik və monoqrafiyaların redaktoru və ya rəyçisi olmuşdur.

Uzun müddət Azərbaycan–İraq Dostluq Cəmiyyətinin sədr müavini (1990-2003) olmuşdur. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən Elmi-Dini şuranın yarandığı 1997-ci ildən üzvüdür. 2004-cü ildən Yazıçılar Birliyinin Təftiş komissiyasının sədridir.Azərbaycanda: akademiklər: Bəxtiyar Vahabzadə, Bəkir Nəbiyev, Teymur Bünyadov, akademiyanın müxbir üzvləri: Yaşar Qarayev, Vasim Məmmədəliyev, Tofiq Hacıyev, Azad Nəbiyev, Nizami Cəfərov, Filologiya elmləri doktorları, professorlar: M.Təhmasib, Qasım Qasımzadə, Vaqif Vəliyev, Musa Adilov, Murtuz Sadıxov, Əzizə Cəfərzadə, Zeydulla Ağayev, Sədnik Paşayev, Gülrux Əlibəyli, Qəzənfər Kazımov, tibb e.d. Mehdi Sultanov və başqaları, o cümlədən də xarici ölkə alimləri Ə.Tərzibaşı, Ə.Bəndəroğlu, f.e.n. Sinan Səid, M.Xurşid, prof. Mahir Naqib, prof. Sübhi Saatçı, M.T.Qayaçı, E.Hürmüzlü (İraq), prof. Mustafa Arqunşah, prof. Cəlal Ərtuq, prof. İsa Özgan, Kamal Çapraz, İsa Qayacan, dosent dr. T.Abbasxanlı və b. (Türkiyə) Paşayevin tədqiqatlarını yüksək qiymətləndirmiş, onun yaradıcılığına sanballı məqalələr həsr etmişlər.

Paşayev 1995-ci ildə öz vəsaiti hesabına Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Folklor Elm Mərkəzində İraq Türkman Ocağı muzeyi yaratmış, İraqda yaşayan azərbaycanlıların ədəbiyyatı və mədəniyyəti ilə bağlı olan son otuz ildə topladığı şəxsi əşyaların (o cümlədən incəsənət əsərləri), əlyazmaların, elmi mənbələrin, kitabların hamısını burada cəm etmişdir.

2001-ci ildə ocağın kolleksiyası Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı muzeyinə köçürülmüş və ayrıca bir zalda “İraq-türkman ədəbiyyatı və mədəniyyəti” daimi ekspozisiyası açılmışdır.İraq Respublikasının “Əməkdə şücaətə görə” medalı ilə təltif edilmiş (1876), Kərkük vəqfinin (1999) və türkman cəbhəsinin (2003) diplom və yüksək mükafatlarına layiq görülmüşdür.Paşayevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən “Bu sevda ölüncədi” (2001), “İraq bizə iraq deyil” (2002) və s. kitablar nəşr edilmiş, şair H.Kürdoğlunun “Tovuzum mənim, Oğuzum mənim” poeması (1998) Paşayevə həsr olunmuşdur.

2018-ci ildə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülmüşdür.

Mükafatları

  • SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin (30 may 1980) və SSRİ-nin İraqdakı səfirliyinin (15 may 1974) Təşəkkürnaməsini alıb.
  • İraq Respublikasının “Əməkdə şücaətə görə” medalına layiq görülüb (1976).
  • SSRİ Təhsil Nazirliyinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib (28 aprel 1982),
  • Xarici dillər kafedrasının müdiri işlədiyi M.F.Axundov adına Pedaqoji İnstitutun Fəxri diplomu ilə təltif edilib (1980, 1982, 1985).
  • SSRİ Nazirlər Sovetinin Xarici İqtisadi Əlaqələr Komitəsinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib (23 iyul 1994),
  • Respublika Həmkarlar İttifaqının Fəxri fərmanına layiq görülüb (1997),
  • Kərkük Vəqfinin (1999), Türkman Cəbhəsinin (2003) ödüllərini alıb. Respublika Həmkarlar Təşkilatının “Qızıl qələm” mükafatına layiq görülüb (2001).
  • Səudiyyə Ərəbistanının Mədəniyyət Nazirliyinin ödülünü alıb (2007).
  • Ədəbi fəaliyyətinə görə Beynəlxalq “Rəsul Rza” mükafatını alıb (2008).
  • Türk Dil Qurumunun Fəxri diplomuna layiq görülüb (2008).
  • İraq və İraq-türkman Yazarlar Birliyinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib (2012).
  • “Aşıq Şəmşir” Mədəniyyət Ocağı İctimai Birliyinin Təşəkkürnamə diplomuna layiq gürülüb (2013).
  • Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Həmkarlartəşkilatının “Fədakar alim” diplomu ilə təltif edilmişdir (2012).
  • Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilib (25dekabr 2012).
  • 2018-ci ildə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülmüşdür

Əsərləri
“Kərkük bayatıları”, Bakı, “Azərnəşr”, 1968 (Rəsul Rza ilə birgə), 184 s.

“Arzu-Qəmbər dastanı”. Bakı, “Gənclik”, 1971, 32 s.

Kərkük mahnıları. Bakı, “Gənclik”, 1973, 48 s.

“Rusca-ərəbcə danışıq kitabı”. Bağdad, 1974.

İraq-Kərkük atalar sözləri. Bakı, “Azərnəşr”, 1978, 76 s.

“İngiltərə haqqında” (ingiliscə). Bakı, APİ nəşriyyatı, 1982, 128 s.

İraq-Kərkük bayatıları. Bakı, “Yazıçı”, 1984, 352 s.Kərkük tapmacaları. Bakı, “Gənclik”, 1984, 38 s.

”Altı il Dəclə-Fərat sahillərində”. Bakı, “Yazıçı”, 1985, təkrar nəşr, 1987, 230 s. Altı il Dəcdə-Fərat sahillərində, Bağdad, 1996 (ərəbcə), 128 s.

Nəsiminin İraq Divanı. Bakı, “Yazıçı”, 1987, 337 s.

Kərkük folkloru antologiyası. Bakı, “Azərnəşr”, 1987, təkrar nəşr, 1990, 368 s.

“Göylər unutmuşdu yağacağımı” (1991) – tərtibçiİraq-Türkman folkloru. Bakı, “Yazıçı”, 1992, 216 s.

İraq-Türkman folkloru, Bağdada, 1995, 160 s.

İraq-Türkman folkloru, İstanbul, 1998, 320 s.

Rusca-ərəbcə danışıq kitabı. Bağdad, 1994, 98 s.

Azərbaycan folkloru antologi yası. İraq-Türkman cildi (Ə.Bəndəroğlu ilə birgə), Bakı, 1999, 468 s.

Çağdaş İraq şerindən seçmələr. Bakı, “Elm”, 2001 (Ə.Bəndəroğlu ilə birgə) 108 s.

“Yolun sonunadək” (2001) – tərtibçiKərkük dialektinin fonetikası. Bakı, “Elm”, 2003, 212 s.

İraq-Türkman folklorunun janrlar sistemi (rusca), Bakınəşr, 2003, 128 s.

”Kərkük folklorunun janrları”. Bakı, “Elm”, 2003, 318 s.

İraq-Türkman ləhcəsi (ortaqlı), “Elm”, 2004, 422 s.

”Nostrdamusun möcüzəli aləmi”. Bakı: Təhsil, 2007.

”Nəsimi haqqında araşdırmalar”. Bakı: “Qarabağ”, 2010.

”Borcumuzdur bu ehtiram”. Bakı: Qarabağ, 2010.-199, s.

”Dilimiz – varlığımız”. Bakı: “Ozan”, 2011.

İngiltərənin tarixi, coğrafiyası və mədəniyyətindən bəhs edən “İngiltərə haqqında” (1981, ingilis dilində) adlı kitab, eləcə də ingilis filologiyasına dair onlarca elmi məqalə yazmışdır.ABŞ, İngiltərə, İraq, Türkiyə, Rusiya, Özbəkistan, Qazaxıstan, Gürcüstan və s. ölkələrdə keçirilən elmi simpoziumlarda məruzələr etmiş, elmi məqalələri çap olunmuşdur.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

SADIQ QARAYEV

DAŞ

(Esse)

Uşaq vaxtı. Üzüm bağları ilə asfalt yol arasındakı arxların qırağında quzu otarırdıq. Bekarçılıqdan başladıq telefon dirəklərinin yuxarısındakı “aşıqları” daşla vurub qırmağa… Kim çox “aşıq” qırar yarışı… Bekarçılıqdan nə cür mənasız iş varsa, adamın ağlına gələr..
Əyilib yerdən növbəti dəfə daş götürürdüm, elə bil başıma arxadan guppanla vurdular… Gözüm qaraldı, sanki yer mənə yaxınlaşdı, uzaqlaşdı… Bir az əvvəl yuxarı atdığım daş, ya da uşaqlardan kiminsə atdığı daş başıma düşmüşdü… Əlimi başıma aparanda qana bulaşdı… İndi də o daşın çapığı qalır…
Hərdən Şeytana daş atmaq ayinlərini görəndə, Nizaminin “daşı atarsan göyə, qayıdıb düşməz həmən yerə”, Məmməd Arazın “Qayaların daş yaddaşına bir daş ataydım”, Ramiz Rövşənin “göy üzü daş saxlamaz atam balası” misralarını, “daş yuxular” romanın adını eşidəndə, həmən göydən düşən daş yadıma düşür…
Evə gəldim, üst başım qan içində… Televiziyadan Qarabağdan gələn həyəcanlı xəbərləri diqqətlə izləyən atam məni xeyli danladı… Anam dinmədi… Bəlkə də, düşündü ki, bu daş hərdən hirslənib bizə “başınıza daş düşsün” dediyi həmən daşdı…
Mən o vaxtdan çox düşünürəm ki, o daş özümün atdığı, Anamın dediyi, ya özgələrinin atdığı daş idi…? Ya gələcək günahlarım daşlaşıb, zaman labritində geri qayıtmışdı…? Bu mənə qaranlıq qaldı… Qarabağımızın taleyinə düşən daş kimi…
Bəlkə Şeytana yox özümüzə daş atmışdıq, ya üçbaşlı Şeytan bizə daş atdı??? Göy üzünün daş saxlamadığını, yuxarı atılanın aşağı, eyni yerə düşəcəyini bilmirdik??? Bəlkə də, daş yaddaşımıza daş ata bilmirik, daş yuxudayıq…
Ancaq, səhvlərin daşa döndüyünə inanıram…
Sonradan biz onları, Şeytana, göyə, tariximizə atırıq, atırlar… Bütün hallarda ya özümüzə, ya da Vətənimizə dəyir!

mÜƏLLİF: SADIQ QARAYEV

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – Min şükür

MİN ŞÜKÜR…

Bir yaqut gizlidi sədəf dalında,

Misli yox ölçülə sərraf dalında,

Min kəlmə şəlləyib əlif dalında,

Dildən dilə gəzdirənə min şükür…

* * *

Dədəm, babam nəğmə deyib, söz qoşub,

Kəsə gedib, doğru deyib, düz qoşub,

Məclis qurub, min oxuyb, yüz qoşub,

Teldən telə gəzdirənə min şükür…

* * *

Ustac deyər, hardan gələr bilinməz,

Ha deyilə, yeri dolar bilinməz,

Gülər gözdən qəm süzülər bilinməz,

Eldən elə gəzdirənə min şükür…..

20.10.2016. 12:57 (16’) Bakı.

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ VƏ WWW.USTAC.AZ

Meyxoş Abdullah

ÇƏKİ DAŞI… 

(hekayə) 

O, atamın anası idi. Onu hamımız “nənə” deyə çağırırdıq. Ağlımız kəsənə qədər onun adının nə olduğunu bilməmişdik. Elə zənn edirdik ki, onun adı elə əzəl-binədən Nənədir. Evdə təkcə atam ona “bacı” deyirdı. Atamızın ona niyə görə bacı dediyini hələ indinin özündə də anlaya bilməmişəm. 
Ona nənə dediyimizə görə öz anamızı adıyla çağırırdıq. Anamız isə bundan bərk hirslənər: – Heç olmasa həyət-bacaya adam gələndə məni adımla çağırmayın, ay sizin boynunuz sınmasın! – deyə bizi danlayardı.
Lap böyük olana qədər biz uşaqlar elə bilirdik ki, bizi dünyaya qoca nənəmiz gətiribdir. Öz anamıza o qədər də qanımız qaynamazdı. Çünki o, həm bizi danlayardı, həm də çox vaxt iş-güc görəndə deyinərdi. Ona görə də, bir dərd-sərimiz olanda sözümüzü nənəmizə deyərdik. Anamızı da istəyirdik, amma nənəmiz qədər yox, nənəmiz bizim üçün çox şirin idi.
Çox sonralar öyrəndik ki, nənəmizin adı Ağca imiş. Qonum-qonşu, qohum-əqraba ona “Ağca nənə” deyərdilər. Kənddə hamıdan yaşlı idi. Çox göyçək arvad idi, üz gözündən nur tökülürdü. Elə bil, Allah onu xoş gündə, xoş saatda yaratmışdı. Ağ, bir azca uzunsov sifəti, nazik qaşları onu elə gözəl göstərirdi ki… Geyim-kecimi nimdaş olsa da, həmişə səliqəli olardı. Paltarının cırıq-sökük yerini elə səliqə ilə tikib, yamayardı ki, vurulmuş yamaq həmin paltara, sanki bir az da yaraşıq verirdi. Üst-başından həmişə gülab iysi gəlırdi. Başımızı onun dizinin üstə qoyub mürgüləyəndə, hardasa güllü-çiçəkli sehirli bir aləmə düşmüş kimi özümüzü hiss edirdik. 
Üstü xırda, güllü köynəyinin yaxası boğazına qədər düyməli olardı. Yayın, lap cırramasında belə yaxasının düşməsinin heç bircəciyini də açmazdı. Adam ona baxanda darıxardı, elə bilərdi ki, o güclə nəfəs alır. Uzun taxtalı tumanı ayağının altında yerlə sürünərdi. İş görən zaman isə tumanının ətəyini dürgələyib qurşağına elə keçirərdi ki, elə bilərdin əyninə enlibalaq şalvar geyinibdir. Yaşı səksəni haqlasa da çox gözəl qədd- qaməti vardı. Ayda bir dəfə saçlarına xına qoyduğundan, çox da uzun olmayan seyrək saçları qıp-qırmızı rəngdə olardı. Saçlarının qırmızılığı ağ, nazik sifətinə elə yaraşıq verirdi ki…
Həmişə qəmli görünərdi, onun gülməyini heç xatırlamıram. Həyət-bacada dolananda, iş-güc görəndə də fikirli olardı. Elə bil, dünyanın bütün dərd-sərini nənəmiz çəkirdi. 
Ayda, nüdrətdə bir dəfə hirslənərdi. Onda da ev adamlarından hansısa qəbaətli bir iş tutanda. Yazıq arvad hirsini həmin adama deyil, özünə tökərdi. Görərdin, həmin günü çörək yeməzdi. O çörək yeməyəndə, elə bilərdik ki, bu dəqiqə dünya tar-mar olub dağılacaqdır. Biz uşaqlar hərəmiz evin bir küncünə çəkilib xısın-xısın ağlayardıq. Bu halmıza dözməyib süfrəni salar, bizim yeməyimizi qablara çəkib: – siz yeyin, mən də yeyəcəyəm, – deyərdi.
Onun bu sözlərindən sonra başımızı aşağa salıb, xımır-xımır yeməyimizi yeyərdik. Amma sonradan baxıb görərdik ki, özünə çəkdiyi yemək süfrənin bir qırağında qalıb, soyuyaraq buza dönübdür. 
Gözütox arvad idi nənəmiz. Heç bircə dəfə də görmədik ki, özü üçün ürəyi istəyən bir yeməyi bişirib yesin. Özünə hamıdan az yemək çəkərdi, amma elə şirin-şirin yeyərdi ki, adam ona baxanda yenidən acardı. Yemək üstünə gələn qonum-qonşuya, uşaq-muşağa həmişə öz yeməyindən pay verərdi və məcbur edərdi ki, o yeməyi mütləq yesin. Aclıq illərini gördüyünə görə çörəyin necə böyük nemət olduğunu bilirdi. Həmişə də deyərdi: – “Alllah sizə o günləri göstərməsin”. Biz uşaq idik, aclıq illərini də görməmişdik. Ona görə də, onun nə dediyini qədərincə anlaya bilməzdik.
Sakitliyi çox sevirdi. Qonum-qonşu bir dəfə də olsun onun ucadan danışdığını eşitməmişdi. O, çox az danışardı. Bir söz deyəndə də, adamı yanına çağırar, əlini ehymalca onun çiyninə qoyaraq, az qala qulağına pıçıldayırmış kimi sözü deyərdi. Onun sözləri o qədər sehirlydi ki, elə bil adamın qulağına dua oxuyurdu. 
Anam bizi danlayıb, dansayanda nənəmiz harayımıza yetər və əlini ağzının üstə qoyub: – Ay bala, səsin özüvə xoş gəlir, deyəsən? Bir az yavaş danış, yoldan ötən olar, – deyərdi. Onun bu sözlərindən sonra evdə sakitlik yaranardı. 
Çox təmizkar arvad idi, stəkan nəlbəkini, qab-qacağı ocaqdan götürdüyü küllə, o qədər sürtüb, təmizləyərdi ki, qab-qacaq onun əlində par-par parıldayardı. İllah ki, stəkanları yuyanda. Qəribə stəkan yumağı vardı onun. Barmaqlarının qoşalaşdırıb stəkanın içinə salar və onu sağa-sola fırladardı. Tər-təmiz yuyulmuş stəkan onun əlində elə xartıltıyla səs çıxarardı ki, elə bil kim isə rəndə ilə taxta yonurdu. O səs hələ indinin özündə də qulaqlarımdan getməyibdir. Səliqə, səhmana o qədər fikir verən idi ki, hətta, həyətdəki itin yalağını da sürtüb, təmizləməmiş ora yeməkdən, yaldan tökməzdi.
İki otaqlı, bir də uzun, dar dəhlizi olan birmərtəbəli evimiz həmişə səliqəli olardı. Ayda bir dəfə evi, eyvanı sarışirə deyilən və kəndin kənarındakı qayalıqdan daşıyıb gətirdiyi sarı rəngdə olan torpaqla şirələyərdi. Göy ot, xırda saman qarışığıyla hazırladığı və bir neçə gün qıcqırtdıqdan sonra ərsəyə gələn palçığın iyi adama elə xoş gəlirdi ki.
Novruz bayramında isə ağşirə deyilən palçığa bir az da nil qatıb ev-eşiyin divarlarını suvayardı. Ağ şirəylə suvanmış ev elə gözəl görünərdi ki… İllah ki, yay vaxtları pəncərədən süzülüb evə düşən gün işığının qızılı şüaları divarıın ağ rəngini bir az da ecazkar göstərərdi. Ayağımızın altındakı həsirdən, palazdan qalxan narın toz dənəcikləri pəncərədən düşən günəş şüasının altında sanki xırda kəpənəklər kimi uçuşardı. Biz uşaqlar sıraya düzülərək ağzımızı geniş açıb o qızılı şüanı, guya uda-uda pəncərəyə qədər bir-birimizi itələyərək basırıq salardıq. O vaxta qədər ki, hansımızın başısa, dəyib pəncərənin şüşəsini sındırana kimi. Ondan sonra xurd düşüb kirimişcə evin künc, bucağında oturub, səbirsizliklə cəzamızı veriləcəyini gözləyərdik. 
Bəxtimiz onda çəkirdi ki, bu cəzanı bizə nənəmiz verirdi. Ya, odun daşıtdıracaqdı, ya tövlənin arxasındakı mal peyinini bostan yerinə yaydıracaqdı, ya da ki, evin banına çıxardıb illərlə qalaqlanmış göyərçin, sərçə zıllarını süpürtdürəcəkdi. 
Nənəm üçün fərqi yox idi, pəncərənin şüşəsini kim sındırıbdır. Cəzanı hamımız çəkməli idik. Onun bu cəza üsulunu illər sonra hərbi xidmətdə olarkən anladım. Kazarmanın şüşəsini kimsə sındırmışdı. Şüşəni sındıran əsgər əməlini boynuna almaq istəmirdi. Onun qəbahətini görənlər isə əsgər yoldaşlarını satmaq istəmirdilər. Ona görə də, bütöv bir polk səhərə qədər yatmayıb, ayaqüstə yuxusuz qaldıq. Mən onda anladım ki, mənim savadsız nənəm dünyaya meydan oxuyan sovet generallarından da çox bilirmiş…
Ağca nənəmizin gecə nə vaxt yatıb, səhər nə vaxt oyandığını heç birimiz görməmişdik. Heç bircə dəfə də onun yatıb yuxuya qaldığının şahidi də olmamışdıq. Yuxudan ayılanda onu həyət-bacada ora-bura vurxunan görərdik. Adəti idi, sübh tezdən hamıdan qabaq yerindən qalxar, dəstəmazını alıb, namazını qılardı. Onun pıçıltıyla dediyi sözlər, etdiyi dualar, elə bil qeybdən gələn sirrli-sehirli sözlər idi. Hər kəlməsi adamı ovsunlayırdı. Dua edən zaman həmişə ağlayirdı. Yanağından süzülən göz yaşları çənəsində gilələnər, sonra da damcı-damcı dizlərinin üstə tökülərdi. Tək-tək hamımıza dua edərdi. Bizlərin dər-bəladan uzaq olmağımız üçün Allaha yalvarardı. Dualarının sonunda isə özünə dua edərdi. Özünə etdiyi dua çox qəribəydi. Deyərdi: – “İlahi, səndən çox ömür istəmirəm, verdiyin bu ömürə də şükür. Amma mənim axırımı xeyirli et, məni dilsiz, ağızsız, əlsiz-ayaqsız edib kimsəyə möhtac etmə. Məni ayaqüstə öldür, yorğan-döşək möhtacı etmə”. 
Çox imanlı arvad idi bizim Ağca nənəmiz. Əl-ayağı bərəkətliydi. Əlini nəyə vursaydı o şeyə Allah o qədər bərəkət verərdi ki.
Qapıda mal-qaramız çox idi. Mal-qaranın sağılması, yerbəyer edilməsi onun əlindən gəlib gedərdi. Həftədə iki dəfə nehrə çalxayardı. Nehrənin suynu da sübh tezdən gedib kəndin yuxarıbaşındakı “Alçalı” bulaqdan gətirərdi. Bulağa, camaat yuxudan oyanmamış, səhərin gözü çırtlayanda gedərdi. Deyərdi ki, nehrənin suyu gərək bulağın əl dəyməyən ilk suyu olsun ki, yaği bol düşsün. Nehrəni də özü çalxalayardı. Xırda qoyun dərisindən olan bir parça yunlu dərini nehrənin altına atardı ki, nehrəyə daşdan-zaddan bir xətər toxunmasın. Heyva budağından bir çybuğu da vardı, həmişə əldəyməz bir yerdə, təmiz parçanın arasında saxlardı. Nehrə çalxalayarkən arada o çubuğu nehrənin “gülfə” yerindən içinə salar və yağın düşüb-düşməməsini yoxlayardı. Necə ki, çubuğun hər tərəfinə yağ yapışdı, onda bilərdi ki, nehrə hazırdır. Qabaqcadan yuyub hazırladığı vedrə, ləyənə boşaldardı nehrənin ayranını. Ayranın üzərində topa-topa üzən yağı yığıb, ovuclayar ayrca qaba qoyardı. Gözləyərdik, nehrənin yağı hazır olan kimi biz uşaqlar da hərəmiz əlimizə bir parça çörək alıb nehrənin yanında boy sırasıyla düzülərdik. 
Əlimizdəki çörəyin üstünə yağı elə səliqə ilə yaxardı ki, elə bil adamın ürəyini qıdıqlayardı. O yağ-yaxmacı dünyanın ən şirin matahı idi bizim üçün. 
Heç yadımdan çıxmaz. Bir dəfə nənəmin yuyub, təmizləyərək qurumaq üçün çəpərin yanına, xəlvət bir yerə qoyduğu nehrəni daşla vurub sındırdım. Elə bil nehrəni yox, arvadın ürəyini çilik-çilik etdim. Nehrənin paralanıb, iki yerə bölündüyünü görəndə arvad dizə çöküb hönkürdü və bircə bu sözləri dedi: – İgid öləsən səni, bala. 
Nənəmin etdiyi qarğış kefimə dəymişdi. Günahım böyük olsa da, qəlbimdə ondan küsmüşdüm. Atam səhəri gün təzə nehrə alıb gətirəndən sonra nənəmin üzünün qırışığı açıldı və günorta vaxtı yemək zamanı başımı aşağı salıb, dodaqlarımı sallayaraq, altdan-altdan ona baxdığımı görüb, yaxın gəldi və boynumu qucaqlayıb üzümdən öpdü. Kövrəlib ağladım. Tumanının ətəyi ilə göz yaşımı silə-silə: – Ağlama, səni çox istəyirəm! – dedi. 
Mızıldanaraq: – Məni çox istəmirsən. Bir nehrədən sarı mənə igid öləsən, – dedin.
Arvad gülümsədi, təkrar məni öpərək: – “İgid ölmək hər kişiyə qisməti olmur, bala. – Dedim ki, o nağıllardakı igidlər var ha, onlar kimi olasan da, yəni”.
Çox-çox sonralar, başımız müsibətlər çəkəndə, torpaqlarımız işğal olunub, el-obamıza şəhid tabutları gələndə başa düşdüm ki, nənəm mənə qarğış yox, alqış edibdir. Sən demə, igid ölmək hər kəsə nəsib olmurmuş… Mənim yazıq nənəm, ağıllı nənəm…
Nənəm ölən gününə kimi oruc-namazından əl çəkmədi. Xəstə olan vaxtlarında da namaz qılar, oruc tutardı.
Heç yadımdan çıxmaz, yayın qorabişirən ayı idi. Havalar çox isti keçirdi. Orucluq ayı həmin yaya düşmüşdü. Nənəm oruc idi. Amma iş-gücündən də əl çəkmirdi. Noxud, mərcinin yolunan vaxtı idi. Dünəndən evin böyüründəki bir parça yeri təmizləyib, ora noxud yolub tökmüşdü. Günün altında quruyub, qabığından çırtlayan noxudu döyüb, sovurub yığışdırmalıydi. 
Dərz-dərz tökülmüş noxud yığını kiçik bir təpəni xatırladırdı. Nənəmin iri bir toxmağı da var idi. Biz uşaqların o toxmağa gücümüz güclə çatardı. Nənəm isə onu başının üstünə qaldırar və qalaq-qalaq qalaqlanmış noxud dərzlərinə endirərdi. Hər zərbə endiriləndə, noxudlar qınalanıb ətrafa səpələnərdi. Nənəmizlə biz uşaqların bir şərti də vardı, xırman deyilən, şirələnmiş sahədən noxud kənara düşsəydi o bizim idi. Biz uşaqlar həmin noxudları qablara yığıb günün sonunda nənəmizə verərdik. O da bizə pensiyasından beş-on qəpik pul verərdi.
Həmin gün çox möhkəm isti vardı. Günəşin yandırıcı şüası adamın sir-sifətini qarsıtmışdı. Belə istidə oruc tutmuş nənəmizin birdən-birə ürəyi dayandı və o, üzüqoylu noxud dənlərinin üstə yıxıldı. Biz qışqırdıq. Səsimizə qonum-qonşular tökülüşüb gəldilər. Nənəmizin üz-gözünə, sinəsinə su töküb ayıltdılar. Nənən gözlərini açıb özünə gələndə qonum-qonşudan bircə bunu soruşdu: – Siz Allah, mənə su içirdib, orucumu batil etmədiniz ki?!.. Məni günaha batırmadınız ki?!..
Qonşular and-aman etdilər ki, belə iş olmadı. Ondan sonra nənəm arxayınlaşib, – Şükür sənə, ilahi, – dedi. 
Anam ildə dünyaya bir uşaq gətirdiyinə görə daima əliuşaqlı olardı. Doğduğu uşaq ayaq açıb yeriməmiş, yenə də anamın qarnı burnuna dəyərdi. Anam doqquz uşaq dünyaya gətirmişdi. Uşaqların çoxu da qız idi. Atalar sözüdür, deyir, kasıbın arvadı dişi, inəyi erkək doğar, varlının isə arvadı erkək, inəyi dişi doğar. 
Anam hər qız dünyaya gətirəndə atam deyinərdi. Atamın deyinməyi nənəmin xoşuna gəlməzdi. – Naşükür olma, bala. Adam var o qızın çölə atılan dırnağına gəzir. Allaha acıq gedər, belə nasaza sözlər danışma, – deyə atama məzəmmət edərdi. 
Atam da nənəmin bu sözlərindən sonra bir daha bu barədə söhbət açmazdı.
Qış vaxtları evimizin içindən həmişə nəm əski iyi gələrdi. Çöl-bayır şaxta-sazaq olduğuna görə, yeni doğulan uşağın əski-üsküsünü evin içində, sobanın yaxınlığındakı divara bərkidilmiş ipdən asardılar. Sobanın istisi dəyib, qurutduğu nəm əskilərin çox qəribə iyi gəlirdi evdən. Bu iyi o vaxt çox xoşlayırdım. Bu iy körpə uşağın bələyinin iyinə oxşayırdı…
Uşaqların bütün götür-qoyu nənəmizin əlindən gəlib gedərdi. Anam dünyaya uşaq gətirəndə onun doğduğu uşaqları da nənəm özü tutardı. Onun bu işdə çox böyük səriştəsi vardı. Uşaqların əksəriyyəti qış vaxtı, özü də gecəyarsı doğulardılar. Kasıb yaşayan adamlar üçün bu əlavə çətiliklər yaradardı. Anamın doğacağı ayı, bəzən günü də, beş-üç gün fərqiylə də olsa nənəm bilərdi. – Gəlin, bu ay ayındır ha, sənin… Yır-yığışını et, hazırlığını gör! – deyərdi.
Bəzən anam nənəmim təkrar-təkrar dediyi bu sözlərdən inciyən kimi olardı. Açıq deməsədə, dilinin ucunda deyinib deyərdi: – Evin tikilsin bu arvad, elə bil doğan mən yox, budur. Bilirəm də, hazırlığımı görmüşəm…
Anamın cancıdan divara söykənib, qıvrıla-qıvrıla necə ağladığını indinin özündə də unuda bilmirəm. Nənəm isə bir söz belə demədən, sakitcə əlləşərdi. Belə vaxtlarda o ikiqat zirək olurdu. Yaşına uyğun olmayan bir zirəklik vardı onda. İşi cəld və səliqəli görərdi. 
Biz uşaqlar yan otaqdan kirimişcə gözləyərdik. Uşağın qız və ya oğlan olduğunu yenə də nənəmizin sözlərindən anlayardq. Qız olanda nənəm bir az uca səslə: – Canın yansın sənin, bunun boyuna bax, hayçı-qarayçılığına bir bax, – deyərdi. 
Uşaq anadan olandan sonra nənəm həmişə anama xaşıl çalardı. O xaşılın artıq-urtuğundan biz böyük uşaqlar da yeyərdik. İçinə kəra yağı və çoxlu ədvalar qatılmış xaşılı yeməklə doymazdıq. Elə bil doğan yazıq anamız yox, biz idik.
Doqquz uşağın heç birinin ağ mələfəyə büküldüyünü görmədim. Onların əski-üsküsü atamızın könhə şalvar, köynəyi, bir də nənəmlə, anamın cırıq-sökük, daha kara gəlməyən nimdaş pal-paltarları olardı. Nənəm həmin köhnə şalvar köynəyi, paltarları səliqə ilə qayçılayıb kəsər, uşaqlar üçün əski düzəldərdi.
Nənəm həm də çox savadlı türkə-çarə qadın idi. O bizim həkimimiz idi. Yeni doğulan uşağın ongünlüyündən sonra onu yuyundurar, sonra da burnunun üçundan, yanaqlarından, dabanından, yanından iti lezvayla qan alardı. Hələ indiyə kimi də bilmirəm bunlar nəyə görəymiş?
Uşaq vaxtı mən göy öskürək deyilən bir öskürək tutmuşdum. Bu elə bir axmaq öskürək idi ki, adamı yaxalayanda az qalırdı nəfəsin kəssin. Elə bərkdən öskürürdüm ki, az qalırdı ciyərlərim ovulub ağzından tökülsün. Öskürək tutanda adam göyərib keçirdi.
Mən öskürək tutan günün səhəri nənəm böyük bacımı bayıra səsləyib onu harasa göndərdi. Bir azdan bacım kasada süd gətirdi. Nənəm onu istəkana töküb mənə içirtdi. Südün dadı başqa idi. Ömrümdə belə qəribə tamı olan süd içməmişdim. Süd həm qatı, həm də bir az turşməzə idi.
O südü içən günün səhəri mənim öskürəyim xırp kəsildi. Günortaya yaxın bacımı yanlayıb dünən mənə nənəmin içirtdiyi o südün nə südü olduğunu soruşdum. Axı, südü o tapıb gətirmişdi. Həm də, bacımın arada mənə baxıb bic-bic gülmsəməsi məni şübhələndirmişdi. 
Bacım isə nənəmin bu barədə ona bərk-bərk tapşırdığını bəhanə gətirib susdu. Axırda, çarəsiz qalıb, nənəmin balıncımın altına qoyduğu konfeti ona verəndən sonra sirri açacağına söz verdi. Konfeti ona verdim. Bacım əyilib qulağıma dedi ki, sənin içdiyin süd qonşumuzun eşşəyinin südüdür. 
Bu sözləri bacımdan eşidəndə əhvalım döndü. O dəqiqə ürəyim bulandı. Mənim öyüməyimlə bacımın həyətə qaçmağı bir oldu.
Anam həftədə bir dəfə böyük bacımın uzun, kilkəli saçını mis kasaya tökülmüş ayranla yuyardı. Hər yuyanda da deyinərdi ki, bu boyda yekə qızsan, amma saçını özün yuya bilmirsən. Belə vaxtda nənəm əyilib az qala güclə eşidiləcək səslə anamın qulağına deyərdi: – “Gəlin, başuva dönüm, sən bu evə gələndə saçını mən yumurdummu?! Nə tez yadından çıxdı o günlər? Uşaqdır da, öyrət yusun”. Sonra o, dizə çöküb anamı ehmalca dirsəyi ilə kənara itələyər və bacımın uzun saçlarını toparlayıb mis kasadakı ayrana salıb isladar, sonra isə islanmış tükləri qolunun üstünə sərərək darağın iri dişləriylə yavaş-yavaş kilkəsini alardı. Saçın ki kilkəsi açıldı, daraq saçda elə axardı ki, baxanda adamın ürəyinin qıdığı gələrdi. Nənəm arada darağa diqqətlə baxardı, gözünə bir şey sataşanda ayağa durub bir az nöyüt gətirər və təmiz ilıq suyla qarışdırıb, lap axırda bacımın saçını nöyütlü suyla yuyardı. Bunun səbəbini nənəmizdən soruşanda isə bir söz deməzdi… Amma bunun səbəbini bilirdik. Qonşu arvadı da qızının saçlarını nöyütləyəndə deyinə-deyinə deyərdi: – “Ay səni görüm, əlin heç yar əlinə dəyməsin, bu bit-sirkəni hardan doldurmusan e, başına?”
Çox kasıb yaşayırdıq, külfət böyük idi. Amma mehriban idik. Evdə dava-dalaşın qarşısını ancaq nənəmiz alardı. İstər, biz uşaqların, istərsə də, ata-anamın davasının. Bəzən atam bir şeyi bahanə edib anama əl qaldırmaq istəyəndə nənəm sakitcə deyərdi: – “Uşaqların zəhrin-bağrın yarmayın, oturun yerinizdə!” O dəqiqə atam sakitləşərdi.
Nənəm məni çox istəyirdi. – Sən babana oxşamısan, – deyərdi. – Babam necə adam olub? – soruşardım. – O çox yaxşı adam idi, – deyərdi. – Atam da babama oxşayıb? – soruşardım. – Yox, atan zəhəndə tuluğudur!- deyərdi.
Kasıb olduğumuza görə yatacaq az olardı. Qış ayları od-ocaqdan yaman korluq çəkərdik. Nənəm belə vaxtlarda təndirdə çörəkləri bişirdikdən sonra, təndirin közünü saca yığar və biz yatdığlmız otağa qoyardı. Köz də bir az istilik verəndən sonra yanıb külə dönərdi. Uzun qış gecəsində tir-tir titrəyərdik. Uşaqlar “başdı-ayaq” yatardılar ki qızınsınlar. Mən isə, döşək olmadığına görə, yorğanı ikiqat edib arasına girərdim. İkiqatlanmış yorğan arasında yatanlar olubsa, yəqin anlayarlar ki, belə yatmaq çox əzablıdır. Səhərə qədər dizlərini qucaqlayaraq bir böyürün üstə yatmalısan.
Soyuqdan titrədiyimi hiss edən nənəm mənə yaxınlaşıb ağzını qulağıma tutar və gülə-gülə deyərdi: – Döz, çətini böyüyənəcəndir. İnşallah, böyüyüb arvad alarsan, ondan sonra üşüməzsən.
Nənəmin o sözlərindən sonra içimdə, elə bil ümid işığı yanardı, bədənim qızınardı… Mən necə qışı həmin ümid işığının hesabına yola verirdim..
Nənəm imanlı və halal adam idi. Mən heç vaxt onun kiminsə dalınca danışdığını, qeybət etdiyinin şahidi olmamışdım. Bir sözü vardı, həmişə işlədərdi; – Adam gərək özünü qədrdən-qrübdən salmasın. 
Çox qənaətcil arvad idi, həyət-bacamızda çoxlu toyuq-cücə, evimizdə yavanlıq olsa da, o bizə hər şeyi cirə ilə verərdi. Qarnımız doyardı, amma gözümüz həmişə yeməyin dalınca qalardı. Əlinin duzu vardı. İstər plov bişirsin, istərsə də adicə soğansu o qədər ləzzətli olardı ki… Yemək bölməkdə də səriştəsi böyük idi. Kimə hansı ət tikəsin atacağını yaxşı bilirdi və həmişə də eyni qaydayla yeməyi çəkirdi. Zarafat deyil, on iki nəfər ailə üzvünə bir toyuğu və yaxud da cücəni bölmək asan iş deyildi. 
Uşaq vaxtı bir az qarınqulu olmuşam. Gözüm həmişə nənəmin çömçəsində olardı. Qabıma atılan əlavə xırdaca ət parçası da məni sevindirərdi. Böyük bacımla qazan dibi qaşımaq üstündə həmişə mübahisə edərdik. Bu mübahisəni yenə də onun sözləri kəsərdi. Belə vaxtda deyərdi ki, qazan dibi yeyən adamın toyunda yağış yağar. 
Kənd uşağı oduğumuza görə yağışın, palçığın nə olduğunu yaxşı bilirdik. Ona görə də, tezcəli qazanı bir-birimizə tərəf uzadıb: – al sən ye, – deyərdik.
Təsərrüfatımız böyük idi, qara malımız, qoyun-quzumuz, həyət-bacada toyuq-cücəmiz vardı. Əkin sahəmiz də böyük idi, yay vaxtı bostanımız bol olardı. Həm kasıbçılıqdan, həm də yemədiyimiz məhsulları qonum-qonşuya satardıq.
Nənəmin bir tərəzisi vardı. Tərəzinin gözləri həsir pisələrindən hörülmüşdü. Süzülüb getməsin deyə, qıraqlarına bərk parçadan yamaq salınmışdı. Tərəzinin içində bir kiloluq çəki daşı da var idi. Bu cəki daşı qoşa yumruq boyda idi. Qap-qara çaylaq daşı idi. 
Nənəm o tərəziylə bir şey çəkəndə, elə bil o tərəzidə imanını çəkirdi. Tərəzinin o həsir gözləri ki, bərabərləşdi, hə, onda arvad bir az da artıq atıb deyərdi ki, bu da halallıq olsun. 
Kəndimizdə Qaraqız deyilən lal bir arvad var idi. Həmişə yağı, şori və bostan məhsullarını gəlib nənəmdən alardı. Biz uşaqlar ondan çox çəkinərdik. O həyətə girəndə küyüyüb həyətdən çıxardıq. Qəribə gülüşü vardı. “pə-pəhhh” deyib elə qəh-qəhə çəkərdi ki, adamın başında tükləri biz-biz durardı. 
Qaraqız nənəmə çox inanırdı. Nənəm də onun dilini elə bilirdi ki… Bəzən saatlarla onların bir-biriylə “söhbət” etdiklərinin şahidi olmuşduq. Qaraqız çox diqqətcil və gözdən tükqapan bir arvad idi. Hələm-hələm ona bir şeyi bəyəndirmək olmazdı. Xiyarın əyri-üyrüsünü, pamidorun kələn-kötürün seçib atar, harda malın fəri var onu tərəziyə qoyardı. Gözünü də tərəzidən çəkməzdi. Bir şey alanda dizə çökər və gözlərini tərəzinin pərsənginə elə dikərdi ki, elə bil aldığı pamidor, xiyar deyil qızıldır. Nənəm də altdan-altdan onun hərəkətlərinə baxıb, dodaqaltı qımışardı. 
O çəki daşı bizim evdə müqqəddəs sayılirdı. Nənəmin qorxusundan o daşa əl vurmağa cürət etməzdik. Tərəzi ilə çəki daşının evimizdə öz yeri vardı. Eyvanın küncündə, divara çalınmış mıxdan asılardı tərəzi. Çəki daşı da həmişə tərəzinin bir gözündə olardı. 
Bir dəfə əriyin çəyirdəyini sındırmaq üçün o daşı tərəzinin içindən götürüb həyətə apardım və bir neçə ərik dənəsinin qabığını onunla əzdim. Birdən-birə necə oldusa, çəki daşı ərik dənəsindən yayınıb altdakı daşa dəydi və xırdaca, barmaq boyda bir hissə qopub yerə düşdü. Diqqətlə baxmayınca daşdan qopan yeri ayırd etmək olmazdı. Amma necə olsa, çəki daşıydı, nə vaxtsa nənəm bunu biləcəkdi. 
Fəncən daşı aparıb yerinə qoydum və bu barədə evdə heç kəsə bir söz demədim. Üstündən bir müddət keçdi, bir gün yenə də Qaraqız arvad bizə gəlmişdi, deyəsən, bu dəfə şor alırdı. Nənəm tərəzidə şoru çəkib ona verdi. Arvad çıxıb getdi. Bir azdan qonşuluğumuzda yaşayan hesab müəllimi Şaban müəllim də gəlib şordan, noxuddan nə isə alıb getdi. Sonra bir neçə qonşu da gəlib nənəmlə alver etdilər. Bu zaman qəribə bir hadisə baş verdi. Bir də gördük ki, Qaraqız arvad hay-küylə bizim evə tərəf gəlir. O çatar-çatmaz həyətdə bir hənğamə qopartdı ki, gəl görəsən. Nənəm tez həyətə düşüb baş verənlərlə maraqlandı. Qaraqız arvad əlindəki şoru nənəmə göstərərək, qiyamət qoparırdı. Nənəm isə onu sakitləşdirməyə çalışaraq, nə baş verdiyini öyrənmək istəyirdi.
Qaraqız isə əlindəki şoru nənəmə göstərərək nə isə başa salmağa çalışırdı. Deyəsən, nənəm onu anlamışdı. Qaraqız bu dəfəki aldığı şorun kilodan az olmasından narazılıq edirdi. 
Nənəm şoru onun əlindən alıb tərəziyə qoydu və çəkdi. Hər ikisi gözlərini tərəzinin pərsənginə dikmişdilər. Tərəzinin hər iki gözü bərabər dayanmışdı.
Nənəm özü də fikirliydi. O, çəki daşını əlinə alıb, o tərəf-bu tərəfinə baxdı.. Birdən o daşın qırağından bir çimdik yerin qopub düşdüyünün gördü. İlk dəfə idi ki, nənəmin utandığndan sifətinin qızardığını gördük. O evə dönüb yağdan, şordan əlinə nə keçdisə gətirib Qaraqızın torbasına qoyub onu yola saldı, heç pul da almadı.
Sonra arvad çəki daşını bizə göstərib: – Bu kimin işidir?- soruşdu. Qorxumuzdan heç kəs cınqırını belə çıxartmadı
Arvad dərindən köks ötürüb : – Siz məni günaha batırdınız! – dedi və ağladı.
Üstündən çox illərin keçməsinə baxmayaraq, hələ də məni düşündürən bir məsələnin narahatçılığını keçirirəm. Necə oldu ki, ömründə bircə gün də dərs oxumayan, savadsız, lal-kar olan bir qadın çəki daşından qopmuş dırnaq boyda bir tilişkəyə görə tərəzinin səhv çəkdiyini hiss edə bildi, amma ali təhsili olan və uzun müddət riyaziyyatdan dərs deyən bir müəllim bunu hiss edə bilmədi.
… Nənəmiz yüz yaşında dünyasını dəyişdi. Allahdan dilədiyi kimi bir gün də olsun yorğan-döşəkdə xəstə yatmadı. Elə sağ-sağlam, axşam yatağına girib yatdı və bir də səhər oyanmadı… 
Birinci dəfəydi ki, həmin səhər ev adamları ondan qabaq yerlərindən durmuşdular. O isə həyət-bacada gözə dəymirdi. – Yəqin, naxoşlayıbdır! – deyə heç kəs qıyıb onu oyatmadı. Amma narahat idik.
Ev adamlarından kimsə nənəmizin yatdığı otağa yaxınlaşdı. Yaxınlaşmağıyla ağlaya-ağlaya geri dönməsi bir an oldu…
Mən onun ölümünü öz gözlərimlə gördüm. Arxası üstə düm-düz uzanmışdı. Gözləri yumuluydu. Mənə elə gəldi ki, nənəm ölən zaman öz gözlərini də özü öz əliylə qapamışdı. Çünki onun bir əli sinəsində, o biri əli isə gözlərinin üstə quruyub qalmışdı. Sifəti ağappaq, nurlu idi. Bir azca gülümsər çöhvrəsindən, sanki bəxtəvərlik yağırdı. Onu ağrısız-əzabsız öz dərgahına apardığına görə, yəqin, Allahına şükranlığıydı onun bu gülümsər çöhvrəsi.
Nənəm günortaya yaxın dəfn olundu. Qəbiristanlığa aparılarkən mən də onun cənazəsi qoyulmuş mafaya çiyinlərimi söykədim. Qu quşunun tükü kimi yüngül idi nənəmin cansız bədəni. Yazıq arvad, heç kəs inciməsin deyə, elə bil, öz cənazəsini də məzara özü aparırdı.
Nənəm böyük bacıma bir vəsiyyət etmişdi. Tapşırmışdı ki, Qaraqızın bundan sonra aldığı nə olacaqdısa, onu tərəzidə artıq çəksin. Nənəmiz son günlərində yəqin ki, bunun xiffətini edirmiş.
Onun vəsiyyətini böyük bacım yerinə yetirirdi. Qaraqız arvad hər dəfə bir şey almağa gələndə bacım çəkidən əlavə onun qabını doldurmamış yola salmazdı. O da, iki əlini qoşalaşdırıb üzünə qoyar və boynunu əyərək gözlərini yumub ölmüş nənəmizi belə yad edirdi. 
Nənəmin qırx mərasimini yola verəndən sonra birdən-birə o çəki daşı da yoxa çıxdı. Hara getdi, kim apardı bilən olmadı. Hamımız çox qəmləndik. Axı, nənəmizi bizlərə ən çox xatırladan o çəki daşı idi. O çəki daşı, elə bil, nənəmin ruhu idi. Birdən-birə o ruh da bizi tərk edib getmişdi…
Çəki daşından sonra Qaraqızın da ayağı bizim həyətdən kəsildi. O, bir daha bizim evə gəlmədi. Get-gedə evimizin səliqə-səhmanı da pozuldu. Atamla, anam hər gün bir-birləriylə deyinirdilər, günlərlə küslü qalırdılar, onları barışdıran da olmurdu. Uşaqların birinin sözü, o birinin boğazından keçmirdi, tez-tez dava-dalaş edirdilər.
Həyətimizin mer-meyvəsi, bostan-tərəvəzi yavaş-yavaş solub-solxurdu, alan olmurdu. Mal-qaranın yağ, pendiri də azalmışdı. Həyətdə, güllüyaylıq kimi rəngbərəng olan, toyuq-cücələr də qırılıb, azlmışdılar. Evimizin urvatı, xeyir-bərəkəti də çəkilmişdi, ziyan ziyan üstündə dəyirdi həyət-bacamıza. 
…İllər ötdükcə dünyanın nizam-tərəzisi də yavaş-yavaş dəyişib, pozulmağa başlayırdı… Elə bil, bizim evi də, el-obanı da, hətta kainatı da səhmana salan nənəm və bir də onun çəki daşı imiş…

Müəllif: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Meyxoş Abdullah

КРИК ДУШИ

(Эссе) 

Кто ты,человек?! Почему ты приходишь ко мне во сне? Почему ты путаешь мои мысли? Почему ты беспокоишь меня и не даешь жить?! Я ведь никогда тебя не видел, я тебя не знаю. Может быть ты приведение или ангел, ниспосланный Всевышним? А может быть ты просто отверженый, бездомный, человек! 
Дай мне дожить свою отравленную жизнь, наполненную болью. Почему ты зацепился за мое сердце, человек?!.. Ты захлебнешься в моих слезах, будешь вздрагивать от моих всхлипываний, я сведу тебя с ума, я превращу твою жизнь в ад, человек! Ты будешь сожалеть о том, что родился. Ты согласен принять это все, человек?! Что ты хочешь от меня? Что я могу тебе дать кроме горя и страдания?! Тебе себя не жалко?! Ты заблудишься в своих воспоминаниях и мыслях. И, клянусь Аллахом, ты сойдешь с ума! Ты пришел ко мне тогда, когда от меня отвернулись знакомые и друзья, родные и даже сам Всевышний. Кто ты, человек?! Скажи мне что-нибудь! Что ты все молчишь? Скажи, кто ты?! Почему ты молчишь, человек?! Будь ты проклят! Разорвись ты на клочья, ударяясь об скалы! Да выколит сокол когтями твои глаза! Да будь ты растерзан тиграми! 
Кто ты, человек?! Да отсохнет твой молчащий язык!.. Почему ты так мучаешь меня?! Почему не даешь мне жить?!.. 
Я жизнь свою тебе отдам! Да отсохнет мой язык, проклинающий тебя! Скажи, кто ты, человек?!..

Перевод : Terane Memmed

Автор: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – 18 – ci yazı

“AŞUQQA” –BİR SÖZÜN İŞIĞINDA 
(ON SƏKKİZİNCİ YAZI)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum. Bütün düya xalqlarının dillərindəki, kəlmələrin sayı qədər uca Yaradana şükürlər olsun ki, yeni bir görüş qismətimiz oldu. Bu gün Ana dili günüdür. Söhbətə başlamazdan əvvəl bütün səmimiyyətimlə etiraf etmək istəyirəm ki, bu coğrafiyada doğulduğuma, belə şirin, axıcı, elastik, olduqca zəngin və qədim bir dilin təbii daşıyicısı olduğuma görə qürur duyur və hər dəfə dilimizdəki səslərə uyğun işarələr (hərflər), kəlmələr barədə düşünəndə (ON BİRİNCİ YAZI “SÖZLƏR VƏ HƏRFLƏR” daha ətraflı burada: SÖZLƏR VƏ HƏRFLƏR – Zaur Ustac ) ulu əcdadlarımızla fəxr edir, hər bir işarə (hərf), söz (kəlmə) üçün ilk öncə onlara təşəkkür, sonra isə uca Yaradana şükürü-səna göndərirəm. Doğma ana dilimi təşkil edən hər bir söz mənim üçün çox dəyərli və olduqca qiymətlidir. Dilimdəki hər kəlmə evimin divarındakı bir daş kimidir mənim üçün… Xüsusi ilə köhnəlmiş sayılan, indi elə də yayğın şəkildə işlənməyən sözləri özümə daha doğma bilir, ya onların mənə ehtiyacı olduğunu, ya da mənim onlara möhtac olduğumu həmişə özlüyümdə hiss edirəm… Adətən belə sözləri qeyri-iradi işlədir sonra haqqında araşdırma aparıram. Belə sözlərdən biri də “AŞUQQA” sözüdür. Bu sözü mən bir dəfə “BİLSİN” şeirində “aşuqqalar düzü bilsin” şəklində işlətmişəm və o şeirin yer aldığı kitabda bu kəlmə barədə qısa məlumat vermişəm. Lakin, müxtəlif yaş təbəqələrindən olan, olduqca müxtəlif peşə sahiblərinin bu söz barədə o qədər sualları olmuşdur ki, bir daha bu barədə belə bir gündə daha geniş və anlaşılan şəkildə yazmağı özümə borc bildim… Bəli dilimizdəki hər bir kəlmə evimizin divarındakı öz yeri və funksiyası olan vacib bir daş kimidir, sözsüz ki, bu daşların bir-bir düşməsinə heç kim razı olmaz… Beləliklə bir daha qeyd etmək istəyirəm ki, “AŞUQQA” sözü çox qədim, bizim ana dilimizə məxsus sözdür. Mən bu sözü ilk dəfə lap kiçik yaşlarımda (yazıb-oxumağı bacarmadığım vaxtlarda) Qrabağda; Ağdam rayonu, Yusifcanlı kəndində eşitmişəm. Bu sözü xüsusi ilə yaşlı qadınlar, “səhv düşmüş”, “çaşmış”, bəzən də “naxələf”, “anlamaz” mənasına gələn vəziyyətlərdə işlədirdilər. Belə yaşlı qadınların bu sözü Rus dilindəki “ошибка” sözünün təhrif olumuş forması kimi işlədirlərmiş fikri heç bir əsasla qəbul edilə bilməz. Ancaq, əlbətdə tamamilə əksini fərziyə etmək mümkündür. Bu arada onu da qeyd etməyi özümə borc bilirəm ki, (tam aydınlıq hasil olması üçün) mən təbii daşıyıcısı olduğum dili öyrəndiyim insanlar – əcdadlarım Şam, Ərdəbil, Göyçə, Sivas aralığı qədər ərazilərdə, xanlıqlar vaxtı təxminən Qaradağ, Qarabağ, İrəvan xanlıqları sərhədlərində yaşamışlar. Haqqında söhbət açdığımız “AŞUQQA” sözü bizim ana dilimizə məxsus qədim sözdür. İşlənmə arealı Şərqi Türküstandan fakt Qarabağa qədər olduqca geniş bir ərazidir. Demək olar ki, bütün Türk xalqlarının danışığında rast gəlmək mümkündür. Rus dilinə də çox güman ki, Orta Asiyada yaşayan Türk xalqlarının dilindən keçib. Yəqin ki, dəfələrlə qonşularına qarşı anlaşılmaz hərəkətlər, naxələflik etdiklərinə, tez-tez çaşıb, yollarını azdıqlarına görə çox eşitmiş və hal-hazırda dillərində işlətdikləri “ошибка” formasında və ya başqa, bizim indi bilmədiyimiz bu sözə keçid ola biləcək hər hansı bir təhrif olunmuş ilkin formada dillərinə qəbul etmişlər. “AŞUQQA” sözünün bu gün, bizim yaşadığımız dövrdə ifadə etdiyi anlam, “səhv”, “səhv düşmüş”, “çaşmış”, “anlamaz”, “naxələf”, “namərd”, “yolunu azmış” və digər buna oxşar hal və vəziyyətlərdən ibarətdir. Əlbətdə, “AŞUQQA” sözü təmsili, misal olaraq seçilmiş bir sözdür. Dəyərini bilməli olduğumuz olduqca qədim və zəngin dilimizdə o qədər belə sözlər, kəlmələr vardır ki, … Gəlin ana dilimizi öyrənək, qoruyaq və heç olmasa bizə gəlib çatmış şəkildə gələcək nəsillərə ötürməyə çalışaq, bunu nə qədər bacaracağıq onu zaman göstərəcək… Sona qədər həmsöhbət olduğunuza görə təşəkkür edir, yeni-yeni görüşlər üçün uca Yaradandan möhlət istəyirəm. Sağ olun. Var olun.

21.02.2019. Bakı.

QEYD:

Bu yazı müxtələf saytlarda yayımlanmaqla bərabər müəllifin “YARADANLA BAŞ-BAŞA” və “QƏLƏMDAR” adlı kitablarında müstəqil məqalə kimi yer almışdır.

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – 16 – cı yazı

BİR KİTABA YÜKLƏNMİŞ MİN FİKİR

                                VƏ YA

     TƏRANƏ MƏMMƏDİN “TOR” – U

ON ALTINCI YAZI

Salam olsun, dəyərli oxucum. Uca Yaradana dünyadakı kəlmələrin sayı qədər şükürlər olsun ki, yenidən sizlərlə görüşmək nəsibimiz oldu. Sözün həqiqi mənasında nə xoş halımıza…

Öncə onu qeyd etmək istəyirəm ki, bu yazını sayca on beşinci olan “Yazarlar və yazılar” məqaləsinin əlavəsi və ya tamamlayıcı bir hissəsi kimi də qəbul etmək olar. Həmin yazıda ümumi şəkildə və daha qlobal səpkidə romançılıqdan söhbət getdiyindən oxucunun fikrini dolaşdırmamaq məqsədi ilə bu yolu seçdim. Onu da əlavə edim ki, bundan bir sonrakı, yəni “Hərb mövzulu yazılar” adlı on yeddinci yazı ilə bu məsələ tamamlanır. Ümumiyyətlə, bu yazılar nədən yaranır? Yazmaq bir ehtiyacdır, vəssalam. Mühit, məqam və ya hər hansı bir an yazını sifariş edir və yazar da acizanə şəkildə qələmi əlinə götürüb yazmağa başlayır. Tam səmimi olaraq bildirmək istəyirəm ki, belə bir mövzuda yazı yazmaq istəyi hələ ötən əsrin 90-cı illərindən rəhmətlik Ziya Bünyadovun, tanınmış yazarlarımız Elçinin, Anarın yazdığı əsərlərlə tanış olduğum vaxtlardan yaranamışdı. Çox sonralar İlahinin qisməti Əhmədbəy Ağaoğlu haqqında Ülviyyə Hüseynlinin mükəmməl bir yazısı ilə tanış oldum və bu fikrim bir az da qüvvətləndi. Hamımızın yaxşı tanıdığı Elxan Elatlının şeir kitabı düşdü əlimə (şəxsi kitabxanamda Elxan Elatlının üç şeir kitabı var), oxudum valeh oldum. Eyni zamanda, artıq nə vaxtsa belə bir yazını mütləq yazacağımı özüm üçün dəqiqləşdirdim. Texniki istiqamətdə təhsil almış daha iki tanınmış şairimizin adını çəkməklə bu sözə qüvvət məsələsini yekunlaşdırmaq istəyirəm. Onlardan biri dəyərli şairimiz Abdulla Cəfər, digəri isə doğum günü də bu günlərə təsadüf edən milyonların sevimlisi, nəğməkar şair Vahid Əzizdir. 23 noyabr Vahid müəllimin ad günüdür, bu gün münasibəti ilə sevimli şairimizi təbrik edir, Uca Yaradandan ona uzun ömür, cansağlığı arzu edirik. Var olun, yazın, yaradın, dəyərli insan…

Nəhayət, Təranə Məmmədin “Tor” kitabı, bu kitabdakı eyni adlı povesti və digər fərqli problemlərdən bəhs edən oxşar motivli hekayələri ilə tanış olduqdan sonra yazı yarandı. Sual ola bilər ki, yuxarıda sadalanan müxtəlif tanınmış və o qədər də tanınmayan imzaların söhbətə nə dəxli… Bu kiçik yazıda iki məsələ; mükəmməl (standat və ya standarta yaxın) nümunələr və ədəbiyyatçı olmayan yazarların yaradıcılığındakı fərqli məqamlar üzərindən fikir yürüdərək “Tor” haqqında söhbət açacaq, bir kitaba yüklənmiş min fikrin mində birinə aydınlıq gətirməyə çalışacağıq. Yuxarıda sadaladığım əsaslarla, müasirlərimiz olan, özlərini ədəbiyyat sahəsində görən, görmək istəyən gənclərə faydası ola bilər – düşüncəsi ilə bu sətirləri qələmə alıram.

“Yazarlar və yazılar” yazısındakı fikri davam və inkişaf etdirərək bildirmək istəyirəm ki, insan hansı sahədə çalışırsa çalışsın (müəllim, həkim, mühəndis və s.), təbiətin, yaranışın, həyatın bir parçası olduğunu unutmamalıdır. Yaratdıqları ətrafa zərər vermədən onun özünə, inkişafına, rifahına xidmət etməlidir. Konkret yazarların, ədəbiyyatın probleminə gəlincə, yazar adı yaradıcılıq olan işlə elə məşğul olmalıdır ki, sözün əsl mənasında izi qalsın. Öz izi. Başqasının etdiyinin surətini çıxartmasın, özü nəsə yaratsın… Yəni, yazılan yazı zaman ötdükdən sonra dəyərini itirməsin, əksinə, dəyər qazansın, daha da əhəmiyyətli olsun. Nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm ki, müəllifin kimliyindən asılı olmayaraq qələmdən çıxan yazı artıq özü-özlüyündə müəyyən bir ədəbi hadisədir. Bu o deməkdir ki, indi yazılanları yüz il sonra oxuyanlar bizim indiki həyat tərzimizdən, başımıza gələnlərdən az-çox səhih məlumatlar ala bilsinlər. Bugünkü yazı o informasiyanı daşımırsa, onun bir adı var – cəfəngiyyat… Məni bağışlayın, ədəbiyyatdan çox uzaq cəfəngiyyat… “Yazarlar və yazılar” yazısındakı fikrimi bir daha qabardaraq, altını cızaraq, vurğulamaq istəyirəm ki, insanlığa, onun ikişaf tarixinə xidmət etməyən istənilən yazılı nümunə müəllifinin kimliyindən asılı olmayaraq sadəcə kağız yığınıdır, vəssalam. Bu işdə deyərdim ki, ixtisaca filoloq olmayanların bəxti daha çox gətirib. Bu, əslində təbii və məntiqi nəticədir. Çünki onlar ədəbiyyatçı olmadığına, qayda-qanunlara o qədər də dərindən bələd olmadıqlarına görə yaratdıqları istər-istəməz orijinal, özünəməxsus alınır. Filoloji təhsil alanların məntiqi olaraq quruluş-struktur baxımından demək olar ki, həmən-həmən bir-birlərini təkrarlamasının əksinə olaraq, dəqiq elimlər sahəsində təhsil alanlar və ya hansısa yüksək dəqiqlik tələb edən sahədə çalışanların yaratdığı yaradıcılıq nümunələri sistemliliyi, yığcamlılığı, əhatəliliyi, tamlığı, bitkinliyi və özünəməxsusluğu ilə seçilir. Bu qeydlər heç də bütün ədəbiyyatçı yazarların yaratıqlarına aid deyil, nisbi və ümumi xarakter daşıyır. Belə geniş bir girişdən sonra həyatda olan bütün mövcudatın nisbiliyini də nəzərə alaraq yazının məqsədini açıqlamaq istəyirəm. Xüsusi ilə sözüm əlində qələm olanlara aiddir. Bu məsələ məni həmişə narahat edir və şeirlərdə də ara-sıra, yeri gəldikcə toxunuram.

Məsələn, “Söz müqəddəsdir”, “Vurğuna”, “Olub” şeirləri ünvanlı şəkildə, sırf bu məqsədlə qələmə alınmışdır. Yazımızın məqsədi Təranə Məmməd və onun yazmış oduğu “Tor” kitabı timsalında belə bir nümunənin olduğunu xatırlatmaqdır. Bu təqdimat özü-özlüyündə əgər heç bir təsir və mənafe olmasa, müasir dövrümüzdə də həcmindən asılı olmayaraq mükəmməl sənət əsəri yaratmağın mümkünlüyünü ortaya qoyur və varlığını nəzərimizə çatdırır. Haqlı sual oluna bilər, niyə Təranə Məmməd? Nə üçün “Tor”? Cavabı isə hələ girişdə sadaladığım məqamlar və məlumatın son dərəcə yeni – çağdaş olmasıdır. Ən yeni nümunə üzərindən yazarlarımızın yazılarına bir baxış deyək adına…

Qəhrəmanımızın nümunəsinə keçməzdən əvvəl söhbətimizin daha anlaşıqlı olması, yəni mənim qeydlərimin əsası və sizin mətləbə daha yaxın olmanızı təmin edəcəyinə inandığım üçün kiçicik bir ümumi məlumatlandırmaya ehtiyac duydum.

Beləliklə, tanınmış yazar Təranə Məmməd haqqında QISA ARAYIŞ:

Təranə Məmməd (Əliyeva Təranə Məmməd qızı) 1 iyun 1956-cı ildə anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. 1981-1990-cı illərdə Azərbaycan Dillər Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən kurslarda və eyni zamanda Bakı Dövlət Universitetində ərəb dilini tədris edib. Bir müddət Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Mətbuatda Dövlət Sirlərini Mühafizə Edən Baş İdarədə redaktor işləyib. Sonralar isə Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində məsul vəzifədə çalışıb. Hal-hazırda ehtiyatda olan Polkovnik-leytenantdır. “Payızda bahar”, “Gözlərdən öpüb ayrılın”, “Etiraf, Priznanie” adlı şeir və nəsr kitablarının müəllifidir. Haqqında söz etdirən “Tor” kitabı müəllifin sayca dördüncü kitabıdır.

Müəllifin sayca dördüncü kitabı olan “Tor”a biz də məhz dörd tərəfdən yaxınlaşıb, fikrimizi dörd baxş bucağından gördüyümüz, dörd aspektdən əsaslandırmağa çalışacağıq. Həmin dörd meyar aşağıdakılardan ibarətdir:

– Kitabın dili,

– Struktur – quru luşu,

– Mövzu aktuallığı,

– Əhatəliliyi.

Yazının dili bütün dövürlərdə aktual problem olsa da, xüsusi ilə son zamanlar qloballaşma adı altında baş verənlər və eləcə də dövlət başçısı səviyyəsində ana dilimizə olan qayğının fonunda bir daha xüsusi əhəmiyyət kəsb edən qabarıq məsələ kimi ortaya çıxır. Bu məsələdə Təranə xanımın yazdıqları nümunə göstərə bilinəcək səviyyədə tam, bitkin əsərlərdir. Təranə Məmmədin əsərlərinin dilindən yazarkən, nədənsə, qeyri-iradi azyaşlı oğluna siqareti tərgitmək üçün onu əvvəlcədən müxtəlif bahalı siqaretlər alıb dolduraraq hazırladığı otağa həbs edib, – “di, nə qədər çəkirsən, çək” – deyən atanın misalı yadıma düşür. Təranə xanım dörd fərqli dildə eyni səviyyədə yaradıcılıq imkanlarına malik olmasına baxmayaraq, onun bir dildə, yazdığı digərinə qarışmır. Yazılarının dili ümumi qəbul olunmuş formada, məsələn, bütün dövürlərin dahi yazarı ünvanının tək daşıyıcısı L.Tolstoyun başqa dillərdəki frazalara əsərlərində yer ayırdığı şəkildə istifadə etməsini nəzərə almasaq, olduqca təmiz, səlis və aydındır.

Əsərlərin quruluşu, olduqca yığcam, sanki, gözəgörünməz bir struktur sxem üzərinə yığılmış ayrı-ayrı, biri digərinə vəhdət üçün mütləq möhtac olan pazl hissəcikləri toplusu kimidir. Qısa və konkretdir. Bu baxımdan, kitabdakı hekayələr hər biri özü-özlüyündə bir povestin, povest isə əslində həcmli bir romanın yüklülüyünü daşıyır. Təranə xanım adi görünən bir məişət problemi üzərinə qurulmuş təhkiyəni ani bir xatırlama və ya sualla illər öncə baş vermiş əhəmiyyətli hadisənin üzərinə yönəldib, bu mühüm məsələ barəsində bir-iki cümlə ilə oxucuya elə müfəssəl məlumat yüklü informasıya ötürür ki, bu sadəcə qibtə ediləcək hal, onun illərin gərgin əməyinə söykənən, hər ötən saniyənin olduqca qiymətli olduğu, sözün anında fiksasiya etmək bacarığının mühüm olub, həyati əhəmiyyət kəsb etdiyi fəaliyyətindən, iş təcrübəsindən qaynaqlanır. Uzun illər əmək fəaliyyəti nəticəsində qazandığı sistemlilik, yığcamlılıq, dəqiqlik, bütövlük kimi xarakter xüsusiyyətləri hər sözdən, hər cümlədən, hər bir fikirdən boylanır və görünür.

Yazdıqlarının demək olar ki, hamısı həmən-həmən aktual mövzuları əhatə edir. Söhbətin, hekayətin zaman və məkan olaraq hardan başlayıb, harada bitməsindən, məzmunundan asılı olmayaraq hal-hazırda bir vətəndaş kimi hər birimizi narahat edən Qarabağ problemi, qaçqın və köçkünlərimizin vəziyyəti, Xocalı faciəsi, Aprel döyüşləri, gənclərin və gənc ailələrin problemləri, ölkəmizdə baş verən dəyişikliklər, fasiləsiz inkişaf, quruculuq işləri və başqa digər mühüm əhəmiyyətli hadisələr onun yazdıqlarının əsasını, canını, ruhunu, şah damarını təşkil edir.
Elə yuxarıda sadaladıqlarımız keyfiyyətlər Təranə Məmməd yaradıcılığının zənginliyini, rəngarəngliyini, əhəmiyyətini gözlər önünə sərməyə kifayət edir. Ancaq bunlar hələ hamısı deyil… Həcmindən asılı olmayaraq, Təranə xanımın yazdıqları əhatəliliyi baxımından da çox seçilir. Hər bir bədii səhnənin təsviri, obrazın canlandırılması zamanı xüsusi bir musiqi duyumu, rəssam peşəkarlığı sezilir onun yaratdıqlarında… Özünəməxsus, orijinal bir təhkiyyə üslubuna malik olan Təranə Məmməd, məsələn, adi bir uşaq bağçasındakı tərbiyəçi ilə uşağın arasındakı dialoq zamanı ölkəmizin tarixində baş vermiş istənilən məsələni çox asanlıqla ortaya çıxarıb, əhatəli şəkildə oxucusuna təqdim etməyi bacarır və hekayət bitdikdən sonra oxucuda heç bir cavabsız sual, yarımçıq məsələ qalmır. Təranə xanımın yaratdığı obrazların prototipləri Şəhidlər Xiyabanında uyuyan şəhidlərimizdən tutmuş, hal-hazırda bizimlə birlikdə gündəlik yaşam mücadiləsi verən müxtəlif zümrələrə aid uşaqlar, yeniyetmələr, gənclər, yaşlılar, xəyalları yarım qalmış övladlar, dünyaları yıxılmış valideynlər, tələbələr, fəhlələr, iş adamları, qazilərimiz, torpaq-yurd həsrəti ilə yaşayan qaçqın-köçkünlərimiz kimi müasirlərimizdir.

“Yazarlar və yazılar” məqaləsindəki yazarların bütün dövrlərdə aktual olan iki sevimli mövzusu var, – “müharibə və məhəbbət” fikrinə qayıdaraq qeyd etmək istəyirəm ki, Təranə Məmməd bu iki mövzunu çox ustalıqla birləşdirib, söz israfçılığına yol vermədən hər güllənin həyati əhəmiyyət kəsb etdiyi xüsusi əməliyyatda olan kəşfiyyatçı əsgər dəqiqliyi ilə bütün məsələlərin öhdəsindən böyük məharətlə gələrək, misilsiz, xüsusi ilə gələcək nəsillər üçün, eyni zamanda müasirlərimiz olub, ancaq dünyadan xəbərsiz yaşayanlar üçün gözəl nümunələr yaradır. Bizə qalan onları əldə edib oxumaqdır.

Sonda bir haşiyəyə çıxmaq istəyirəm. Bu fikri sizə çatdırmazdan əvvəl yenə də bütün mövcudatın nisbiliyi məsələsini unutmadığımı və bunu xatırlayaraq, “Yazarlar və yazılar” məqaləsindəki fikirlərimin davamı olaraq, bildirmək istəyirəm ki, necə ki, müasir romançılar üçün müəllifi mübahisəli olsa da, əsl Azərbaycan Ədəbiyyatı incisi hesab etdiyim “Əli və Nino” bütün meyarlara cavab verən roman standartı ola bilər, eləcə də Təranə Məmmədin “Tor” povesti bu janrda özünü sınamaq istəyənlər üçün nümunə sayıla biləcək bir əsərdir. Daha bir misalla söhbətimi yekunlaşdırmaq istəyirəm, bu gün 20-25 yaşı olan gənclər çox hörmətli yazarımız Anar müəllimin “Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi”, “Dantenin yubileyi” (bu əsərləri ona görə misal çəkirəm ki, əminəm, bu yazını oxuyanlar mütləq o əsərlərlə də tanışdır…) və digər ötən əsrin ortalarında, sonlarına doğru, yaratığı mükəmməl nümunələr vasitəsi ilə həmin dövrün olduqca müxtəlif, demək olar ki, həmin dövr cəmiyyətini təşkil edən bütün zümrələrin nümayəndələrini sosial və mədəni cəhətdən tanıyır, insanların düşüncə və həyat tərzin, yaşam səviyyəsin, öyrənir, ümumilikdə hadisələrin cərəyan etdiyi zaman kəsiyi və məkan haqqında vacib məlumatlar əldə edirsə, gələcək nəsillər də Təranə Məmmədin yazdıqları əsasında bizim indi yaşadıqlarımız barəsində mühüm olan informasiyaları əldə edə biləcəklər. Yazar üçün bundan böyük xoşbəxtlik, səadət ola bilərmi? Bütün yuxarıda sadaladıqlarıma istinadən bəyan edirəm ki, hər bir qələm sahibinin ümdə vəzifəsi, həyatda var olma səbəbi, onun heç bir sapmaya yol vermədən yerinə yetirməli olduğu missiya, məhz elə bundan ibarətdir. Təranə xanım bu vəzifənin öhdəsindən layiqincə gələn yazarlarımızdan biridir. Bu münasibətlə onu təbrik edir yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik. Xeyirli-uğurlu olsun, Təranə xanım. Yolunuz açıq olsun…

Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkürümü bildirir, Uca Yaradandan hamınıza uzun ömür, cansağlığı, ailə səadəti arzu edirəm. Yeni-yeni görüşlərədək. Var olasız. Uğurlarınız bol olsun.

21.11.2018 – Bakı.

QEYD:

Bu yazı müxtələf saytlarda yayımlanmaqla bərabər müəllifin “YARADANLA BAŞ-BAŞA” və “QƏLƏMDAR” adlı kitablarında müstəqil məqalə kimi yer almışdır.

Bundan əlavə “TƏZADLAR” qəzetinin N:41 (2181) 27 noyabr 2018 – ci il sayında dərc olumuşdur.

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Zaur Ustac – 13 – cü yazı

ON  ÜÇÜNCÜ   YAZI

QƏDİMLİYƏ  BÜRÜNMÜŞ  YENİLİK.

Salam olsun, çox dəyərli oxucum. Uca Yaradana dünyadakı kəlmələrin sayı qədər şükürlər olsun ki, Sizinlə növbəti görüşə şans verdi. Bugünkü söhbətimizin mövzusu son günlərdə yeni işıq üzü görmüş – KÖHNƏLİYƏ, QƏDİMLİYƏ BÜRÜNMÜŞ BİR YENİLİK olan –oxucularını, pərəstişkarlarını  müsbət mənada heyrətləndirməyi bacarmış Nargis xanımın “BEKLENEN DOLUNAY”  kitabı  haqqında olacaq. Əlbəttə, hər bir oxucuya, araşdırmaçıya, tənqidçiyə, söz adamına müəyyən bir fikrə, ideyaya  rəy vermək, onun haqqında danışmaq üçün minimal baza lazımdır. Yuxarıda  sadaladığımız və ya sadalamadığımız kateqoriyadan olan şəxslərin, hər kəsin müəyyən bir söz haqqında söylədiyi fikir ilk əvvəl onun  malik olduğu bu minimum bazaya əsaslanır, daha sonra rəy kimi xarakterizə olunur. Bu baxımdan təhlillərə keçməzdən əvvəl onu qeyd etmək istəyirəm ki, əsərin orijinallığı münasibəti ilə Nargis xanımı təbrik etmək olar.

QISA ARAYIŞ:

İsmayılova (Nargis) Nərgiz Rəfail qızı 1986-cı ildə mart ayının 12-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Əndəmic kəndində anadan olmuşdur.

1993-cü ildə Zaqatala rayonunda orta məktəbə, 1999-cu ildə Ordubad Türk liseyinə daxil olmuş və 2004-cü ildə həmin liseydən məzun olmuşdur.

2004-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetində tələbə adı alaraq 2008-ci ildə həmin universitetin “Azərbaycan dili və ədəbiyyatı” ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə məzun olmuşdur.  

2009-cu ildə Gəncə Dövlət Universitetinə daxil olaraq 2012-ci ildə həmin universitetin “Xarici ölkələr ədəbiyyatı” ixtisasını magistr pilləsi üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Nargis Azərbaycan MEA-nın Naxçıvan Bölməsinin Ədəbiyyat və İncəsənət İnstitutu Ədəbiyyatşünaslıq Şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışır.  2013-cü ildən isə həmin Bölmənin “Azərbaycan ədəbiyyatı” ixtisası üzrə dissertantıdır. “XIX-XX əsrlər Naxçıvan ədəbi mühitində Şərq və Qərb meyilləri” mövzusunda dissertasiya müdafiə edib? Filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur.  “Şərq qapısı” qəzetində müxbir kimi fəaliyyət göstərir.

“Ədəbiyyat” qəzetinin köşə yazarıdır.

28 elmi, 200-dən çox qəzet məqaləsinin müəllifidir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Azərbaycan Prezidenti  mükafatçısıdır. 2017-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və  “Ədəbiyyat qəzetinin” birgə təsis etdiyi Əli bəy Hüseynzadə mükafatı”na və Naxçıvan Muxtar Respublikasında “İlin yazıçısı”, “İlin jurnalisti” ünvanına layiq görülüb.

Nargis istər orta məktəb, istərsə də liseydə təhsil aldığı illərdə qələm hər zaman olunla olmuş duyğularını daima şerlər, denemələr, pritçalar, hekayələr halında ifadə etmişdir. Bu bağlılıq onu Naxçıvan Dövlət Universitetində ədəbiyyat üzrə ali təhsil Gəncə Dövlət Universitetində magistr təhsili almağa və Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsində ədəbiyyat üzrə elmi araşdırmalara qədər aparmışdır.

Nargisin son dövrlər yazdığı bir çox hekayələrdən ibarət “İçimdəki Merilin” kitabı 2015-cü ildə Bakı şəhərində “Qanun” nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuş eyni zamanda Türkiyəli yazıçı Kahraman Tazeoğlunun “Seni içimden terk ediyorum” şeirlər və “Bukre” roman kitablarını şair Elxan Yurdoğlu ilə birlikdə Azərbaycan türkçəsinə tərcümə edilmişdir. 2015-ci ildə “İçimdeki Marilyn”  Minval yayınları tərəfindən nəşr edilmişdir.

2016-cı ildə “Xan” nəşriyyatı tərəfindən “Qardələn” kitabı işıq üzü görmüşdür.

2016-cı ildə “Əcəmi” nəşriyyatı tərəfindən “           Müqəddəs məkan Naxçıvan” kitabı yayımlanıb.

2017-ci ildə “Xan” nəşriyyatı tərəfindən Çağdaş ədəbiyyat silsiləsindən “Beklenen Dolunay” romanı işıq üzü görüb.

2016-ci ildə filologiya üzrə fəlsəfə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.

Hər hansı bir əsərin orijinallığının birinci göstəricisi onun artıq ilk abzasdan müəllifin öz düşüncəsini ortaya qoymağa başlaması, müəllifin kimliyini bəyan etməsidir. Yer üzündə bu qədər yazılar, kitablar var. Görək bunlar hamısı öz müəllifini tanıda, təqdim edə bilirmi? – Əlbəttə,  xeyr. Bu çox mürəkkəb məsələdir və onu qeyd edim ki, bu məsələdə zəhmətlə, istedadın nisbəti bərabərdir. Yəni, uca Yaradanın yardımı olmadan bu naliyyətə nail olmaq mümkün deyil. Nəzmdə bəlkə də bu məsələ nisbətən asandır. Çünki, şeir belədir ki, bir şairin bir neçə əsəri ilə tanış olduqdan sonra artıq növbəti şeirlərin ilk bəndləri müəllifin kimliyindən xəbər verir. Nəsrdə xüsusi ilə romanda  bu məsələ daha mürəkkəbdir və söz adamı əvvəldən sona qədər bütün hadisələrin inkişafı boyu, hər yeni obraz ortaya çıxdıqca bu prinsipi gözləməli surətlərin bitkinliyini, xarakter və xüsusiyyətlərini özünəməxsus, orijinal tərzdə aparmağı bacarmalıdır ki, bu əsər də,  öz müəllifi haqqında məlumat verməyi bacarsın… Necə deyərlər: – “yaşat məni, yaşadım səni” . Məhz bu baxımdan müəllifi təbrik etmək olar. Əsər orijinaldır.

On üç bölümdən ibarət olan romanın ilk bölümü artıq müəllif  haqqında tam məlumat verir. Bu məlumatlar nədən ibarətdir. İstədiyimiz hər hansı bir bədii əsəri – kitabı- götürüb müəllifin kimliyi ilə tanış oladan içərisindən müəyyən bir hissəni oxuyub, ilk əvvəl yazarın qadın və ya kişi olduğu barədə nəticəyə gələ biliriksə və sonda bu məlumat həqiqətlə üst-üstə düşürsə deməli bu əsər orijinaldır. Bu nəticənin əsasında nə dayanır? – Deməli,  müəllif  heç  bir kopiyaçılığa yol vermədən öz hiss və duyğularını obrazlı şəkildə kağız üzərinə köçürmüşdür… Əgər əksi ilə rastlaşsanız deməli nəsə düzgün deyildir…  İlk bölüm artıq müəllifin kimliyi haqqında məlumat verməyə başlayır  və hadisələrin inkişafı boyunca  Angelenin dili və düşüncələri ilə bu proses daha da dərinləşir və sona qədər davam edərək tam – bitkin bir fikir formalaşdırır. Bütün bu sadalananlara görə də  Nargis xanımı təbrik etmək olar. Başqa oxucuları bilmirəm, mən ilk sətirlərdəcə nəsə, Vətənin  mərd oğlu Ramil Səfərovun orijinaldan tərcüməsində öz doğma Ana dilimizdə tanış olduğum, Macarıstanın tanınmış qadın yazıçılarından olan, Maqda Sabonun “QAPI” romanını xatırladım. Ancaq, bu o demək deyil ki, “BEKLENEN DOLUNAY” romanı, “QAPI” romanına oxşayır. Xeyir, bu belə deyil.  Sadəcə, Maqda Sabonun Emerenci, milli qadın yazarlarımızdan;  Əzizə Cəfərzadənin, Xalidə Hasilovanın yaratdıqları qadın surətləri nə qədər təbii və dolğundursa, “BEKLENEN DOLUNAY” romanındakı Angele də bir o qədər bitkin obrazdır. Bu bütünlüklə belədir. Bu romanı köhnəliyə bürünmüş yenilik  kimi də xarakterizə etmək olar. Müəllif çeşidli səhnələrdə hadisələrin müəyyən bir qeyri-müəyyənlikdə cərəyan etməsinə rəğmən daim öz mənəvi-psixoloji fikirlərini oxucuya çatdırır. Bu baxımdan əsəri hardasa psixoloji məqamların da bol olduğu bir roman kimi xarakterizə etmək olar. Xanım müəllif  bir çox müasir problemlərə toxunur və onların öz düşüncə tərzinə və qənaətinə görə həlli yollarını göstərir. Bu çox mühüm məsələdir. Çünki, istər qadın, istərsə də kişi müəlliflər içərisində problemləri qaldıran, təqdim edən müəlliflər çox olsa da, onun həlli yollarını göstərən yazarlarımız çox azdır. Roman boyu, iki yerdə məncə uğursuz alınmış bənzətmələri və bir neçə yerdə zamanın itməsi hallarını nəzərə almasaq, təbiət mənzərələrinin, erotik səhnələrin, mənəvi-psixoloji vəziyyətlərin  təsvirləri hamısı özünəməxsus və orijinaldır. Roman ümumiyyətlə, oxunaqlıdır. Ancaq, birnəfəsə oxunan əsərlər cərgəsində dayanmır. Mütləq aramla, qısa fasilələrlə, necə deyərlər  pəncərə  önündə, çay və ya kofe içə-içə yaxud da təbiət qoynunda, müəyyən bir yolçuluq əsnasında oxunarsa, daha dolğun qavranar, zövqverici olar deyə, düşünürəm.

Bu arada demək olar ki, mənim öz kitablarım da daxil olmaqla – dəfələrlə yoxlanmasına, redaktə olunmasına baxmayaraq, kitabların  hamısında rast gəldiyimiz çoxlu texniki – hərf səhvləri demək olar ki, kitabda yox səviyyəsindədir. Bu müsbət keyfiyyətə görə, kitabı nəşrə hazırlayan, Müşfik Hana, Ahmet Yıldıza,  Teymur Ferziyə, Bahti Yara təşəkkürlərimizi bildirir, bu hamımız üçün faydalı olan işlərində yeni-yeni  uğurlar arzu edirik.

Nargis xanım uğurlarınız bol olsun. Yeni-yeni əsərlər gözləyirik.

08.07. 2017. Bakı.

QEYD:

Bu yazı müxtələf saytlarda yayımlanmaqla bərabər müəllifin “YARADANLA BAŞ-BAŞA” və “QƏLƏMDAR” adlı kitablarında müstəqil məqalə kimi yer almışdır.

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru