Xuraman Camalqızı

Xuraman CamalqızINDAN BİR ŞEİR

YERİMDİ

Sinəyə çəkdiyim qəhərdi şeir,
Əmanət qaldığım şəhərdi şeir,
Ümid vəd eləyən səhərdi şeir,
Yeganə sirdaşım, güvənc yerimdi.

Mənəvi dünyamı dərinləşdirib,
Tutuşan ürəyi sərinləşdirib 
Ruhumu, könlümü zənginləşdirib,
Gözümü doyuran qazanc yerimdi.

Göylərə qaldırdım, tacıma döndü ,
Vədəsiz agaran saçıma döndü,
Gizlində çəkdiyim açılma döndü,
İçimi tökdüyüm saxlanc yerimdi.

2019.

Müəllif:XURAMAN CAMALQIZI

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

ZAUR USTAC – DİLARƏ

…bu gün onun anım günüdür…

DİLARƏ

(…SQ-nın pilotu D. Babayevaya ithaf olunur…)

Bizdə atalardan bir məsəl qalıb:

“Aslanın erkəyi, dişisi olmaz”…

Bu yurdun neçə mərd oğlu, qızı var,

Adı anılmalı, anmasaq  olmaz…

*     *     *

Yaradan bəxş edib, bu namı bizə,

Ellərin sultanı, xan Azərbaycan…

Var olsun bu torpaq, yaşasın Vətən,

Anam Azərbaycan, can Azərbaycan…

*     *     *

Dünya yaranandan mayamız belə,

İplikdən əjdaha doğub hanamız…

Lalənin al rəngin yazıb tarixə,

Analar anası, Tomris anamız…

*     *     *

Ruhu, düşüncəsi zəkidən zəki,

Əhsən deyib ellər, qalıb tamaşa…

Necə Nüşabəsi olub bu elin

İsgəndər mat qalıb, edib tamaşa…

*     *     *

Neçə Sarası var, dünya tanıyır,

Əlində qələmi  qılıncdan iti …

Zaman hökmün verib, geriyə dönməz,

İllər axıb gedir itidən iti…

*     *     *

Zaman dəyişsə də dəyişmədik biz,

Xanım-xatın qızlar birər qəhrəman…

Anadan, atadan gördüklərimiz

Tarixdə qalmayıb, yaşayır hər an…

*     *     *

İllər axıb gedir, biz yaşayırıq,

Ruhumuz o ruhdur, qanımız o qan…

Əzəldən dünyanın gərdişi belə,

Sözümün canı var, can Azərbaycan…

*     *     *

İndi “İmarət”-də qonaq  Xan qızı,

-Natəvan pəjmürdə, ruhu pərişan…

Əldən ələ düşüb eli, obası,

İltifat edən yox, yox hal soruşan…

*     *     *

Tarix nələr görüb, nələr öyrədib,

Halı haldan anlar, ariflər bilər…

Aramla süzülür bu çeşmədən nur,

Fitrətdə, mayada qor olan bilər…

*     *     *

Onun yaddaşında neçə Nigar var,

Ley kimi qayadan süzüb düzlərə…

Unutmaq olarmı söylə Həcəri???

Nəbiyə qoşulub, düşüb düzlərə…

*     *     *

Ucadan ucadır şanlı tarixim,

Ruhumun qidası şərəfdi, şandı…

Zamanın fövqündə dayananların,

Anası bircədi,  – Azərbaycandı!!!

*     *     *

Uçmaq arzusuna düşdü, Dilarə…

Ruhu göy göylərin qonağı idi…

Ulduzlar göylərdən gəl-gəl edirdi,

Sonsuz ənginliklər  oylağı idi…

*     *     *

Tanıdı Leylanı, ününü duydu,

Andı Züleyxanı fəxrlə hər an…

Cəhd etdi, çalışdı əzmlə hər gün,

Məqsədi fikrindən çıxmadı bir an…

*     *     *

Uçdu arzusunun qanadlarında,

Sevindi  ilk  uçuş  müjdəsi  ilə…

Taledən, qismətdən razı idi,

Anardı Tanrını “min şükür” ilə…

 *     *     *

Fəqət, yarı yolda qaldı arzular,

Axı, quş qanadı çox kövrək olur…

Məni dəstəkləyər  qulaq dostları,

Məncə, tər çiçəklər çox tez də solur…

02. 05. 2018. Bakı.  (08:50)

Müəllif: Zaur Ustac

© Zaur USTAC,2019. Bakı.

WWW.YAZARLAR.AZ VƏ WWW.USTAC.AZ

ƏFSANƏ RƏVAN

Əfsanə Rəvan “üç yarpaq” – da

Ayağım düşməz

Mən biləni düz deyildi gedişin,
O getdiyin yer də sənə yaraşmır.
Sən olduğun yerin səmalarında,
Ulduzlarda bir-birinə qovuşmur.

Ta o vaxtdan söyləmişdim tələsmə,
Mənə qalsa qoymazdımki gedəsən.
Sən dirəndin getmək üçün əzizim,
Gedənlərə qapı açıq biləsən.

Bilirdinki məndən getmək yasaqdı,
Özün seçdin yasaqları pozmağı.
Mən də daha söz verirəm bu gündən,
Tərgidəcəm sənə şeir yazmağı.

Öz içimdə bitirdim e mən səni,
Yüz il keçə məni heçnə dəyişməz.
Bütün çıxmazlarla kəsişər yolum,
Sizin küçənizə ayağım düşməz.

<<<<əFSANƏ —- RƏVAn>>>>

Birdənəm

Sarılıram qorxulara, düşünürəm görəsən,
Hərdən içinə dolurmu məni atmaq istəyi?
Asta-asta, aram-aram yox oluram birdənəm,
Məni məndən aparıbdı, sənə çatmaq istəyi.

Dizlərimi qucaqlayıb küncə qonaq oluram,
Sus-pus olub yıxılıram sən düşəndə yadıma.
Yalvarıram, qayıt mənə, sənə vətən olaram,
Bizi bölən şəhərləri qurban elə adıma.

Hər şeyə öyrəşib üzüm şərə, böhtana belə,
Yıxılana zərbə vuran nə çox olurmuş adam.
Bilirsənmi, canımüçün düz deyirəm birdənəm,
Ruh bəndənnən ayrılmamış da, yox olurmuş adam.

Qayıt, içimdə bitməmiş, çölümdən çıxıb gedən,
Özgə evin ocağına qızınmaq olmaz heç vaxt.
Məndə sən var, səndə də mən ayıb olar birdənəm,
Başqa-başqa yataqlara uzanmaq olmaz heç vaxt.

<<<<ƏFSANƏ —- RƏVAN>>>>

Bax deyirəm

Bax deyirəm –
Mən olmasam pozulacaq,
həyatının düzəni.
Bağışlama, məndən başqa
Səni hər gün üzəni.
Mən olmasam tək dolaşma, 
gəzmə dar küçələrdə.
Şeir deyib, reqs eləmə,
mənsiz kar küçələrdə.

Dost-tanışla vaxt keçirib,
baş qatmağa çalışma.
Mən olmasam gecələri,
təkliyinlə barışma.
Yeddi binə yada çevir,
doğmaları, dostları.
Yağdır hər gün şərəfimə,
sağlıqları, tostları.

Çünki sən olmasan mənim,
qan donar damarımda.
Çünki sən olmusan mənim,
dövlətim də, varım da.
Səndən yana darıxmağ e,
məni sürüdü, yıxdı.
Bilirsənmi mənim üçün,
səndən sonrası yoxdu!

Bax deyirəm sən olmasan,
bu saçı süsən qadın.
Hər kəlmədən tez inciyib, 
hər sözdən küsər qadın.
Sən olmasan, bu qadının 
ruhu çəkilər şişə,
Bu kimsəsiz, tənha qadın 
bax beləcə, dəli kimi,
səni sevir həmişə.

Müəllif: ƏFSANƏ RƏVAN

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

TƏRANƏ MƏMMƏD

TƏRANƏ MƏMMƏDDƏN BİR ŞEİR

Rəqibim

Səni qısqanıram mavi dənizə,
Onu məndən artıq sevidiyin üçün.
Alışa bilmirəm bu eşqinizə,
Dənizi sevgili seçdiyin üçün.

Bəs niyə onunla deyilsən bu gün?
Sənsiz mavi dəniz tənha görünür…
Axı baş əyirsən sən ona hər gün,
Ürəyin eşqiylə vurur, döyünür.

Dəniz adi deyil, bu gün başqadır,
Sənin görüşünə qaçmaq istəyir. 
Bu geniş sahildə dəniz dardadır,
Dərdinə bir əlac tapmaq istəyir.

Darıxan hər ürək dönür şəm olur,
Yandıqca sahibi saralır,solur.
Dəniz darıxanda möhtəşəm olur,
Çırpınır, çağlayır, boşalır, dolur.

İçindən ah çəkib kükrəyir birdən,
Çırpır qollarını gumlu sahilə,
Sanki üz döndərir, inciyir hərdən,
Dönür bir amansız muzdlu qatilə.

Dənizi həsrətdə qoyma, amandır!
Onun fəryadına dözə bilmirəm.
Yetiş harayına, özünü çatdır!
Axan göz yaşını silə bilmirəm.

Dəniz insan deyil atıb gedəsən,
Dənizin bir dünya sevdası vardır.
Onu məcnun kimi gərək sevəsən
Dəniz sularında min ahı vardır

Bilirəm dənizin əsirisən sən,
Xeyir duanızı özüm verirəm.
Qovuş sevdiyinə! O dəniz, o sən!
Dənizin xətrinə səndən keçirəm,
Çünki… mən də onu səntək sevirəm.

Müəllif:TƏRANƏ MƏMMƏD

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Aida Qasımova – Alim

PROFESSOR AİDA QASIMOVA HAQQINDA

Qasımova Aida Şahlar qızı – Bakı Dövlət Universitetinin “Ərəb filologiyası” kafedrasının professoru, filologiya elmləri doktoru. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin “Ədəbi mərasimlər və nəşrlər” şöbəsinin müdiri.

QISA ARAYIŞ
2 iyun 1957-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. 1975-ci il-1980-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası şöbəsində təhsil almışdır və universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1980-ci il – 1983-cü illərdə ADU-nun Şərqşünaslıq fakültəsində baş laborant, 1983-cü il-1986-cı illərdə həmin fakültənin aspiranturasında təhsil almışdır. 1986-cı il -1987-ci illərdə ADU-nun Elmi Kitabxanasında kitabxanaçı, 1987-ci il-2003-cü illərdə ADU-nun (BDU-nun), Şərqşünaslıq fakültəsində müəllim, baş müəllim, 1995-ci il-2005-ci illərdə dosent, 2005-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin “Ərəb filologiyası” kafedrasının professoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin “Ədəbi mərasimlər və nəşrlər” şöbəsinin müdiridir.
Azərbaycan, ərəb, ingilis və rus dillərini bilir.

Elmi fəaliyyəti
1989-cu ildə Moskvada, SSRİ Elmlər Akademiyası]]nın Şərqşünaslıq İnstitutunda “Ərəb ədəbiyyatında məqamə janrının yaranması” mövzusunda namizədlik (PhD), 2001-ci ildə AMEA-nın Ədəbiyyat İnstitutunda “Quran qissələri XIV-XVI əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatının ideya bədii qaynaqlarından biri kimi” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Elmi əsərləri
Professor Aida Qasımova 5 monoqrafiyanın, 86 elmi məqalənin müəllifidir. Əsas tədqiqat sahəsi ərəb ədəbiyyatı, Azərbaycan ədəbiyyatı, İslamaqədərki əqli-mənəvi durum, Quran və poeziya və s.dir. Əsərləri tanınmış yerli və xarici jurnallarda çap olunmuşdur.

Kitabları

  • 14-16-cı əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı və Quran qissələri (monoqrafiya), Bakı, BDU, 1998,430 səh, təkrar nəşr, 2005
  • Füzuli yaradıcılığında Quran rəvayətləri (monoqrafiya), Bakı, BDU, 1995,195 səh
  • Məhəmməd peyğəmbərin meracı (kitab), Bakı, Yaziçı nəşriyyatı, 1994, 105 səh
  • Cahiliyyət ərəblərinin əqli-mənəvi durumu,( monoqrafiya) Bakı, Elm nəşriyyatı, 2007, 235 s
  • Средневековая арабская плутовская новелла, Баку, 2007, 157 с
  • Nawabiğ Nahdat al-Islam, Dirasat fi siratey al-Mütənəbbi va Bədi əz-Zaman əl-Həmədani, (İslam İntibahının nəhəngləri,əl-Mütənəbbi və Bədi əz-Zaman əl-Həmədaninin tərcümeyi-halı), Bakı, 2013, 149 səh

Elmi məqalələri 
1983-cü ildən bu günədək respublika və beynəlxalq səviyyəli qəzet və jurnallarda, toplularda onlarla elmi məqalə dərc etdirmişdir.

“The Sabians as one of the Religious Groups in pre-Islamic Arabia and Their Definition through the Qur’an and Medieval Arab Sources”, (Sabilər islamaqədərki Ərəbistan dini qruplarından biri kimi: Sabi təliminin Quranda və Orta əsr ərəb mənbələrindəki izahı) ”ARAM Periodical,” Oxford University,  (say 22,  2010) səh. 243-261.

“Acquaintance with the Mystery of Heavens in Ancient Arabia””,” (Qədim Ərəbistanda görlərin misteriyası ilə tanışlıq) ”Written Monuments of the Orient (Pismennie Pamyatniki Vostoka)”, Sankt Peterburq, (say 14, 2011,), 14/1, səh. 55-65.

“Eyebrows”, ”Islamic Images and Ideas”, ”Essays on Sacred Symbolism,” (“Qaşlar”, ”İslam obraz və ideyaları: Müqəddəs simvolizmə dair oçerklər”), , Dr. John Andrew  Morrow-nun redaktəsi ilə, USA  McFarland, 2013, səh. 169-183.

“The Hair on my Head is Shining, Qur’anic Imagery of the Curl in Classical Azeri-Turkic Sufi Poetry”(“Saçlarıma şölə düşdü” Klassik azəri türk şerində saçların vəsfi), ”Journal of Qur’anic Studies, 15.1 (2013),” Edinburgh University Press, Centre of Islamic Studies, səh.67-99.

“Models, Portraits and Signs of Fate in Ancient Arabic Tradition”, (Qədim ərəb ədəbiyyatında talenin model, portret və əlıamətləri), ”Journal of Near Eastern Studies”, (say, 732014, October), Chicago University Press, 73/ 2, səh. 319-340. Thomson Reuters tərəfindən indeksləşib.

“”If All the Trees on Earth Were Pens”: A Survey of the Qur’anic Symbolism of the Pen in Medieval Azeri Turkic Sufi Poetry”,(Əgər bütün ağaclar qələm olsaydı: Orta əsrlər azəri türk sufi poeziyasında qələmin Quran simvolizminə bir baxış)  ”Journal of Turkish Literature”, Bilkənt Universiteti, Türkiyə, ”(”say11, 2014), səh. 7-33.

“Marginal Discourses of Arabic Poetry, A Case Study of the Baku Manuscript, “”Taj al-Lughah wa-Sihah al-Arabiyyah”” by Abu Nasr Ismail ibn Hammad al-Farabi al-Jawhari”, (Ərəb ədəbiyyatına dair haşiyə yazıları, Əbu Nəsr İsmail ibn Həmmad əl-Farabi əl-Cövhərinin “Tac əl-luğa va Sihah əl-arabiyyə əsərinin Bakı əlyazma nüsxəsi), ”Journal of Arabic Literature”, Brill, Leiden (say 46, 2015),46/1, səh. 1-33. Thomson Reuters tərəfindən indeksləşib.

“Red Terror against Islamic Manuscripts: The Case of the Manuscript Collection of Salman Mumtaz””,” (İslam əlyazmalarına qarşı qırmızı terror, Salman Mümtazın əlyazma kolleksiyası barədə araşdırma), ”Journal of Islamic Manuscripts”, Brill, Leiden, (say 6, 2015), səh. 17-46. Web of Science tərəfindən indeksləşib.

“Qur’anic Symbolism of the Eyes in Classical Azeri Turkic Poetry”, (Klassik azəri türk şerində gözlərin Quran simvolizmi), ”Oriens”, Brill, Leiden (say 43, 2015), 43/ 1-2, səh. 101-153. SCOPUS tərəfindən indeksləşib.

“Traditional Qur’anic images in Depiction of the Curl in Classical Azeri Turkic Sufi Poetry (Rope, Shackles, and Thread)” (Klassik azəri türk sufi poeziyasında saçların vəsfi ilə bağlı ənənəvi obrazlar) ”Şərq xalqaları ədəbiyyatı, ənənə və müasirlik, professor Aida İmanquliyevanin anadan olmasının 75 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans”, Bakı, Elm, 2014, səh 180-184.

“Beyn ‘l-haqaiq wa ‘l-akadhib fi laqab al-Mutanabbi”, (Əl-Mütənəbbinin ləqəbi barədə həqiqətlər və yalanlar arasında), ”al- Bəyan”, Kuveyt Yazıçılar İttifaqının orqanı, əl-Kuveyt, Noyabr, (say 388, 2002) səh. 41-49.

“Al-makhtutat al-arabiyya fi Baku”, (Bakıda Ərəb əlyazmaları)”,” ”al-Faisal”, əl-Riyad, (323, 2003), səh. 50-69.

“Al-mə‘ani al-qur’aniyya fi ‘l-ş‘ir al-klassikiyyi al-əzərbəycəniyyi”, (Klassik Azərbaycan şeirində Quran mənaları), ”əl-Ədəb əl-Islami,” əl-Riyad, (say 37, 2003) səh. 78-83.

“Min əl-rumuz əl-məxfiyya ilə əl-həvadis al-vaqi‘yiyyə: Təəmmulat haulə ”al-Məhzələ əl-Mamlukiyyə” li Fikri Nəqqaş”, (Gizli rəmzlər və real hadisələr: Fikri Nəqqaşın “Məmluk komediyası” pyesi ətrafında düşüncələr) ”əs”-”Saqafa əl- Cədidə”, Qahirə, (say 126, 2004) səh. 29-34.

“Dahaya əl-irhab əl-ahmar”, (Qırmızı Terror Qurbanları) ”al- Faisal”, əl-Riyad, (341, 2005) səh. 44-63.

“Mə’sat Ziyad ibn Əbihi min xiləl əl-tarix va saykolociya” ”Ibda‘” (“Ziyad ibn Əbihi” faciəsi tarix və psixologiya müstəvisində), (say 4, 2007),Qahirə, pp.164-170.

“Nahda əl-Isləm va əl-zuruf əl-muvakab ləhə””,”  (İslam intibahı və onun yarandığı şərait), ”İbn Rüşd,” İbn Rüşd İnstitunun jurnalı, Niderland, (say 3, 2011) səh. 42-67.

 “Атрибуты суфизма в религиознокультурной системе доисламских арабов: Хирка”,  Filologiya məsələləri, AMEA, Əlyazmalar İnstitutu, Bakı, 2002/2, səh.351-359.

Мифопоэтика доисламской поэзии”, ”Şərq Filologiyası məsələləri”, AMEA, Şərqşünaslıq İnstitutu, Bakı, 2007, səh. 3-64.

Оккультные науки и ясновидение в древней Аравии”, ”Şərq Filologiyası məsələləri”, AMEA, Şərqşünaslıq İnstitutu, Bakı, 2007, səh. 5-30.

“Мистика жертвоприношения в древней Аравии”, ”Восточная коллекция”, (say 4, 2010) Moskva, səh. 79-84.

“Антропогоническое мышление в доисламской арабской поэзии “ ”Четки” , (say 4, 2010) Moskva, səh. 135-142.

“Предтечи макамного жанра в арабской литературе )в свете изучения средневековых арабских источников(”, ”Dil ve Ədəbiyyat”, BDU, (say 91, 2014), III, səh.134-139.

Beynəlxalq simpozium, konfrans və seminarlarda iştirakı

”“Marginal Discourses of Arabic Poetry, A Case Study of the Baku Manuscript “”Taj al-Lughah wa-Sihah al-Arabiyyah”” by Abu Nasr Ismail ibn Hammad al-Farabi al-Jawhari” (Ərəb ədəbiyyatına dair haşiyə yazıları: Əl-Cövhərinin “Sihah” lüğətinin Bakı nüsxəsi),” Autograph/holograph and Authorial Manuscripts in Arabic Script, Lyej (Liege) Universiteti, Belçika, 10-11 Oktyabr, 2013.

 “”Some Chefs-d’oeuvre of  Azerbaijani Institute of Manuscripts Library”” (”Azərbaycan Əlyazmalar İnstitutu kitabxanasının bəzi şedevr əlyazmaları)” ”’7th Islamic Manuscript Conference: “Islamic Manuscripts in South and Southeast Asia”,”’ Cambridge University, UK, 12-14 İyul, 2011

“The Azerbaijani Contribution to the Classical Arabic Literary Tradition” (With Special Reference to Sufi Literature) , “Klassik Ərəb ədəbiyyatına Azərbaycanın töhfəsi”: Sufi ədəbiyyatına xüsusi istinadla”” ”’Conceptualizing Literary History: Foundations of Arabic Literature”’ Yale University, ABŞ, 16-17 Aprel, 2010

 “Worships, beliefs and traditions connected  with fire in pre-Islamic Arabia and Zoroastrianism”” ”'(İslamaqədərki Ərəbistanda odla bağlı inanc və etiqadlar və Zoroastrizm) ARAM Society for Syro-Mesopotamian Studies – 28th International Conference: Zoroastrianism in the Levant”’ Oxford University, UK, 5-7 İyul, 2010

”“Time, Fate, Predestination and Divine Judgment in the Early Arabian tradition”” ”'(””’Qədim ərəb ədəbiyyatında zaman, tale, alın yazısı və Tanrı məhkəməsi anlamları)” ”’Mirror Images,”’  Villanova Universiteti, ABŞ, 1-4 Aprel, 2009

Практика предсказаний (экстиспиция, авгурия, физиогномика) и толкование сновидений в доисламской Аравии,  юбилейная научная конференция «От ”Азиатского музея” к Институту восточных рукописей РАН», 8-12 Dekabr, 2008

“Quranization of Memory and its Impact on Medieval Azerbaijani Art and Literature”” ”'(Yaddaşın quranlaşması və onun orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatına təsiri) Qur’anic Frameworks for Society: Islam, Multiculturalism, Pluralism and Peace”’ United Kingdom, 16-17 İyun,  2008

“Ərəb dilində işlənən  idiomların açılmasının tədris prosesində əhəmiyyəti: əsa ilə bağlı idiomlar”, Qeyri-ərəblərə ərəb dilinin tədrisi məsələlərinə müasir baxış Qafqaz universiteti, Bakı, 1-2 May, 2008

Pedaqoji fəaliyyəti
Professor Aida Qasımova elmlə yanaşı, təhsilin inkişafında da böyük xidmətləri var. Alimin pedaqoji fəaliyyəti Azərbaycan Dövlət Universitetinin (Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsi ilə bağlıdır. 80-cı illərdən etibarən Şərqşünaslıq fakültəsində müəllim, baş müəllim, 1995-2005-ci illərdə dosent, 2005-ci ildən fakültənin “Ərəb filologiyası” kafedrasının professorudur.

Mükafatları

  • Əbdüləziz Səud əl-Babtinin “İmam Buxarinin nəvələri üçün” mükafatı, 1998
  • Qlobal Fakültə mükafatı (ABŞ), 2013
  • Elios Xeyriyyə Fondunun mükafatı, 2016

Elmi qurumlarda və redaksiyalarda üzvlük

  • İslam Əlyazmaları Assosiasiyasının (Böyük Britaniya) üzvü
  • İbn Rüşd jurnalının redaksiya heyətinin üzvü (Hollandiya)
  • “Qafqaz” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü (Qafqaz Universiteti)

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Həqiqət Həqiqi

Həqiqət HəqiqİDƏN BİR ŞEİR

ELƏ YORULMUŞAM Kİ

Elə yorulmuşam ki, elə yorulmuşam ki, Qarabağın dərdinə,
Elə yorulmuşam ki,
Qara bağrın dərdinə.
İnsanlığı bilməyən insanların dərdinə…
İnsanlığı bilməyən insanların dərdi nə?!
Elə yorulmuşam ki…
Elə yorulmuşam ki,
Hər şənliyin sonunda,
arsızlığın donunda,
bu torpaqın qoynunda,
Qaldıraq bayraqları deyən ürəksizlərdən…
Kürəyini düşmənə 
qardaş deyib söykəyən, alçaq kürəksizlərdən
elə yorulmuşam ki…
Elə yorulmuşam ki,
Yalan vədələrindən.
Elə yorulmuşam ki,
Məmur oğullarının
Azğın dədələrindən!
Yoruldum Xoçalının,
yoruldum Laçınımın,
Yoruldum Ağdamımın 
hər il qayıtmasından!
Yoruldum qaçqınımın 
qaçqınlıq libasından!
Yoruldum daha, yetər,
Qacqınıq daha betər!
Soyunun bu libası,
Qaçqınlıq qəm adası.
İsti soba içində, buzdur qaçqın odası.
Yoruldum bu adlara..
Qaçqınlarla bərabər mən də düşdüm odlara.
Elə yorulmuşam ki…
Yormayin bu millətin dərin hafizəsini,
Torpaqla bir veririk ömrün çox hissəsini.
Qaçqınsız deyə-deyə insanlıqdan qaçırıq,
Qaçqınsız deyə-deyə düşmənə yol açırıq.
Özümüz özümüzdən uzaqlaşıb qaçırıq.
Belə getsə oyanıb görəcəyik qaçqınıq.
Elə yorulmuşam ki.
Daha qaçqın olmağa gücüm qüvvətim yoxdu.
Mənim qaçqın olmağa daha, millətim yoxdu!
Elə yorulmuşam ki, saxta verilən vədə.
Özün öz torpağında Qaçqın deyilsən, dədə!

23.08.2019.

Müəllif: HƏQİQƏT HƏQİQİ

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Sürəyya Ağaoğlu

Sürəyya Ağaoğlu haqqında

Türkiyənin öncül və başarılı qadınlarından danışılanda ilk adı çəkilən, fəxrlə anılan qadınlardan biri də Sürəyya Ağaoğludur. Sürəyya Ağaoğlunun adı Türkiyədə ilk qadın vəkil, qadın və uşaq hüquq müdafiəçisi kimi tarixə düşüb. O, İstanbul Universitetinin Hüquq fakultəsinə daxil olan ilk qız, Türkiyə tarixində ilk qadın vəkildir.

Sürəyya Ağaoğlu 1903-cü ildə hal-hazırda Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunan Azərbaycanın Şuşa şəhərində, Qarabağda anadan olub. Atası böyük fikir adamı, mütəfəkkir, yazıçı və siyasətçi  Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətin önəmli isimlərindən Əhməd Ağaoğludur.

Beş uşaqlı ailənin ən böyük üzvü  olan Sürəyya Ağaoğlu, fəlsəfə fakultəsinin məzunu- pedaqoq və millət vəkili Tezer Taşkıranın, mühəndis və iş adamı Abdurrahman Ağaoğlunun, siyasətçi, ədib və hüquqşünas olan Səməd Ağaoğlunun, tibb doktoru  Gültekin Ağaoğluların bacılarıdır.

Atası Əhməd Ağaoğlu Transqafqaziya seyminə keçirilən seçkilərdə müsəlman fraksiyasından üzv seçilir və bu müddətdəki fəaliyyəti ilə  1905-ci ildə etnik erməni-müsəlman qarşıdurmalarının qarşısının alınmasında böyük rol oynayır. Bir qədər sonra onun millətçi fikirlərindən və sosial inqilabi düşüncələrindən təşvişə düşən erməni daşnaklarının təhdidlərinə cavab olaraq türk-müsəlman xalqlarının hüququnu qorumaq üçün “Difai” adlı özünümüdafiə təşkilatı yaradır. Çar Rusiyasının erməni hakimiyyət nümayəndələri Qarabağda etnik təmizləmə işinə başladığı bir dövrdə “Difai” təşkilatı bu siyasətin qarşısını almaq vəzifəsini və Azərbaycan türklərinin milli təhlükəsizliyinin təmin olunmasını öz üzərinə götürür.  Lakin ruslar bunu qəbul etmir. Osmanılı İmperiyasında geniş vüsət almiş «Gənc Türk» inqilabi hərəkatından təşvişə düşmüş çar qüvvələri onun kitab və məqalələrinə “Pan-Türkist” adını verərək təqib etməyə başlayırlar. Aylarla dostlarının evində gizlin yaşayan Əhməd bəy təqib və mümkün həbslər səbəbindən 1908-ci ilin sonlarında Türkiyəyə, İstanbula mühacirət etməli olur. Türk Ocağı türk milli hərəkatının aparıcı siması olan Ağaoğlu bu hərəkatın keçirilmiş konqresinə rəhbər seçilir. 1910-cu ildə Sürəyya Ağaoğlu ailəsi ilə atasının yanına, Türkiyəyə köçür.

Atasının ideologiyası və vəzifələri səbəbi ilə uşaqlığı və gəncliyi “Türk  ocağı” ziyalıları, Mustafa Kamal Paşanın və dostlarının arasında keçir.

Yəqin ki, Sürəyya xanımın Əhməd bəy Ağaoğlunun qızı olması faktı da onun mükəmməl şəxsiyyət kimi formalaşmasında mühim rol oynayıb. Əhməd bəy əsərlərində milli qurtuluşa gedən yolun cəmiyyətin mədəni və təhsili inkişafından keçdiyini bildirirdi. Qadın azadlığı ideyalarını yayan və bunu azadlıq mücadiləsinin əsas faktoru kimi göstərən Ağaoğlu Azərbaycan ziyalıları arasında qadına bərabər hüquqların verilməsinə çağıran ilk ziyalılardan idi. Ağaoğlular ailəsindən Sürəyya xanım, Tezer xanım kimi parlaq qadın obrazlarının bu gün də maraqla öyrənilməsi başadüşüləndi.  (Bacısı Tezer Taşkıran İstanbul Univerisitetinin Fəlsəfə fakultəsini bitirib. O, 1927-ci ildə məktəblərdə tədris olunan “Məntiq” kitabını yazıb. Ailənin digər fərdləri kimi Tezer Taşkıran da dövrünün seçilən fikir adamlarından, pedaqoq olub.)

1920-ci ildə Qiz Liseyindən məzun olan Sürəyya Ağaoğlu, 1921-ci ildə İstanbul Universitetinin Hüquq fakultəsinə qəbul olmaq üçün müraciət edir. O günə qədər hüquq fakultəsinin heç qız tələbəsi olmaması səbəbindən vəkil olmaq istədiyini bildirən S.Ağaoğlunun bu istəyi xoş qarşılanmır.

Həmin dönəmdə hüquq fakültəsində qadın tələbə olmadığı üçün İstanbul Universiteti rektoru Haldun Taner ona kömək edə bilməyəcəyini bildirəndə, o, rektorun atası, dövlət adamı Səlahəttin bəyə müraciət etmək qərarına gəlir.

Türk qadınlarının çarşabda gəzdiyi bir vaxtda Sürayyə Ağaoğlunun stereotipləri dağıdaraq vəkil olmaq üçün hüquq fakültəsinə qəbul olmaq niyyəti ictimaiyyət tərəfindən qeyri-adi qarşılanır. Sürayyə xanım Səlahəttin bəyə hüquq fakültəsinə qəbul olmaq istədiyini dedikdə otaqda olan şəxslər(kişilər) bu təklifi qəhqəhəylə qarşılayırlar. Səlahəddin bəy ona deyir ki, “Get, bir neçə nəfər hüquq fakultəsində oxumaq istəyən qız gətir, kurs açaq”.  Sürəyyə xanımın təkidi ilə və özü kimi 2 nəfər vəkil olmaq üçün gətirdiyi rəfiqələri (Melda və Bedia) təqdim etdikdə onlar üçün ayrıca kurs açmaq məcburiyyətində qalırlar. Amma fakultədə günortaya qədər kişi tələbələrə, günortadan sonra isə qadın tələblərə dərs keçirdilər. Bir müddət belə davam etsə də, üç qız tələbəyə ayrıca təhsil verməyin imkansızlığını görən universitet rəhbərliyi  Sürəyya və iki rəfiqəsinin də oğlan tələbələrlə birlikdə təhsil almasına icazə verirlər.

1921-ci il iyulun 18-də erməni qatil Torlakyan İstanbulun «Pera-Palas» hotelinin önündə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri Behbud xan Cavanşiri üç güllə ilə qətlə yetirir və həbs olunur. Həmin vaxt İstanbul ingilis işğalı altında olduğundan cani cinayət hadisəsindən 20 gün sonra ingilis hərbi tribunalında mühakimə edilir..Sürəyya Ağaoğlu hüquqşunas tələbə kimi iştirak etdiyi bu tarixi məhkəmənin yekunu barədə «Bir ömür də belə keçdi» adlı memuarında yazır: «Nəhayət, məhkəmə bitdi. Prokuror qatil üçün ölüm cəzası istədi. Bu tələb hətta bizi çaşdırdı. Lakin prokuror 24 saat içərisində Türkiyədən uzaqlaşdırıldı. Yerinə gələn prokuror isə müttəhimə bəraət istədi və qatil Torlokyan gecə ikən qaçırıldı». Məhkəmədən illər sonra Sürəyya Ağaoğlu Londonda olarkən prokuror Rickatson Hatt ilə görüşür. Görüş zamanı həmin prokuror məlum məhkəmənin sədri ilə Çində görüşdüyünü və sədrin ona türklərin bu davada haqlı olduğunu söyləyir.

Sürəyya Ağaoğlunun Behbud xan Cavanşirin məhkəməsində iştirakı, bu barədə sonralar öz memuarlarında da yazması onun o dövrün siyasi və milli məsələlərinə laqeyd qalmadığını göstərir.

Sürəyya Ağaoğlu müvəffəqiyyətli təhsil dövrü sonrasında, 1925-ci ildə, o dövrdəki adı ilə Darülfünun hüquq fakültəsindən məzun olmuş, Amerikanın məşhur və ən zəngin iş adamlarından  olan Rockfeller ailəsinin qurmuş olduğu Rockfeller Foundation şirkəti tərəfindən Paris Beynəlxalq İnstitutunda 3 aylıq təqaüd imkanı qazanmışdı. Ancaq qanuni tənzimləmələr və dövlət tərəfindən gərəkli icazələri təmin edilə bilmədiyi üçün bu fürsəti qaçıraraq gedə bilməmişdi.

Sürəyya Ağaoğlu  fakültədən məzun olduqdan sonra atasının da dəstəyi ilə Ankarada Şuranın Dövlət Tənzimat Dairəsində iş həyatına başlayır. Sürəyya Ağaoğlu artıq rəsmi şəkildə Türkiyə Respublikasının ilk qadın vəkili olaraq vəkillik fəaliyyətinə başlayır. Orada iki il işlədikdən sonra Ankara Bürosuna müraciət edir (1927-ci ildə).

1936-cı ildə Ankara Bürosundaki qeydiyyatını İstanbul Bürosuna köçürür. Sürəyya Ağaoğlu Londonda olduğu müddətdə bir çox araşdırmalar edir və Qadın Hüquqları üzərində danışıqları və söhbətləri Columbiya Radiosunda səsləndirilir. İrəliləyən illərdə Amerika Qadın Hüquqşünaslar Birliyinə üzv olmuş, Türkiyədə yaşanan qadın hüquqları problemlərinə və bu problemlərin həllinə istiqamətli işlər görür.

Sürəyya Ağaoğlu Türkiyənin ilk qadın vəkili olaraq tarixə keçməsi ilə bərabər qadınların ictimai sahədə iştirakı üçün də mübarizə aparmış, qadınların eynilə kişilər kimi bir restoranda yemək yeyə bilmə haqqını qazanmaq məsələsinə Atatürkün xanımı Lətifə xanım ilə birlikdə liderlik etmişdir. Ankarada qadınların yemək yeyə bilmək imkanını Atatürkün köməyi ilə qazandığını Sürəyya xanım Atatürklə bağlı danışdığı xatirələrində dönə-dönə qeyd edir. “O zamana qədər Ankarada türk qadınları restoranda yemək yemək lüksünə sahib deyildiər. İstanbulda restorana gedirdilər, Ankarada yox”, -Sürəyya Ağaoğlu bir müsahibəsində deyir.

Bununla da Sürəyya Ağaoğlu daha bir ilkə imza atır.

Vəkil Ağaoğlu 1379 saylı İstanbul Bürosunda da qeydiyyatdan keçir. İstanbul Universiteti Hüquq fakültəsini bitirdikdən sonrakı dövrdən ölüm anına qədər vəkil olaraq çalışır. O, həmçinin qadın hüquqlarını müdafiəçisi kimi də tarixə düşür.

Sürəyya Ağaoğlu  “Azad Fikirləri Yayma Dərnəyi”, “Türk-Amerikan Universitetlər Dərnəyi” və “Sürəyya Ağaoğlu Uşaq Dostları Dərnəyi”nin qurucusu idi. O, 1948-ci ildə Berlin Beynəlxalq Hüquqşünaslar Komissiyasının da üzvü olur.

1960-cı ildönümündən sonra Ağaoğlu “Yassıada Məhkəməsi”ndə atası Əhməd Ağaoğlunun vəkili sifəti ilə prosesə qatılır.

Vəkil Ağaoğlu 1976-1978 illər arasında “Türk Hüquqşünas Qadınlar Assosiasiyası”na rəhbərlik edir, 1980-1982 dövründə isə dərnəyin əməkdaşlıq içində olduğu “Beynəlxalq Qadın Hüquqşunaslar Federasiyası”na rəhbər seçilir.

Ağaoğlu 1949-ci ildə Amerika səyahətinə gedib qayıtdıqdan sonra öz deyimiylə «Taksim parkındaki kimsəsiz uşaqlar üçün “Süreyya Ağaoğlu Uşaq Dostları Dərnəyi” ni qurur.

Ağaoğlu Londonda işlədiyi müddətdə gördükləri barədə xeyli  hüquqi məqalə yazır. Onun məqalələri “Londonda gördüklərim” və “Bir ömür belə keçdi” kitabında cəmlənir.

Sürəyya Ağaoğlu həyat boyu qadın hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərir. O, 1989-cu il, dekabrın 29-da İstanbulda “Qadın Hüquqları və Modernizasiyası” mövzusunun müzakirə olunduğu paneldən ayrıldığı zaman beyninə qansızma səbəbi ilə həyatını itirir.

2003-cü ildə Türkiyədə Sürəyya Ağaoğlunun 100 illik yubileyinə həsr olunmuş gümüş xatirə sikkələri buraxıldı.

Müəllif: Könül Alı

Mənbə: Ayna.az

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Aysel Xanlarqızı Səfərli

Aysel XanlarqIZI SƏFƏRLİDƏN BİR ŞEİR

MƏNİM KİMİ…

Nə qədər ağrısan da 
Ağrıya bilməzsən
Mənim kimi..
Zərif çiyinlərimdə
Daşıdığım qayğı yükü
Yalnızlığınla damğaladı gecələrimizi.
Qızım telefondakı mesajlarda “darıxıram” sözünü yazmağı öyrəndi ilk…
Oğlum kağızdan təyyarə düzəldib uçururdu
Otaqboyu…
Hava limanına döndərmişdi evimizi.

Hə, bir də
Mən ata olmağı da öyrənmişəm 
Sən uzaqdaykən..
Öz atasızlığımı da 
Uşaqlarımın sənin qürbət qoxulu sevginə büküb…

Axşamlar
Yorğun 
Addımlarım evin kandarında
Əlimdəki torbaların ağırlığına acıyıb
Qapı döyür 
yerinə,
Sabahlar isə həsrətinə
Bir fincan çay süzüb,
Ana oluram,
Məktəblilərimin saçlarına sığal çəkib….

Sən qazanc dalıyca gedərkən,
İçimdəki ağrıları
Kirayə evimizin
Darısqal künclərinə
Boşalda bilməmişdim…
Hər özəl günümüz yoxluğunla təqvimlənmişdi…
Eh,unutdum,
Gələcəyin hansısa bir gününə
Ümid işarələmişdim….

İndisə
Ömür düyünlənib
Boğazımda…
Bilirsən?
Yerlər intihar edir
Ayağım altda…
Bir boş yer qalıb
Dar ağacında…
Yerimə bir az da sən “ana”
Olmağı öyrən…
Çıxıb getməyim gəlir bu həyatdan..
Sənsiz ölərəm dediklərimiz
Gedəndə
ölə bilmədik,
Uzaqdan uzağa
xoşbəxt ola bilmədik…

Müəllif: Aysel Xanlarqizi Safarli

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Professor Aida Qasımova

Humanist humanitar dissertasiyalar:

kodlaşdırmadan üzgörənliyədək

Ölkəmizdə elmi əsərlərin səviyyəsinin yüksəldilməsi, elmi dərəcə və adların verilməsi prosesinin yaxşılaşdırılması aktual bir problem kimi gündəmdədir. Bu problemin həlli o dərəcədə vacibdir ki, hətta ölkə prezidentini belə müdaxiləyə vadar etdi. Bununla əlaqədar, humanitar sahəyə aid dissertasiyalarla bağlı bəzi məsələlərə diqqət yönəltmək istəyirəm.

Kodlaşdırma

Qeyd etmək  istərdim ki, dissertasiyaların mövcud kodlaşdırma sistemi özünü doğrultmur. Bu sistem müəllifin əl-qolunu bağlayır, onun mövzuya dəstək ola biləcək əlavə fikir və mülahizələri qarşısında sədd çəkir. Digər tərəfdən, bu sistem istifadə olunan ədəbiyyatın izlənməsini də çətinləşdirir. Oxucu hər dəqiqə dissertasiyanın sonundakı siyahını vərəqləmək məcburiyyətində qalır. Bəzən texniki səbəblərdən siyahıda qarışıqlıq yaranır və sairə.

Hal-hazırda inkişaf etmiş ölkələrin bir çoxunda dissertasiyalarda  “footnote” sistemindən istifadə olunur. Bu halda həm istifadə olunan ədəbiyyat göz önündə olur, həm də müəllif dissertasiyaya yerləşdirə bilmədiyi fikirləri aşagıda, qeydlərdə verir. Sovet dövründən qalma əcaib kodlaşdırmadan Rusiyada da əl çəkilib. Humanitar sahə birmənalı olaraq footnote və ya endnote tələb edir. Mənim fikrimcə Footnote sistemi daha səmərəlidir.

Aşkarlıq

Artıq bir çox ölkələrdə dissertasiya işləri müvafiq elmi müəssisələrin, universitet və kolleclərin saytında yerləşdirilir. Bu cür aşkarlıq ölkəmizdə də tətbiq olunsa, dissertasiyalarda plagiata yol verilməsinin qarşısı alınar. Yəni peşəkar oğrular azından rüsvay olacaqlarından qorxarlar. Belə olsa,  müəssisənin nüfuzu naminə dissertasiyaların elmi səviyyəsinə daha çox diqqət yetirilər.

Digər tərəfdən, AAK-dakı anonim rəylərin də həmin müəssisənin öz saytında yerlışdirilməsi faydalı olar. Çünki bəzən dissertantlar nə üçün işlərinə mənfi rəy yazılmasını başa düşmür, qərəzçilik axtarır, şikayət edir və yaxud əlavə səylər göstərib dərəcə almaqda israrlı olurlar. AAK saytında yerləşdirilən rəylər AAK ekspertlərinin də məsuliyyətini artırar.

Məqalə həcmi

Avtoreferatlara əlavə edlən çap olunmuş əsərlər siyahısında çox olsa 1000-2000 söz, bəzən bundan da az həcmli yazıların, tezislərin elmi məqalə adı altında təqdimi yolverilməzdir. Mənim fikrimcə, minimum məqalə həcminin müəyyənləşməsi və AAK siyahısında olan jurnalların bu minimuma riayət etməsi ümumi işin xeyrinə olar. Başlanğıc üçün bu minimumu 6000 söz kimi müəyyənləşdirmək olar. Humanitar sahədə kiçik həcmli yazılar gözə kül üfürməkdən başqa bir şey deyil. Qeyd edim ki, inkişaf etmiş ölkələrin humanitar sahədəki nüfuzlu jurnallarında məqalə həcmi adətən 8000-12000 söz arasında olur.

Dissertasiya həcmi

Mənim fikrimcə, PhD dissertasiyalarının tələb olunan həcmi də olduqca kiçikdir. Keçmış elmlər namizədləri üçün nəzərdə tutulmuş dissertasiya həcmi humanitar elmlərdə PhD üçün yaramır. Xarici ölkələrdə PhD yüksək elmi dərəcədir. Bundan sonrası yoxdur. Dünya elminə inteqrasiya üçün bu dissertasiyaların həm həcmi artmalı, 200-300 səhifə çərçivəsində müəyyənləşməli, həm də səviyyəsi yüksəlməlidir. Rusiyada ədəbiyyatşünaslıq üzrə yazılan bəzi namizədlik dissertasiyaları ilə tanış olduqda, onların 300-350 səhifə olduğunu gördüm. Yəni artıq söhbət PhD-dən gedisə, bu dərəcəyə müvafiq dissertasiyalar meydana gəlməlidir. PhD qazanmış şəxs artıq yetkin bir alim olduğunu nümayiş etdirməlidir. Sonrakı mərhələ sayılan doktorluqda həcm məhdudiyyəti olmamalıdır.

Ədəbiyyat siyahısı

Hər bir elmi əsər müəllifi öz sahəsi ilə bağlı bütün ədəbiyyata bələd olmasını nümayiş etdirməlidir. Hal-hazırda humanitar sahədə konkret ədəbiyyat sayı kimi bir tələbin olmaması heç də bir-iki kitabdan “istifadə” kimi başa düşülməməlidir. Təəsüf ki, bir çox elmi əsərlərdə istifadə olunan ədəbiyyatın kasadlığı nəzərə çarpır. Bəzən yüzlərlə kitabı əhatə edən ədəbiyyat siyahsı müqabilində cəmi 10-15 ədəbiyyatdan istifadə edilir. Nəinki xaricdə, hətta ölkəmizdə nəşr olunan əsərlərə də tam bələd olma nəzərə çarpmır. Humaniyar sahədə saxta istinad hallarına da rast gəlinir. Bu özünü daha çox plagiat əsərlərdə göstərir. “Müəllif” plagiat faktini gizlətmək üçün bəzən yazıya sanki istinad “bəzəyi” vurur, dəxli olmaya əsərlərə “istinad verir”.

Transliterasiya

Şərqşünaslıq sahəsində transliterasiyasız elmi əsər ola bilməz. Dünya təcrübəsində İJMES-n (linki aşağıda verilən İnternational Journal of Middle East Studies) transliterasiya sistemi bütün elmi əsərlədə tətbiq olunur. Çox nadir hallarda bəzi jurnallarda cüzi fərqlər nəzərə çarpır. İJMES-in transliterasiya sistemi ərəb, fars və osmanlı, eləcə də klassik Azərbaycan ədəbiyyatı ilə bağlı dissertasiya, monoqrafiya və elmi məqalələrdə tətbiq oluna bilər. Bu sistemə dilimizə müvafiq bəzi dəyişikliklər edilməlidir. Məs. ərəb “sə” hərfi ingilis dilindəki th-lə deyil s-nin altında xətt ilə, “zəl” hərfi “dh” kimi deyil z hərfinin altında xəttlə göstərilə bilər. İngilis dilində olmayan “ğ” və “x” hərfləri də, “gh” və “kh” şəklində deyil, dilimizdə olduğu kimi əks oluna bilər. Qalan hallar –izafətlər, artikllər, “ayn” , “həmzə”, emfatik səsləri bildirən hərflər,  uzunluqlar və s. İJMES sistemi şəklində əks oluna bilər. https://ijmes.chass.ncsu.edu/docs/TransChart.pdf

Plagiat proqramlarının yarıtmazlığı

Plagiatçılıq Azərbaycanda geniş yayılmış bir biabırçılıqdır. Cəzasızlıq üzündən bu hal artıq “hamıya olar, mənə yox?” kimi absurd bir həddə çatıb. Ölkəmizin, elmimizin nüfuzuna xələl gətirən bu halın qarşısını almaq üçün oğurluqla qazanılmış elmi dərəcə və adların ləğvi sahəsində qəti addımlar atılması müsbət nəticə verər.

Plagiatın yoxlanmasında yalnız mövcud proqramlara əsaslanmaq səhvdir. Çünki bu proqramlar tərcümə ilə işləmir, yəni xarici dillərdən tərcümə edilib oğurlanmış yazılardakı plagiat faktlarını aşkarlamır. Bu səbəbdən, plagiat faktları, yaxşı olar ki, ilkin müzakirələrdə aşkarlansın və yaxud sonrakı mərhələlərdə opponentlər və ekspertlər tərəfindən göstərilsin.

Mövzuya uzaqdan yaxınlaşma

Bu, humanitar sahədə ən çox rəst gəlinən haldır. Dissertantlar birbaşa öz mövzuları ilə məşğul olub yeniliklər gətirmək əvəzinə, ümumi xarakterli, hamıya məlum məsələlərə bəzən bir neçə fəsil həsr edirlər. Əsas mövzu axırıncı fəsildə yarımçıq tədqiqat şəklində təqdim olunur.  Beləliklə də, elmi əsərlərin orijinallığı şübhə altına düşür, dissertasiya işləri dərs vəsaiti təsiri bağışlayır. Mənim fikrimcə, mövzu ilə bağlı ümumi məsələlər dissertasiyanın həcminin beş faizindən artıq olmamalıdır. Qeyd edim ki, inkişaf etmiş ölkələrdə, bu məsələlərə olduqca az yer ayrılır. Azərbaycanda isə sanki səhifə sayı artırılırmış kimi, hamıya məlum fakt və mülahizələr təkrarlanır, orijinal tədqiqat hissəsi isə ixtisar edilir.

Elmi yeniliyin Azərbaycan modeli

Qloballaşma şəraitində elmi işlərin yeniliyi Azərbaycan sərhədləri çərçivəsində müəyyənləşə bilməz. Hər bir elm sahəsinin dünyadakı mövcud nailiyyətləri nəzərə alınmalıdır. “Bu mövzu Azərbaycanda ilk dəfə işlənir” adı altında xaricdə çap olunmuş əsərlərin tərcüməsinin elmi tədqiqat kimi təqdimi yolverilməzdir. Təəssüf ki, bu hal ölkəmizdə olduqca geniş yayılıb.

Fürsətcillik

Elm səhəsinin bəzi “işbazları” görkəmli şəxslərə, vəzifə və nüfuz sahiblərinə, onların qohumlarına əsərlər həsr etməklə tələm-tələsik, asan yolla elmi dərəcələr qazanırlar. Bu zaman baza təhsili belə nəzərə alınmır; həkimə dilçilik, mühəndisə ədəbiyyatşünaslıq üzrə elmi dərəcə verilə bilər. Nəticədə elmdən uzaq, zəif əsərlər meydana gəlir. Belə əsərlər nə nüfuz sahiblərinə, nə də Azərbaycan elminə şərəf gətirməyib, sadəcə fürsətdən istifadə edib dərəcə qazanmaq vasitəsinə çevrilir.

İndeksləşmiş jurnallarda nəşr

Hal-hazırda AAK Veb of Science-də (keçmiş Thomson Reuters-in, hazırki Clarivate Analytics-in xüsusi xidmət saytı) indeksləşən jurnallarda çap olunmaq tələbi qaldırıb. Bu, müsbət hal olub alimlərin dünyada tanınmasına şərait yaradır. Azərbaycan aliminin dünyada tanınmaq üçün kifayət qədər elmi potensialı var. Əlbəttə, söhbət əsil alimdən gedir. Mənim fikrimcə, humanitar sahədə Veb of Science-lə yanaşı SCOPUS-la da kifayətlənmək olar. Eləcə də BRİLL,  Taylor and Francis,  Springer, Peeters, Routledge kimi nəşriyyatların jurnal və toplularında nəşr olunmuş məqalələr də humanitar sahə üçün yetərincə dəyərli tədqiqat nümunəsi sayıla bilər. Əsas məsələ pulla məqalələr nəşr edən jurnallardan və işi biznesə çevirən insanlardan uzaq olmaqdır. İnternetdə bir neçə saytda bu cür  jurnalların (Predatory journals) siyahısı verilib.

Üzgörənlik

Əgər elmi əsərlər qarşısında müəyyən tələblər qoyulubsa, bu tələblər hamıya şamil olunmalıdır. Burada kiminsə qohumu, adamı, və yaxud “öz adamımız” kimi prinsiplərə yer verilməməlidir. Ölkəmizin ümumi mənafeyi naminə üzgörənlik olmamalıdır.

Müəllif:

Professor Aida Qasımova

Bakı Dövlət Universiteti

20 avqust, 2019

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Rahilə Dövran haqqında

Xalqın sevimlisi, şairə xanım Rahilə Dövran Ömrünün 60-cı baharında həyatdan köçüb. Bu xəbər biz yazarları çox sarsıtdı. Akif müəllim sizə bütün yazarlar adından baş sağlığı verirəm. Rahilə xanım ömrünün çiçəklənən bir vaxtında aramızdan getdi. Qəbri nurla dolsun.Bu xəbər şəxsən məni çox sarsıtdı. Allah rəhmət etsin. Axır qəminiz olsun.

QISA ARAYIŞ:

Rahilə Dövran (Rahilə Vəli qızı Əliyeva) 1958 –ci ildə Naxçıvanın qədim Qaraçuq kəndində anadan olub. İlk təhsilini Qaraçuq kənd məktəbində alıb. Rahilə Dövran Azərbaycan Pedaqoji Universitetinin Kimya – Biologiya ixtisası üzrə tam kursunu bitirib. Onda poeziyaya həvəs gənc yaşlarından oyanıb. Şeirləri Respublikanın müxtəlif qəzet, jurnal və almanaxlarında dərc olunmuş, bir çox şeirlərinə mahnı bəstələnmişdir.Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olan Rahilə Dövran “Yurdumun Günəşi”, “Gözlə yolumu”,“Bir insan ömrünə nələr sığarmış…”, “Qəzəllərim”, “Bayatılarım”, “Sonetlər, rübailər,bayatılar”, “Nənə, nağıl de mənə”adlı kitabların müəllifidir. Şairə Azərbaycan Kütləvi informasiya İşçilərinin Həmkarlar birliyi tərəfindən “Qızıl qələm” fəxri media mükafatı laureatı vəsiqəsi və diplomu ilə təltif edilmişdir.2016-cı ildə “Dövran həmin dövrandır” kitabı işıq üzü görmüşdü. “Qarabağnamə” birinci , ikinci və üçüncü hissə, “Xocalı harayı və əsirlikdən gələn səs” kitablarının yaradıcı heyətinin üzvüdür .Şairə Rahilə Dövran Ulu Diyarımız Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Naxçıvan şəhərində yaşayırdı. 
MƏZARI NURLA DOLSUN...

Hörmətlə: VİDADİ AĞDAMLİ

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru