Мейхош Абдуллах

Моя любимая

Мейхош Абдуллах   

Не открывая глаз, он протянул  руку и включил ночник. Розоватый поток света разлился по комнате. Протирая полузакрытые глаза, он бросил взгляд на настенные часы – стрелки показывали ровно 6…

    Он встал с постели, открыл окно. Утро еще не вступило в свои права. На небе то тут, то там еще виднелись звезды. Холодный поток ворвался в комнату – он поёжился, потирая озябшие плечи. От дуновения легкого ветерка на глаза навернулись слёзы.

    Утренний бриз донес запах нефти. Широко раскрыв рот, он жадно вдохнул бодрящий воздух. Вдохнув, задержал его на некоторое время в легких. Словно всю жизнь жил ожиданием этого пропахшего нефтью воздуха с привкусом соленой рыбы.

    Немного постоял у окна. Затем, закрыв окно, прошел в ванную комнату, умылся. Наполнил водой чайник, поставил на плиту и вдруг подумал – если позавтракает, он может опоздать, потому что скоро наступит рассвет.

    А ведь он обещал, что сегодня не заставить ее долго ждать. Ведь когда бы он ни пришел, она всегда ждала его у берега.

    Он торопливо побрился, оделся и посмотрел на себя в зеркало. «Да, старею», – подумал он. – Старость предательски пробивалась в седеющих висках, в пока еще неглубоких морщинах на лице. Только сердце оставалось по-прежнему молодым, полным пламенной страсти…

     Он тихонько, стараясь не шуметь, прошел в спальню, поправил соскользнувшее с плеч спящей жены одеяло и уже хотел выйти, как услышал её голос:

        – Ты уже встал?!

– Да…

– Хорошо себя чувствуешь?!

– Да, вроде нормально.

– Опять собрался туда?!

        – Ммм…

–  Не терпится? Соскучился?!

– Да, очень…

– Ваши разговоры когда-нибудь закончатся? – проворчала жена. –  Честное слово, уже стыдно перед людьми.

     – Дорогая, ты же обещала, что не будешь мешать мне. Верно?

     – Да, верно! – подтвердила она, перевернувшись на спину и скрестив руки за головой. – Обещала. Ну что ж, иди, не буду вам мешать.

     Потом, подумав немного, попросила:

     – Ты хоть оденься потеплее. Не ровен час – простынешь, только оправился после болезни. Опять из-за своей крали заболеешь – а мне лечить тебя потом.

     – Не волнуйся, дорогая. Я быстро, вернусь через пару часов, – улыбнулся он. Ласково погладил жену по кудрявой голове и вышел из комнаты.

     Женщина глубоко вздохнула и бросила вдогонку:

     – Если бы ты и меня любил так же сильно, я была бы самой счастливой женщиной на свете. О Боже, разве бывает такая любовь?!

    Затем усмехнулась:

    – Тебе бы Господь чуточку ума дал… Уже не мальчик давно, а ведешь себя, как ребенок.

    Некоторое время они не виделись. Ведь он болел, и врачи запретили выходить из дома. Сегодня он почувствовал себя гораздо лучше и дал слово, что с утра пораньше пойдет к ней на встречу.

    Он безумно любил ее, всей душой. Только ей одной он мог доверить свои секреты и самые сокровенные мысли, с которыми не делился ни с кем. С годами он стал еще более сентиментальным и мог говорить часами. Старики ведь любят поговорить – особенно, если их слушают, не прерывая.

     Его голубоглазая красавица могла слушать его молча до бесконечности и никогда не прерывала. Ее молчаливая любовь приводила его в восторг… Он раскрывал ей самые потаенные мысли. Жаловался на сложные времена, предательство некоторых друзей, беспокоящие его в последнее время боли, рассказывал без утайки обо всём, даже о ссорах с женой.

     Он чувствовал себя с ней единым целым уже очень давно, делился радостью и печалью, рассказывал то, что не мог бы доверить никому.  А его преданная возлюбленная ни разу никому не открыла его секретов. Все их разговоры оставались тайной, навсегда погребенной в ее огромном, как океан сердце, подобно камню, брошенному в колодец.

    Когда он спустился во двор, холодный осенний ветер облобызал его лицо и шею. Он вздрогнул как кот, на которого неожиданно вылили ушат холодной воды. Поднял ворот плаща, чтобы немного согреться Короткая мясистая шея стала еще более незаметной. Засунув руки в карманы, он быстрыми шагами направился к берегу, всё больше удаляясь от дома.

     Еще не совсем рассвело. Солнце не спешило открыть своё лицо, лишь слегка выглядывая из-за горизонта. Золотистые лучи, падая на серые облака, напоминали разгорающиеся костры. Ночь, протирая сонные глаза, постепенно таяла в предрассветном небе. Чайки, будто свившие свои гнезда среди облаков, просыпались, прорезая утреннюю тишь своими криками.

    Всё еще горели световые цифры на вышке с часами. На берегу было пустынно, не считая нескольких людей, гуляющих рано утром. Со многими из них он был знаком. В основном, это были бывшие спортсмены, занимающиеся каждое утро пробежкой. Среди них был и его друг – врач, который бегал по утрам из-за больного сердца.
Они поздоровались. Тот, не замедляя бега, спросил:

    – На свидание с любимой?

    – Конечно, как всегда.

    – Вот это называется любовь, – улыбнулся доктор и покачал головой.

    Возле вышки с часами он спустился вниз по каменным ступеням. Как всегда, почувствовал сильное волнение. Она ждала… Он подошел поближе. Поток света, устремившийся к берегу, осветил ее лицо нежно-розовым цветом.

    Распущенные волосы спадали легкими волнами. Глаза ее были прикрыты, но словно что-то нашептывали. Этот шепот напоминал ласкающие слух звуки перекатывающихся, соприкасаясь друг с другом речных камешков.

    Но ему казалось, что эти звуки больше похожи на сигналы, которые посылают дельфины, когда зовут друг друга на встречу.

    Он сделал еще несколько шагов вперед и остановился. Широко раскрыл руки, словно пытаясь обнять и прижать к груди весь мир. И хотя руки его были подняты вверх, он всем телом и всей душой ощутил солоноватый вкус губ и горячее дыхание возлюбленной, которая словно прижалась к его груди. Лица его коснулась изморось тумана. Капли росы, скатываясь с щёк, наполняли живительной влагой рот и напоминали по вкусу первый поцелуй, сорванный с губ целомудренной девушки.

    Слышно было биение двух сердец…. Волны, казавшиеся до этой минуты спокойными, вдруг взмыли вверх, стали биться о берег, словно стремясь обнять долгожданного возлюбленного.

    Радуясь, как ребенок, он громко, во весь голос – так, чтобы его слова услышал весь мир, крикнул:

   -Здравствуй, Море! Здравствуй, моя любимая!

Перевела Лейла Кадырзаде

Автор: MEYXOŞ ABDULLAH

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru


Meyxoş Abdullah

Dəli dünyanın ağıllı adamı…
(Hekayə)

… Günlər ötdükcə, şahidi olduğu hadisələrə dözə bilməyən Dəli Bəybalanın az qalırdı ki, başına hava gəlsin… O gecələr də yata bilmirdi yuxusu, elə bil ərşə çəkilmişdi. Səhərə kimi başında dolaşan qarmaqarışıq fikirlər, onun beyninin içini qurd kimi gəmirirdi. Özlərini ağıllı sayan, amma minhoqqadan çıxan bu dünyanın adamları onun əsəbləri ilə oynayırdılar. Darıxdırırdılar, yaşamağa qoymurdular onu. Adamların fikrini çəkməkdən Dəli Bəybala az qalırdı ki, havalansın.
Heç kəsdə insaf, mürvət qalmamışdı. Özlərini ağıllı sayan bu adamların gördükləri səfeh-səfeh işlər, əməllər onu utandırırdı. O, xəcalət çəkirdi bu adamların yerinə. Geyim-kecimlərindən, sir-sifətlərindən adama oxşayan, amma adam hərəkətləri etməyən bu məxluqların gördükləri, pis-pis işlər, elə bil, bu məmləkətdə Bəybaladan başqa heç kəsin vecinə deyildi. Arada Dəli Bəybala fikirləşirdi, görəsən, onun cinlərini başından oynadan bu adamları Allah niyə yaradıbdır? Niyə bu pis adamlar yaxşı adamlara zülm edirlər? Məgər Allah bunları görmür? Əgər görürsə, onda bu adamları nə üçün yaradıbdır?
Başında dolaşan, onu narahat edən bu qarma-qarışıq suallara sonradan özü də cavab tapırdı: – Yəqin, Allah bu adamları dərə-təpə boş qalmasın deyə yaradıbdır!.. – düşünürdü. Tapdığı cavaba özü də sevinib, gülərdi.
Dəli Bəybalanı ən çox narahat edən o idi ki, elə bil, bu məmləkətdə yaşayan ağıllı adamlar yavaş-yavaş yoxa çıxırdılar, onları kimsə oğurlayıb aparırdı. O, özündən qorxurdu, qorxurdu ki, nə vaxtsa bir gün onu da oğurlayıb aparacaqlar. Əgər belə olsa onda bəs, bu məmləkətin, bu camaatın fikrini kim çəkəcəkdir? Kim onların halına yanacaqdır? – deyə o, fikirləşirdi.
Qabaqlar onun yaşadığı bu məmləkətdə ağıllı adamlar o qədər çox idi ki… Həmin adamlar yollar çəkər, körpülər salar, ağaclar əkərdilər… Şəhər tər-təmiz olardı. Hətta, ağacların dibindən su da axırdı. Ətraf elə gözəl görünərdi ki, adam elə bilərdi öz həyət-bacasidir, öz ev-eşiyidir bu məmləkət. Ayaqlarının altındakı torpaq elə doğma, elə şirin gəlirdi ki, adama onun üstünə ayaq basanda, sanki uçurdun, dabanın yerə dəymirdi. Adam istəmirdi ki, ayağının altında bir qarışqa belə qalıb əzilsin. Bir uşaq bir ağac budağını sındıranda yüz yerdən onu danlayıb, başına ağıl qoyardılar ki, bunu etmə. Sındırdığın o budaq bir quş yuvasının sığnacaq yeridir, quşları bu torpaqdan incik salma… Quşların da fikrini çəkirdi adamlar o vaxt. İndi isə başqa cür idi, hamı əlinə keçəni oğurlayırdı. Bu torpağın daşını, kəsəyini, nə vardısa gözgörəti oğurlayırdılar. Elə bil yarışa girmişdi adamlar, bir-birlərinin bəhsinə oğurlayıb, talan edirdilər bu məmləkətin var-yoxunu…
Dəli Bəybalaya qəribə gəlirdi, əgər bu adamlar bu torpaqda doğulub, bu torpağın övladlarıdırlarsa, onda niyə bu torpağa qənim kəsiliblər? Yox, bunlar gəlmələrdirlərsə, onda hardan gəliblər? Bəs, onda bu torpağın sahibləri kimlərdir? Adam da öz evinin oğrusu olar, adam da öz ev-eşiyindən oğurluq edər? – deyə o, heç nə başa düşməyərək bu adamların halına acıyırdı.
O vaxtlar vəzifədə işləyən böyük adamlar yolda rastlaşdıqları adamlara salam verərdilər, kef-əhval tutardılar… “Mənə görə nə qulluğun var?” – soruşardılar. Adamlar o vəzifə sahiblərindən heç nə istəməzdi, amma sevinərdilər ki, bu boyda adamlar onların qeydinə qalır, onlara salam verirlər.
Dəli Bəybalanın özünü görəndə necə dəfə o ağıllı və vəzifəli adamlar maşınlarını saxlayıb zarafatla: “- Ə, nə təhərsən, Bəybala? – Evlənib, eləmirsən? Əgər evlənmək fikrinə düşsən, bax, yaxşı taraz xalamız var, a…” – deyə, onunla zarafat edirdilər.
Bəybala bilirdi ki, həmin adamlar onun xatirini çox istəyirlər. Və onu da bilirdi ki, həmin adamlar ağıllı adamlardırlar, onlar həm də adama oxşayırdılar. Boy-buxunları da, görkəmləri də tutduqları vəzifəyə elə yaraşırdı ki, elə bil, hər şey onların boyuna biçilmişdi. Həmin adamlar o qədər ucaboy idilər ki, maşınlarına oturanda, əlləriylə başlarına qoyduqları “panamalarını” tutardılar ki, sürüşüb yerə düşməsin.
İndi isə Bəybala vəzifə başında olan elə adamlara rast gəlirdi ki, həmin adamlar maşının içində bapbalaca uşaq boyda görünürdülər. Bu sısqa, vəzifə sahibləri loğvalıqdan başlarına heç papaq da qoymurdular. Get-gedə cırlaşırdı, balacalaşırdı, elə bil, bu adamlar.
Yaxşı adamlar yoxa çıxdıqca, onların yerinə elə pisləri gəlirdi ki, Bəybala bunların hansı növ adam olduqlarını ayırd edə bilmirdi. Yayın cırrarmasında qırmızı qalustuqla özlərini boğmalayan, bəlkə arvadıyla gecə yatanda da, qalustuklarını boyunlarından sivirməyən, bu loğva vəzifə sahibləri, yolda rastlaşdıqları adamlara, nəinki, salam verər, hətta azqalırdı ki, adamları ayaqlarının altına qoyub tapdalayaraq üstlərindən keçsinlər. Bu “butulka balaqlı” şalvar, və dar pencək geyinən vəzifə sahiblərinin forsu, ədası adam yıxırdı.
Dəli Bəybala, onları onsuz da, adam yerinə qoymadığına görə, belələri ilə rastlaşmaq da istəmirdi. Həmişəki kimi yenə də, başını aşağı salıb öz yoluyla gedib, gələrdi. Amma ürəyi istəyirdi ki, həmin qırmızı qalustuqlu adamlar adam olsunlar. Onlardan biri maşınını saxlayıb ona desin: – “Ə, Bəybala, evlənmək istəyirsənsə xalamı verim sənə”.
Amma demirdilər. Çünki Bəybala bilirdi ki, həmin adamlar vəzifəyə gələndən sonra, onlarla qohum olmaq istəyən o qədər axmaq adamlar tapılırdı ki, yaşına-başına, duluna-muluna baxmayaraq, onların, nəinki qızlarını, baldızlarını, hətta, dul, qoca xalalarını da alıb evlənirdilər… Təki vəzifə adamıyla qohum olsunlar, təki desinlər ki, filankəs fiankəsin qohumudur, deyibən.
Bəybalanın yaşadığı şəhərə bir rəhbər göndərmişdilər. Adam olmağına adam idi, amma nə sort adam idi camaat məttəəl qalmışdı. Hamı ona “müəllim” deyirdi. Bu müəllim şəhərdə daşı daş üstə qoymurdu, qarşısına çıxan dəmiri, turbanı, betonu makaron kimi gəmirirdi. Gözünə harda nə tikli dəyirdisə, yaxşı, pis, köhnə, təzə söküb təzədən tikirdi. Əlinin papağını Vəlinin başına, Vəlinin də papağını Əlinin başına qoymaqdan bu şəhərdə yaşayanların çoxunun papaqları dəyiş-düyüş düşmüşdü. Deyilənə görə, bu rəhbər qabaqlar alverçi olub, “al-ver” məsələsini yaxşı bilirdi. O, rəhbər gələndən sonra vəzifədə nə qədər ağıllı, savadlı, bacarıqlı, işini bilən adam var idisə, hamısını çıxarıb, tökdü çölə və qıraq-bucaqda nə qədər alverçi var idi, qaloş satandan tutmuş, tiryək satana kimi yığdı başına. Bu barama qurduna oxşar adamlar da camaatın, xalqın sərvətini, var-yoxunu tut yarpağı kimi somurmağa başladılar.
Həmin rəhbər bircə, qapısının ağzında oturan qıyıqgöz oğlanı işdən çıxartmadı. Çünki bu oğlan şəhərin cikini də bilirdi, bökünü də. Hamını elə tanıyırdı ki, heç ata, qardaşını, qohum-əqrabasını belə tanımırdı. Səhərin gözü açılandan, gecə yarısına kimi, öz stoluna mıxlanan, bu oğlanın dünyanın hər yerindən xəbəri var idı. Kim hara getdi, kim kimlə oturdu, kim kimlə nə danışdı hamısını bilirdi. Hətta, gecə arvadıyla, uşağıyla dalaşanlardan da xəbəri vardı. Və bildiyi hər şeyi də gətirib qoyurdu müəllimin ovcuna.
Bəli, elə həmin gündən başladı “vəzifə alveri”. Elə bil, bu rəhbərin kabineti dövlət idarəsi yox, mal bazarı idi. Dəli Bəybala neçə dəfə fikir vermişdi, necə ki, axşam düşüb, şər qarışırdı adamlar hardansa peyda olub, bircə-bircə soxulurdular müəllimin kabinetinə. Pulu olan adam oradan əliboş dönməzdi. Hətta, deyilənə görə, meyidin cibinə pul qoyub, aparıb o müəllimin otağında tiri-şap uzatsaydılar belə, müəllim o meyid üçün qəbiristanlıqda yaxşı bir məzar yeri təşkil edəcəkdi.
Dəli Bəybalanın yolu həmin rəhbər oturan binanın yanından keçirdi. Hər dəfə oradan keçəndə bir maraqlı hadisənin şahidi olurdu. O, binaya girib, çıxan adamların çoxunu tanımırdı. Amma söyüş söyməklərindən, camaatın qız-gəlininin gözləri qarşısında utanmadan, əllərini şalvarlarının paçasına atıb, qotur itlər kimi bədənlərini didişdirmələrindən hiss edirdi ki, bunlar abır-həya qanmayan adamlardırlar. Amma bir şey vardı ki, bu abırsız adamların “abırlı pulları” vardı. Orada oturana da bunların pulu lazım idi, abırları yox. Çünki bu məmləkətdə abırı itə atsaydın it yeməzdi. Bəlkə də, həmin it qıçını qaldırıb, qabağına atılan o abırın üstünə çözgürüb keçərdi.
Yüz manatlıq, qonaqlıqla başa gələn vəzifələr, bu əziz, xələf məllimin vaxtında iyirmi, iyirmibeş min manata qalxmışdı. Rəhbərin köməkçisi bic adam idi. Bunu Bəybala adamların danışığından hiss edirdi. Adamlar danışırdılar ki, vəzifəni qumar oyununa çeviriblər, “seka” yaradırdılar. Yəni, bir vəzifəyə o qədər müştətri toplayırdılar ki, axırda min manatlıq vəzifə gəlib otuz, bəzən də əlli min manata durulurdu. Bunların hamısını müəlllimin o köməkçisi düzüb, qoşurdu. Zalımoğlu, o qədər bic adam idi ki, lap şeytanın özünə də papış tikirdi.
Bəybala hər gün gecə yarısı evlərinə gedəndə, o binanın qarşısına yığışan adamları görürdü. Doğurdan da, mal bazarına bənzəyən bu yer, hay-küylü olardı. Satan kim, alan kim, bir-birini “bağaja” qoyan kim… Hər kəs müəllimə yarınmaq üçün bura cibidolu, “ürəyidolu” gələrdi. Bir sot torpaqdan tutmuş, bir qırıq vicdana kimi hər şey hərraca qoyulardı burada.
Bu adamlar Bəybalaya tanış gəlmirdi. Çünki, bu adamların çoxu gündüzlər yatıb, gecələr hərəkətdə olan yarasalar kimiydilər. Gün işığı görən kimi yuxuya gedər, qaranlıq düşən kimi isə oyanıb daraşardılar bu məmləkətin canına. Bu adamların harda təhsil aldıqları, hansı peşənin sahibi olduqları da məlum deyildi. Çoxunun heç diplomları da yox idi. Onlara diplomu da, vəzifələri kimi müəllim özü təşkil edirdi, bir gecədə, bir saatın içində. Təki, pulları olsun.
Bir dəfə həmin binadan bayıra çıxanlardan birinin, həyətdə onu gözləyən dostuna danışdıqlarını Bəybala öz qulaqlarıyla eşitdi. Həmin adam dostuna deyirdi: – “Müəllimə nə qədər yalvardımsa, heç olmasa əlli min manatdan min manat mənə hörmət etsin, etmədi. Müəllimə dedim ki, evi girov qoyub, bankdan pul götürüb gətirmişəm. Yenə razı olmadı. Qayıdıb, bilirsən gülə-gülə mənə nə dedi? Dedi ki: – Ə, dılğır, məgər, mən səni yük daşımağa göndərirəm?! Səni vəzifəyə qoyuram da, get, pulunu çıxart…
Həmin adam söhbətinə davam edərək dedi: – Çarəsiz qalıb, müəllimin başının üstündəki şəkilə işarə edib dedim: – Müəllim, səni and verirəm o kişinin göruna, mənə mincə manat güzəşt et. Heç olmasa bankdan götürdüyüm əlli min manat puldan xarabama bir-iki manat pul aparım. Sabah bankın borcunui ödəyə bilməyəndə, arvad-uşaq dədəmin göruna söyüb deməsinlər ki, o qədər pulu neylədin? And içəndə heç olmasa deyim ki, sizə də xərcləmişəm.
Amma müəllim qayıdıb mənə nə desə yaxşıdır? Dedi ki, ə, mənə o kişinin göruna and vermə. Onun göruna dədəm-nənəm qurban olsun. O kişidir bizim əlimizi çörəyə çatdıran. O kişidir bizi dükan-bazardan, tozun-torpağın içindən yığıb, yığışdırıb gətirib bu kresloda oturdan. O olmasaydı, indi biz evimizin içində oturmuşduq. Qorxumuzdan eşiyə də çıxa bilmirdik. Arvadlarımız da altımıza “karişok” əvəzinə vedrə, ləyən gətirirdilər. – Sən öləsən, heç bir qara qəpik də çıxan deyiləm. Ona görə ki, bu puldan bizə tikə-para çatır… Hamısı o söz, – deyə, müəllim gözünü qıyaraq, başbarmağının işarəsiylə yuxarını göstərərək yavaş səslə: – Ə, elə bilirsən səndən aldığımız pulu dədəmizin ehsanına xərcləyirik? – dedi. Sənin bilmədiyin çox şeylər var e, vallah, birini sənə desəm, nəinki, başının tükü, hətta ayıb yerinin tükləri də biz-biz durar. Bu telefonları görürsən, – deyə müəllim, oturduğu stolun böyüründə, yan-yana düzülümüş telfonları göstərdi. Bunlar səhərdən axşamacan körpə uşaq kimi zır-zır zırıldayıb, mələşirlər. Bunları “əmizdirməsəm”- deyə müəllim iki barmağını bir-birinə sürtərək, pul işarəsini bildirdi, yoxsa mənim özümü əmizdirərlər. – Eşidirsən məni, pulu qoy, bura çıx bayıra. Sən ölmüyəsən, yoxsa, bu dəqiqə o qapıdakı qıyıqgöz oğlana deyərəm, səndən beşqat artıq pul verəni tapıb gətirər mənim yanıma. Səni mənə yuxarıdan tapşırıblar deyən, buraxmışam otağıma. Guya, mən bilmirəm sənin nəyin var, nəyin yoxdur? Tülkülük eləmə ə, istəsən bir gecədə o pulları qazanarsan. Guya, heç kəs bilmir sən nə işlərlə məşğul olursan? Bir gecədə o tərəfdən, – deyə müəllim yenə də gözünü qıyıb, bu dəfə baş barmağını yana əyərək, – ötürülən bir torba o, ağ şeyin qiymətidir də verdiyin. Guya bilmirəm?”
Həmin adam, dostuna müəllimlə olan haqq-hesablarını danışandan sonra, əlini-əlinə vurub əlavə etdi: – Pah, atonan, bu müəllim yerin altını da bilirmiş, üstünü də. Mən belə adama ömrümdə birinci dəfədir ki, rast gəlirəm. Analar belə oğul doğmayıb heç.
Dəli Bəybala onların söhbətlərini axıra kimi dinlədikdən sonra əlini əlinə vurub: – “Paaah… paahh… dədöözün.., dədöözün gorun…” – deyib, onları söyı-söyə oradan uzaqlaşdı.
Rəhbər təyin olunan müəllim şəhərin parkını, məktəblərin həyət-bacasını, futbol meydançalarını, mal-qaranın örüş yerlərini qarış-qarış imkanlı adamlara satıb, pul qazanırdı. Onun ətrafında işləyənlər isə, elə bil, bir-birləriylə bəhsə girmişdilər, kim hardan, hansı qonşunun evinin arxasından, hansı məktəbin və yaxud uşaq bağçasının həyətində bir sot artıq yer görürdüsə o dəqiqə müəllimə xəbər verirdi. Müəllim də, ona; – sən yaxşı, işçisən, “bişmiş kadrosan”, mənim dostumsan – deyib, tərifləyər, otağından çölə çıxandan sonra isə: – “ay sənin ananı…” – deyib, həmin adamın arxasıncan yeddimərtəbəli söyüş söyərdi. Bu müəllimin vərdiş etdiyi ən böyük şakəriydi. O hamını söyürdü…
Bəybala belə şeyləri görəndə, onsuz da bərəlmiş gözləri bir az da bərələr və bu adamların haradan gəldiyinə, bunların necə adam olduğuna təəccüb edirdi. Heç birinin də əlindən bir iş gəlməyən bu adamlar ancaq, bir-birlərini satmaqla, bir-birlərinə şər atmaqla məşğul idilər.
Belə adamların təmiz insanlardan xoşları gəlməzdi. Vicdanlı, təmiz adam görəndə beyinlərinin qurdları qaynaşardı. Sevməzdilər təmiz adamları. Sanki təmiz insanlara demək istəyirdilər ki, biz vicdansızıq, biz şərəfsizik, bizim ailə-uşağımız düz yolda deyil, bəs siz niyə təmizsiniz, sizinkilər niyə təmizdirlər?!.. Siz niyə yaltaq deyilsiniz?!.. Sizin üzünüzə niyə tüpürmürlər?!.. Sizin dədənizin gorunu niyə söymürlər?! Bu pis adamlar istəyirdilər ki, hamı onların günündə olsun, hamının ailəsi, uşağı pozulsun. Onlar istəyirdilər ki, belə olsun. Belə olanda, bu qatma-qarışıqlıqda onların eybləri it-bata düşüb görünməyəcəkdir… Onların məqsədi bu idi.
Şənbə, bazar günləri adət idi, müəllimin göstərişi ilə idarədə işləyən işçilərin əlinə süpürgə, vedrə verib salırdılar küçələrin canına. Yol süpürtdürərdilər, səkilərin toz-torpağını yuduzdurardılar, yol kənarlarında tökülüb qalmış əski-üskünü, uşaq bezlərini təmizlətdirərdilər. Adını da qoyardılar ki, guya, şəhərin təmizlik işləriylə məşğul olurlar.
Abırlı adamları, müəllimləri, şagirdləri, qız-gəlinləri, hətta kəndlərdə yaşayan adamları da küçələrə töküb abırdan, ismətdən salırdılar. Nədi, nədi bu küçələrə tökdükləri insanlar idarədə işləyirlər, dövlətdən maaş alırlar, balalarına bir tikə çörək pulu qazanırlar. Başqa iş yerləri olmadığına görə, bu abırlı adamlar da susaraq bir kəlmə belə danışmırdılar. Qorxurdular ki, işsiz qalarlar. Sabahkı işsizlik onlar üçün bugünkündən ikiqat ağır faciələrə səbəb olardı. Birtikə çörək zəhrimara dönüb, abırlı adamların boğazında ilişib qalmışdı. O, bir tikə çörək çox kişinin dilini gödək etmişdi, kişiliyini əlindən almışdı. İnsanlar susa-susa biqeytətləşirdi, şərəfsizləşirdi. Şərəfi olmayan adamın malı, mülkü, torpağı, hətta vicdanı da ayaqlar altında tapdağa dönürdü… Onlar zorən susmağa məcbur edilmişdilər… onlar belə yaşamağa məhkum edilmişdilər…
Əslinə qalsa, küçələrdə təmizlik işləri aparmaq üçün dövlət kifatət qədər vəsait ayırırdı. Amma müəllimin göstərişiylə həmin vəsait ayrı-ayrı adamların adına yazılmış kartlara vurularaq, onun özünə verilirdi. Yüzlərlə, minlərlə insanın işləmək ehtiyacları olduğu halda onların haqqları da belə yeyilirdi. Yeri-göyü basıb yeyən bu adamların gözləri doymayaraq, əlil və şikəst adamların gücləri çatacaq süpürgəçiliyin haqqın da onların əlindən alaraq, villalarinda saxladıqları məşuqələrinin naz-qəmzələrinə xərcləyirdilər. İşsizlik ücbatından insanlar baş götürüb başqa yerlərə gedirdilər. Gedirdilər ki, heç olmasa ailələrinə, balalarına bir tikə çörəkpulu qazansınlar. Torpaq, vətən unudulurdu yavaş-yavaş, elə unudulduğu kimi…
Bəybalanın idarədə müdir işləyən bir dostu vardı. Çoxdan idı ki, bu vəzifədə çalışırdı. Yaxşı adam idi, hamı onu tərifləyirdi. Arada maşınını saxlayıb, Bəybalayla zarafat edər, sonra da ona papirospulu, cib xərcliyi verərdi. Bəybala onu xatirini çox istəyirdi, ağıllı adam olduğu üçün.
Bir dəfə Bəybala yolda durub gedən-gələnə tamaşa edəndə baxıb gördü ki, dostunun maşını gəlir. Papirosu qurtarmışdı, bir qədər özünü yola tərəf verdi ki, dostu onu görə bilsin. Maşın ona yaxınlaşanda baxıb gördü ki, dostunun yerində, arxa oturacaqda, dodaqları qıp-qırmızı boyanmış, sifəti kündəyə bənzər bir arvad oturub. Əvvəlcə, elə bildi ki, maşını səhv salıb, bir də diqqətlə baxdı, gördü yox, həmin maşındır, hətta sürücü də həmin o, ordu-ordundan keçən qara oğlandır.
Dəli Bəybala o dəqiqə bildi ki, müəllim onun dostunu da işdən çıxarıbdır. Ürəyi ağrıdı, fikirləşdi ki, bu şəhərin camaatı nə edəcəkdir? Kim onların sözünü deyəcək, kim ağsaqqallıq edəcəkdir onlara? Hətta, Dəli Bəybala hölündən ağladı da.
O, əlini maşına tərəf uzadıb, üz-gözünü bayram yumurtası kimi boyayan arvada çəpəki nəzərlərlərlə baxdı, sonra ona barmaq silklədi.
Qadın isə acıqlı nəzərlərlə onu süzərək, şəhadət barmağını kicgahına dayayıb, bir-iki dəfə sağa-sola fırladaraq, Bəybalaya demək istədi ki, ay dəli, gicdəmə, çəkil yoldan.
Bu xanımı Bəybala yaxşı tanıyırdı. Onlardan beş-altı küçə o tərəfdə olurdu. Cavanlıqda “atmaralı” olmuşdu. İki dəfə nişanlansa da, sonradan nişanı qaytarılmışdı. Axırda özü kimi bir bambılıya ərə getdi. Onun toyunu Bəybala yaxşı xatırlayırdı. Ağ gəlinlik paltar geyinmişdi əyninə, abırlı, ismətli qızlar kimi… Özünü də elə sıxıb, boğmalamışdı ki, elə bil, ona heç əl dəyməmişdi. Başını aşağı dikərək, asta addımlarla, nazlana-nazlana bəyoğlanın yanında addımlayırdı.
Bəybalaya elə gəlirdi ki, o utandığından belə edir. Axı, necə olsa onun əmələrindən bütün şəhər xəbərdar idi. Amma, xanımın arada gözucu camaata baxıb qımışmağından hiss olunurdu ki, onda utanan üz nə gəzir. Onun üzü köhnə ayaqqabının altındakı “padoşdan” da çox sürtülübdür…
Hətta, toydakıların bəziləri, bu sifətini mərdəşür yumuş “gəlinin” şit-şit ədalarından utanıb, xəcəlat çəkərək, başlarını aşağı dikib, alınlarını ovuşdururdular.
“Gəlinin” qoluna girdiyi bəyoğlan isə, özündən razı halda elə şəstlə yeriyirdi ki, sanki toyxanadakı bəzi kişilərə yanmışlıq verərək demək istəyirdi: – Hə, nədi?!.. Deyirsiniz yəni, iyirmibeş ilin qəhbəsi qız ola bilməz?!..
Sonra həmin xanım işlədiyi yerdə nə qədər abırlı, savadlı adamlar var idısə, kişili, qadınlı hamısını şərləyib işdən qovdu. Onların yerinə, özü kimi bivec adamları yerləşdirdi…
Bu hadisənin üstündən bir müddət keçmişdi. Bəybala işdən çıxarılan dostunu axtarırdı. Bir gün onlar rastlaşdılar. Dostu çox sınıxmşdı. Çünki heç yerdə işləmirdi. Bəybala neçə gündənbəri cibində gəzdirdiyi bir qutu papirosu çıxardıb dostuna uzatdı. Dostu götürmək istəmədi. Bəybala papirosu zorla onun cibinə qoydu. Sonra kirli pencəyinin cibindən, kiminsə ona çörəkpulu verdiyi bir manat pulu da çıxardıb dostunun cibinə salmaq istədi. Dostu razılaşmadı. – Varımdı, özünə saxla, – dedi. Bəybala razılaşmadı, pulu da zorla dostunun şalvarının cibinə soxdu.
Dostu kövrəldi, onun göz yaşları yanağından süzülərək nimdaş pencəyinin qolunun üstünə töküldü.
Dəli Bəybala dostunun bu halına dözmədi. O da əlinin arxasıyla gözlərindən axan gözyaşlarını silə-silə kiminsə qarasınca söydü.
…Yol qıraqlarındakı neçə illik palıd ağacları, başı göylərə dirənən yam-yaşıl küknar ağacları köklü-köməcli yerdən çıxarılıb, doğranılanda, Dəli Bəybalanın ürəyi ağrıyırdı. Elə bil həmin ağacları köklü-köməcli onun ürəyindən zorla dartıb çıxardırdılar, yeri elə göynəyirdi ki… Axı o, yay vaxtları həmin ağacların kölgəsində oturar, bəzən də günortalar başını atıb, o kölgəlikdə yatardı. İndi o ağaclar yox idi. Həmin ağacların yerinə “dədəsi, nənəsi” bilinməyən, balaca-balaca, sarı yarpaqları olan “bic” ağaclar əkirdilər. Bu ağacların sir-sifətindən zəhrimar yağardı. Deyilənə görə, bu ağacları hardansa uzaqlardan pulla alıb gətirirdilər. Bəybala öz-özünə fikirləşərdi, vallah, bu adamlar doğurdan da, dəlidirlər. Dəli olmasaydılar o boyda yam-yaşıl ağacları çıxardıb yerinə bu cür zir-zibili əkməzdilər.
Şəhərdən əsər-əlamət qalmamışdı, hər tərəf xarabazara oxşayırdı. Yol kənarlarında, səkilərin qırağında xırda-xırda yöndəmsiz budkalar tikilmişdi. Bu budkalar o qədər səliqəsiz quraşdırılmışdı ki, adamlar səkilərlə gedib-gələ bilmirdilər. Hər tərəf qazılmış, kanalizasiyalardan axan çirkli sular şəhərin kücələriylə axıb gedirdi. Elə bil, burada müharibə olmuşdu. Yollar, səkilər elə vəziyyətdəydi ki, adamlar iş-güc dalısınca gedəndə əziyyət çəkirdilər. Uşaqlar məktəbə gedib-gələ bilmirdilər.
Bəybala bunları görəndə ürəyi ağrıyırdı. Məktəb uşaqları zığa, palçığa bata-bata, üst-başları it günündə evlərinə dönərdilər. Yolara, şəhərin səliqə-səhmanına ayrılan pulların hamısını basıb yeyirdilər. Bu işlərə cavabdeh olan adamlara da “qaşın üstə gözün var” deyən olmurdu. Onlar bahalı maşınlarıyla bu şəhərdə, xaraba qoyduqları yerlərdə arxayın-arxayın öz keflərini sürürdülər. Danışan, ora-bura şikayət edən adamları isə şərləyib tutdururdular.
Müəllimin əlinin altında əlliyə yaxın “ştatnı” adamları, elə o qədər də “yaltaq, qoçu” dəstəsi vardı ki, kimi istəsəydi üzünə durğuzub tutdururdu. Hətta, bir qadını da onlardan yuxarılara şikayət etdiyinə görə şərləyib tutdurmuşdu. Bu şəhərdə qadın xeylağının tutulması halı görünməmiş bir hadisə idi.
Müəllimin özüylə bu şəhərə gətirdiyi bir məhkəmə işçisi də var idı. Bu adam məhkəmə işçisindən çox, Qoçu Nəcəfqulunun keçisinə oxşayırdı. Hara gəldi soxular, kimə gəldi buynuz çalırdı. Səhərdən axşama kimi, müəllimin yan-yörəsində hərlənər, xoşu gəlmədiyi, ona aylıq verməkdən boyun qaçıran iş adamlarını, idarə rəhbərlərni hədələyrək müəllimin kabinetinə yönəldərdi.
Bu adamda neçə cür sifət desəydin vardı. Dişibatan, gücü çatan adamdan əl çəkməzdi. Qoca bilməzdi, qadın bilməzdi iş-gücü insanları ancaq təhqir etmək, onları alçatmaq idi. Amma üstünə kükrəyən, haqqını tələb edən adamlardan it kimi çəkinərdi. Onları görəndə gürzə ilan kimi fısıldayar, məqam gözlərdi ki, onları xəlvətə salıb çalsın.
Həmin məmur günün çox hissəsini sərxoş olardı, bu adam içki içməsəydi yaşaya biməzdi. Tədbirlərdə, iclaslarda qız-gəlin, böyük-kiçik bilməzdi, ağzını köndələn qoyub, səfeh-səfeh danışardı. Üst-başından çobana oxşayan, ağzıqatıq kəsməyən bu adamın bu boyda şəhərdə camaata ağalıq etməsi, insanların gününü göy əskiyə bükməsi, Dəli Bəybalanın cinlərini başından oynadırdı. Fikirləşirdi, görəsən, bu adamın yiyəsi, başına ağılqoyanı yoxdurmu? Bu adamı hansı ağılla adamların içinə buraxıblar? Bu adamı bu şəhərə göndərənin özü hansı ağıldadır? Bəybala bunları fikirləşə-fikirləşə gündə neçə yol dərddən ölüb, dirilirdi.
Bu şəhərdə nələr baş vermirdi? Elə qəribə hadisələr baş verirdi ki, Bəybala bunları eşidəndə az qalırdı ki, ağlı başından çıxsın. Özü də, bu pis-pis işləri cavanlar deyil, yaşı əllini, altımışı keçmiş yaşlı, adamar edirdilər. Onların birini Bəybala yaxşı tanıyırdı. Uzun müddətdi ki, həmin adam böyük vəzifələrdə işləyirdi. Çoxlu pulu vardı. Bu adam qızı yaşında olan öz işçisinə sataşmışdı. Bir-iki aydan sonra işçisi ona deyəndə ki, hamiləyəm, həmin müdir qorxusundan bilməmişdi ki, nə etsin. Camaat arasında biabır olmasından qorxan müdir, ismətini korladığı və ondan uşağa qalan işçisini, tezbazar öz doğmaca oğluna nişanlayıb, toy etmişdi. Danışırdılar ki, üç aylıq hamilə olan gəlin bəylə kürsüdə oturanda, qaynatası da arsız-arsız onların qabağında oynayıb, xeyir-dua verirmiş.
Dəli Bəybala belə hadisələrin şahidi olduqca, elə bil onun dünyası daralırdı. O, belə bir dünyada, belə bir adamlarla bir yerdə yaşamaq istəmirdi. Onun səbri get-gedə dükənirdi. O, bu adamların arasında nəfəs ala bilmirdi, boğulurdu. Ürəyi partlamaq dərəcəsinə çatmışdı. Onu ən çox incidən insanların gördükləri bu hadisələrə qarşı susması idi. Ağıllı adamlar, ziyalılar gözlərinin önündə baş verən bu haqsızlıqlara qarşı susaraq, özlərini görməməzliyə vururdular. Elə bil, bu talanan şəhər, oğurlanan sərvət, söyülən, təhqir olunan ar-namus onların deyildi…
Son günlər vəziyyəti ağırlaşdığından Bəybala evdən bayıra çıxa bilmirdi. Otağın bir küncündə, ikiqatlanmış yorğanın arasına girərək, əllərini qoynuna qoyub, büzüşmüş halda uzanıb qalardı. O, bu dəli dünyanın ağıllı adamı olmaqdan bezimişdi… Hiss edirdi ki, yaşaya bilmir.
… Gecədən bir xeyli keçmiş onun ürəyi birdən-birə bərk ağrıdı. Ağrı o qədər güclü idi ki, Dəli Bəybalanın, onsuz da böyüyüb, hədəqəsindən çıxmaq dərəcəsində olan gözləri bir az da bərələrək, onu qorxunc bir vəziyyətə salmışdı. Bədəni od içərisində yanırdı. Kürəyindən başlayan ağrılar bütün bədəninə yayılmışdı.
O, əlini ağrıyan ürəyinin üstünə qoyaraq zarıyırdı. Ürəyi isə get-gedə şiddətlə döyünür, az qalırdı ki, döş qəfəsini yarıb, bayıra çıxsın. Yerinin içində ilan kimi qıvrılan Dəli Bəybalanın bu halından heç kəsin xəbəri yox idi. O, dərdini çəkdiyi, hər gün fikirini etdiyi adamlardan heç olmasa birisini bu halında yanında görmək istəyirdi. İstəyirdi ki, kimsə bir nəfər otağa girsin və onun ağrıyan ürəyini ovuşdursun… Axı, onun ürəyi həmişə bu insanların dərd-səri üçün ağrımışdı. O, adamların dərdini çəkməkdən, onların halına yanmaqdan bu hala düşmüşdü. İndi isə onun öz dərdinə çarə qılan yox idi.
Bəybala gözlərini dolandırıb ətrafa baxdı. Yarımqaranlıq otaq ona elə qorxuc göründü ki, elə bil, bu dəqiqə dörd divarın dördü də onun üstünə uçacaqdı… Ömrünü bu hisli-paslı otaqda tək-tənha keçirmişdi o. Amma bir dəfə də olsun nə qorxu bilmişdi, nə də kimsədən çəkinmişdi. İndi, nədənsə o qorxurdu. Qorxduğundan gözlərini azacıq qapayaraq, bu müdhiş qaranlıqdan, cansığıcı boşluqdan canını qurtarmaq istəyirdi.
Canındakı ağrılar bir azca sakitləşən kimi Bəybalanı, elə bil xoş bir yuxu öz ağuşuna aldı. Onun gözlərinin önündən bütün həyatı kino lenti kimi gəlib keçdi. Atasını, anasını xatırladı… Uşaq ikən atasının ona: – “Mənim dəli balam, mənim Bəybala balam” deməsi yadına düşdü. Amma qonum-qonşu öz uşaqlarına “mənim ağıllı balam” deyərdilər. Bu ağıllı balalar, min hoqqadan çıxıb elə ağılsız işlər tuturdular ki, Bəybalanı öldürsəydin də belə işlərə qol qoymazdı.
Məhəllə uşaqları dilsiz-ağızsız pişik ballalrını diri-diri Sənəm arvadın quyusuna atıb, sonra da, o yazıq pişiklərin miyoltusu kəsilənə qədər onlara tamaşa edərdilər. Bir müddət keçəndən sonra ölmüş pişik balaları kiminsə su vedrəsindən çıxanda, bunu yazıq Bəybalanın boynuna atardılar. Məhəllə uşaqları ağız-ağıza verib; – “Pişikləri Dəli Bəybala öldürüb quyuya atıbdır!” – deyərək, hamını onun üstünə salardılar.
Bəybala belə vaxtlarda heç nə deməyib, susub qalar və bu axmaq uşaqların əməllərinə görə məhəllənin nadan adamları tərəfindən döyülərdi.
Gecələr nadinc uşaqlar qonum-qonşunun qapı, pəncərəsini daşlayıb, onların şüşələrini qırıq-qırıq edəndə, yenə də günahkar Bəybala olardı.
Ana-atalarının ağıllı balaları sayılan Cabbarla, Cəfər bazar günləri hökümət hamamının arxa pəncərəsindən orada çimən arvadlara baxıb, sonra məhəllə uşaqlarına gördüklərini danışanda, Dəli Bəybala onlara o qədər gülmüdü ki. Gülmüşdü, ona görə ki, Cabbarla, Cəlil bir gün səhv salıb hamamda çimən qadınların arasında öz analarının da lüt-üryan yerlərinə doyunca tamaşa etmişdilər. Dəli Bəybala bu əhvalatdan sonra Cabbarla, Cəlili harda görürdüsə əlini əlinə vurub, gülməkdən uğunub gedərdi.
Bəybala cavanlıqda sevdiyi Qəmzə adlı qızı yadına salıb dərindən bir ah çəkdi. Onun şişmiş, partlamaq dərəcəsinə çatan ürəyi elə bərk ağrıdı ki. O, Qəmzəni vaxtilə çox sevmişdi. Ömründə sevdiyi qız təkcə o olmuşdu. Qəmzənin gözəl sifəti, qırmızı dodaqları, yupyumuru döşləri onun heç yadından çıxmırdı. Ömründə bir dəfə də olsun Bəybalanın əli qadın əlinə dəyməmişdi. O, öpüşün, şəhvətin nə olduğunu bilmirdi.
Gecələr yatanda həmişə Qəmzəni yadına salardı. Çox vaxt Qəmzə onun yuxusuna da gələrdi. Onu qucaqlayardı, canında Qəmzənin isti bədəninin hərarətini hiss edərdi. Əlini qızın saçlarına toxundurar, çiyinlərində, bütün bədənində gəzdirərdi. Yuxudan ayılanda sonra isə, Bəybalanın qarnını sancı doğrayardı, qurşaqdan aşağı ətrafları od tutub yanardı, elə bil. Qıçlarında küt ağrılar baş qaldırardı. Bəybala hər dəfə Qəmzəni yuxusunda görəndə bu hala düşərdi. Əslində, onun Qəmzədən xoşu gəlməzdi. Çünki Qəmzənin anası Balaxanım arvad qızını sevdiyinə görə, Dəli Bəybalanın vaxtilə başını yabayla vurub yarmışdı. O vaxtdan Dəli Bəybala Qəmzəni də, onun anasına da görməyə gözü yox idi. Həm də, o bilirdi ki, Qəmzəni sevənlər çoxdur. Elə Qəmzənin özü də çox adamı sevirdi… Amma Bəybala Qəmzədən başqa heç kəsi sevmədiyinə görə, Qəmzə ona çox şirin gəlirdi.
Qəmzə öləndə Bəybala çox pis olmuşdu. Hətta, Qəmzənin yasına gələn onun “kişi dostlarının” bahalı maşınlarının təkərləri altına mıxdan, qadaqdan qoyub hamısıni partlatmışdı. Çünki, Bəybala onların hamısına nifrət edirdi.
Bəybala ağrıyan ürəyini ovuşdura-ovuşdura, olub-keçmişləri xatırlayırdı. Özü də bilmirdi ki, niyə bu olub, keçmişlər onun bu gün yadına düşür? Niyə bu keçmiş anları indi bir-bir xatırlayırdı? Bu qarma-qarışıq suallara cavab tapmaq ona necə də əzab verirdi.
İnsanların ona qarşı laqeydlikləri, onu inciddikləri yadına düşdükcə, ürəyinin ağrısı bir az da şiddətlənirdi. Bu dözülməz ağrılar az qalırdı ki, onun canını alsın.
Bu həyatda o hansı üzlərlə, hansı pisliklərlə, hansı axmaq adamlarla üzləşməmişdi? O, çox vaxt ac-susuz qalardı, amma heç vaxt kimsəyə əl açıb, mənə çörək ver deməzdi. Dəli Bəybala kiməsə əl açmağı öz kişiliyinə sığışdırmazdı… Amma imkanı ola-ola, onun-bunun qabağında it kimi quyruq bulayan, vəzifə üçün ar-namusunu satan adamları görəndə hirsindən az qalırdı ki, ürəyi partlasın.
Bəybala bu həyatda çox pisliklərlə rastlaşmışdı. Özlərini ağıllı sayan adamaların pis əməlləri yerə-göyə sığmırdı. Hər gün elə hadisələrlə rastlaşırdı ki, o, bu yerlərdən baş götürüb getmək istəyirdi. İstəyirdi ki, elə yerə çııxıb getsin ki, heç orada adam olmasın.
Bəybalanın canının bu ağrıyan vaxtı, yadına bir haisə də düşdü. O pis hadisəni Bəybala heç vaxt unuda bilmirdi. Bir dəfə səhər, sübh tezdən, həmişə olduğu kimi küçənin bu başından, o başına gedən zaman qulağına körpə uşaq səsi gəldi. O, bir anlıq ayaq saxlayıb səs gələn tərəfə baxdı. Uşaq səsi yaxınlıqdakı zibil qutusundan gəlirdi. Zibil qutusunun ətrafında isə bir neçə küçəiti dövrə vuraraq caynaqları ilə zibil qutusunu cırmaqlayırdılar. Bəybala yerdən əlinə bir daş alıb itlərə tərəf tolazladı. İtlər zingilti salaraq qaçıb uzaqlaşdılar. O zibil yeşiyinə yaxınlaşanda baxıb gördü ki, orada didilmiş, parçalanmış bir uşaq zarıyır. Bəybalanın gözləri doldu. O, uşağın didılmiş canını zibil yeşiyindən çıxarıb kardon kağızın üstünə qoydu. Uşaq ağzını açıb, yumaraq son anını yaşayırdı. Bəybala uşağa baxaraq hönkür-hönkür ağlamağa başladı…
Həmin gecə Bəybala qızdırmalı adamlar kimi yerinin içində çabalayaraq səhərə qədər yata bilmədi. Ona elə gəlirdi ki, bədəni itlər tərəfindən didik-didik edilmiş həmin o körpə uşaq ölməsəydi, böyüyüb onun kimi ağıllı adam olacaqdı, bu dünyanın dərdini çəkəcəkdi, elə onun özü kimi… Bəlkə də, o uşaq böyüyüb bu məmləkəti pis adamlardan xilas edəcəkdi.
Üstündən neçə müddət keçməsinə baxmayaraq Bəybala bu hadisəni yadından çıxara bilmirdi. Bu çətin vəziyyətində də o uşağın ölümü birdən-birə gəlib onun yadına düşdü. O uşaq ölməsəydi, yəqin ki, bu dünyanı o düzəldəcəkdi, Bəybala belə düşünürdü…
… Dəli Bəybala ömründə az-az hallarda ağlamışdı. Nə qədər çətinliklər çəksə də, həyatında çoxlu əzablı günlər görsə də, ağlamağı kişiliyinə sığışdırmamışdı. İndi isə o, özünü saxlaya bilməyib, hönkür-hönkür ağlayırdı…
Yadına onunla şəkil çəkdirən, arada rastlaşanda kef-əhval soruşan, cibinə papiros pulu qoyan o ağsaçlı müəllim düşdü. Birdən-birə Bəybala həmin müəllim üçün elə bərk darıxdı ki… Görəsən, indi o hardadır? – düşündü. Son vaxtlar Bəybalanın qanı ona yaman qaynayırdı. Bircə, o müəllimi özünə tay bilirdi. Ona elə gəlirdi ki, o ağsaçlı müəllimə də bu camaat dəli adı qoyubdur. Dəli Bəybala sevinirdi ki, onun dostu olan o müəllim də dəlidir.
Bu ağır vaxtında müəllimi görmək istədi. Ürəyində bir-iki sözü vardı, indiyə kimi bu sözləri heç kəsə deməmişdi, müəllimə demək istəyirdi. Gözləri yaşlı, ətrafa boylandı. Bir anlıq bu qaranlıq otaqda, canıyla çarpışan zaman o müəllimi görmək istədi. Amma görə bilmədi. Əsəbləşdi. Dişini dişinə sıxıb müəllimin dalısınca: – “ Sənin də dədöyün.., dədöyün…” söyüşünü verdi və için-için ağladı…
Bir az keçəndən sonra ağlamaq səsi xırıltılı səsiylə əvəz olundu… Sonra bu xırıltılı səs də kəsildi… Bəybalanın iriləşərək, hədəqəsindən çıxmaq dərəcəsində olan gözləri bir nöqtəyə zillənərək donub qaldı…
… İki gün sonra qonum-qonşular Bəybalanı evin bir küncündə, iki qatlanmış yorğanın arasında ölmüş vəziyyətdə tapdılar. Onun ağzından axan qan, çənəsindən süzülərək döşəmənin üstündə laxtalanmışdı.
Qonşular təcili yardıma zəng vurub, həkim çağırdılar.
Həkim, Dəli Bəybalanın cansız bədəninə, bir də onun ağzından süzülərək döşəmənin üstünə tökülüb, laxtalanan qana baxıb:
– Bu yazığın ürəyi partlayıb ki!.. – dedi.

Müəllif: MEYXOŞ ABDULLAH

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

MEYXOŞ ABDULLAH


ZƏHƏRLİ EŞQ…


(hekayə)
(Cənablar, bir az gülümsəyin…)

– Əzizim, sənə deməmişəmmi gecə vaxtı mənə zəng vurma? Bilirsən ki, gecələr evdə oluram. Evdəkiləri….
Telefondakı qadın onun sözünü ağzında qoydu:
– Neynim bəs? Ürəyim səni istəyir, dözə bilmirəm. Dil-dilə gələndə deyirsən ki, səni hamıdan çox istəyirəm, nə bilim ölürəm sənin dərdindən, dəli-divanəyəm. İndi də deyirsən ki, evdəyəm, ailəmin yanındayam. Mənə nə var e, ailənin yanındasan. Əslinə qalsa, səni o gözəlçənə, elə o, gizgəbaş arvadına qısqanıram da.
Kişi udquna-udquna:
– Əzizim, canım-gözüm, axı, bir az bundan qabaq danışmışıq, bir az səbrin olsun da. Bütün günü yanındayam, heç olmasa qoy, gecələr evimdə rahat olum.
Qadın:
– Məgər, özümdən aslıdır?! Darıxıram da. Bəs, sən darıxmırsan? Düzünü de, əzizim, bəlkə sən darıxmırsan? De də, ürəyim, bəlkə sən məni heç düşünmürsən, sevmirsən? Ölüm sənin üçün, de də, nolar…
– Dəlisən e, niyə darıxmıram, ay qız, canım çıxır səndən ötrü.
– Onda bəs, niyə görə zəng vurmursan? Yarım saatdır gözləyirəm, niyə, niyə mənə zəng vurmursan? Niyə mənim telefonum açmırsan? Yəqin arvadınla qucaqlaşıb yatmısınız, hə? Düzünü de, yatmışdınız?!
– Nə yatmaq, canım. Saat neçədi ki?! Bu vaxt yatmaq olar? Sənə dedim axı evdəyəm, zəng vura bilmirəm. Qoy, bu zəhrimara qalmış səhər açılsın, nə qədər istəyirsən danışarıq da. Evdə mümkün deyil, başa düşürsən? Nə qədər yalan danışmaq olar. Gah, deyirəm zəng vuran iş yoldaşımdır, gah deyirəm qırılmış qohumlarımdandır, gah da deyirəm ki, səhv düşüblər. İnan, daha elə yalan qalmayıb ki, uydurmayım.
Telefondakı səs yumuşaldı:
– Daha niyə hirslənirsən? Birdəki, yalan niyə danışırsan e, de ki, zəng vuran aşkımdır, canımdır, ürəyimdir. De də, kişi deyilsən, nədən qorxursan? Nə vaxta qədər cik-cik oynayacağıq. Mən ərimə demişəm, demişəm ki, bir də mənə böhtan desən, səni atıb gedəcəm. Sən də de də, niyə çəkinirsən, nədən qorxursan?
– Dəli olmusan, adam da belə söz deyər? Dəlinin biri dəli.
– Düz deyirsən, mən dəliyəm, özü də sənin dəlin. Bax, sənə deyirəm, məni dəlilikdən ayıltma, ayıltdın, səni atacağam.
Kişi əsnəyərək:
– Aazz, sən mənim canım, daha bəsdir, soyuq kəsdi məni. Alt paltarda, girib oturmuşam burda.
– Hardasan?
-Ayaqyolunda…
– Harada?!
– Aazz, dedim ki, tualetdə. Bayaqdan girib oturmuşam burada. Evdəkilər səsimi eşitməsinlər deyə, suyu da açıq qoymuşam. Bilirsən nə qədər su pulu yazıb, bu kasıb vaxtımda.
– Caan. Ürəyim qurban olsun, sənin o soyuqdan dönan canına. Axı, yanımda olsanydın bu çat-çat olmuş dodaqlarımla, içimi yandıran bu od nəfəsimlə səni necədə isidərdim. Vallah, qəlbinə dəyməsin, sən lap axmaqın birisisən. Nə görmüsən e, o qıçı-qıçına dolaşan ələngə arvadında. Nə vidi var, nə də füqurası, saçları oxlu kirpinin tikanlarına oxşayır. Kirpibaş arvadı var kişinin, deyə qadın qəh-qəhə çəkib güldü..
-Səfehləmə, sənə neçə dəfə demişəm ki, onun barəsində belə danışma. O mənim uşaqlarımın anasııdır, bizim kimi avaragör deyil.
– Pahh… Yaxşı-yaxşı, kefinə dəyməsin, bir də demərəm. Amma bir gözmuncuğundan-zaddan al as onun yaxasından ki, o qıyıq, əyri burnuna göz dəyməsin, – deyə qadın yenə də uğunub getdi.
– Yenə başladın? – deyə kişi acıqlandı.
– Qurtardım, əzizim, qurtardım. Sən mənim canım, de görüm, doğurdan, tualetdəsən?

Gözlə, yenə də telefonunu salmayasan unutazın içinə, – deyə qadın bərkdən güldü.
– Sən zarafat et, – deyə kişi əsəbləşən kimi oldu. Üç ədəd telefon salmışam e, unitazın içinə.
– Ha…ha… Qadın bərkdən güldü. Demək, o gün səninlə danışanda birdən səsin kəsildi, mən də öz-özümə çığırıb-bağırıram ki, sən niyə mənə cavab vermirsən. Sən demə, telefonun kanalizasiyaya düşübmüş. Ha…ha..ha… – Caaan. Qurban olaram e sənə. Allah məni öldürsün, gör sənin başına nə oyunlar açıram. Neynək, bu dəfə görüşəndə əvəzini çıxaram, yeyərəm səni çiy-çiy… Başa düşdüm, sənə qurban, daha bundan sonra gecələr sənə zəng vurmayacağam.
– Aaaz, ürəyim qurban, zəng vur e, amma bu vaxtlar zəng vurma.
Qadın nazlandı:
– Onda, ismarıc yaz, heç olmasa, darıxmayım.
– Oldu, sənə qurban, yazaram, gecən xeyirə qalsın.
– Gözləyəcəyəm ha… yazmasan, bax, yenə zəng vuracam.
– Hə, hə… oldu, yazaram. Öpürəm səni, ağıllım, istirahət elə mən də çıxım buradan, uşaqlar dağıtdılar evi.
– Yaz ha, gözləyəcəyəm, pişiyim.
– Yazaram…
– Onda bir dəfə öpürəm səni, de..- deyə qadın nazlandı.
– Hə, öpdüm…
– Bir dəfə də de… – deyə, qadın əl çəkmədi.
– Hə, öpürəm, öpürəm, öpürəmmmm… – deyə kişi hirsləndi.
Telefon susdu.
– Vay, sənin zatuva lənət, qız olanda, bəsdir də ürəyim sıxıldı ki, burada – deyə Zeyqəm dodağının altında mızıldana-mızıldana ayaqyolundan çıxdı.
Ayaqyolunun qapısı az qaldı ki, Zeyqəmin arvadınn burnunu əzsin.
Arvadı soruşdu:
– A kişi, de görüm nə məsələdi?
– Nə olub ki?
– Səndən soruşuram, nə məsələdi işdən gələndən sonra dördüncü dəfədir ki, ayaqyoluna girib, qaxılıb qalmısan orada? Nə olub sənə?
– Soyuqlamışam.
– Ürəyindən?!- deyə, arvadı gülümsədi.
– Hə… Yox, az… gicsən, nədi, adam ürəyindən də soyuqlayar? Qarnımdan, qarnım ağrıyır.
– Qarnın ağrımır e, Zeyqəm, denən qarnımın qurdu var.
– Qurd nədir az, mən boyda adamda qurd olar, başın xarab olub, nədi?
– Olar, olar, niyə olmaz, özü də boyüyündən, iki ayaqlı, miniyubkalı, dodağı qırmızı qurdlar var ha, ondan. Oturub içində arada göz-qaş edib, dingildədir səni. Ona görə ayaqyolundan çıxmırsan, ay bədbəxt.
Zeyqəm tumanını batırmış uşaq kimi boynunun kökünə kimi qızardı. Handan-hana özünə gəlib:
– Səmayə, atamın göruna and olsun…
Arvadı onun sözünü ağzındaca qoydu:
– Ə, yekə kişisən, bir ləçərdən sarı o boyda kişinin göruna and içmə, zəhməti gözündən gələr sənin. Hamısından xəbərim var, elə bilirsən heç nə bilmirəm. İki-üç aydır sən özündə deyilsən, ay bədbəxt. Gecəni səhərə qədər o böyürü-bu böyürün üstə çevrilməkdən qotur itə dönmüsən. “Aşkım”, “mələyim”, “ürəyim qurban” sözlərini gecələr yuxuda sən deyirsən, ya mən? Vaxt vardı səhərlər üz-gözünü zorla yuduzdurardım sənə. Indi saat altıda durub soyuq duş qəbul edirsən, idmanla məşğul olursan. Üzünü hər gün qaşımaqdan, padoşa döndərmisən. Həftədə iki dəfə alt tuman-göynəyini dəyişirsən. Görünüb gecə yatanda diş fırçalayarlar, sən isə işə gedəndə dişini şotkalayırsan. Vaxt vardı evə bir şüşə ətir aldıra bilmirdim sənə, deyirdin ətirin iyinə allergiyam var. İndi səhərlər işə gedəndə bir şüşə ətir boşaldırsan üstünə. Nədi, qurddamısan, çürümüsən?! Zeyqəm, adamın vicdanı olar, kişi xeylağısan, neynək, deyək ki, sən yolunu azmısan, buna görə allah gec-tez cəzanı verəcəkdir. Amma, bu qələti bacarmırsan eləmə də. Bunu mən niyə bilməliyəm? Pişik pişikliyi ilə öz zir-zibilinin üstünü elə ört-basdır edir ki, onu heç kəs görmür. Sənin pişik qədər də, fərasətin yoxdur. Iki-üç aydır sizin miyoltunuz aləmi başına götürübdü. Dişi pişik kimi, o oradan miyoldayır, sən də buradan. Gah, tualetə girirsən, gah hamama, gah da paltar şkafına başını soxub miyoldayırsan. Məni saymırsan, ər-arvadlığımıza hörmət qoymursan cəhənnəmə qoy, barı, balalarına yazığın gəlsin. O gün görürürəm yeddi yaşlı Murad, o balaca uşaq mətbəxdə qaşığı qoyub qulağına “aşkım”, “aşkım” – deyə-deyə o başa gedir, bubaşa gedir. Deyirəm, Murad, bala, ana qurban, nə edirsən, kiminlə danışırsan? Deyir, ana, atam dünən gecə balkonda telefonla danışanda kiməsə “aşkım, aşkım” deyirdi.
– Zeyqəm, biz sevgili olmuşuq, bilirsən? Yoxsa, bunu da danacaqsan? Hətta, mənim valideynlərim niyə görəsə məni sənə verməkdən boyun qaçırırdılar. Bunu da bilirsən. Amma bunlra baxmayaraq mən səni özümə həyat yoldaşı seçdim. Seçdim ona görə ki, səni sevirdim, səndən xoşum gəlirdi. Sən də mənim dərdimdən dəli-divanə idin, kaş olmayaydın, kaş, o günə qara daş düşəydi. Bəs, indi nə oldu? Məndə nə gördün, kimdən pisəm, haramda xora-yara var? Mən sənə nur topu kimi üç bala böyüdürəm, üstəlik ev işləri, dükan-bazar. Özüvə bir stəkan çay süzməyi də bacarmırsan, hələ üst-başını demirəm. Tüpürərəm sənə, bu ev-eşiyə balalarımı da götürüb gedərəm bu evdən. Amma bunu etmirəm, ona görə ki, bayaq sənə dedim valideynlərim razı deyildilər. Bu halımda onlar məni qəbul etməzlər, qalaram küçələrdə. Bilirsən də küçədə qalmaq nə deməkdir? Küçədə qalmaq, küçə qadını olmaq deməkdir, hər gecə bir kişinin qoynunda yatmaq deməkdir…
– Bəsdir! – deyə bayaqdan, qulaqlarını sallayaraq arvadına qulaq asan Zeyqəm bağırdı.
– Bəsdiri mənə demə, özünə de, ayıbdır. Eşitmişəm, o gözəlçənin də əri var. Bəs, onun əri nə deyir bu işlərə? Demir ki, ay arvad bu gecə vaxtı hara, kimə zəng vurursan? Neyləsin, o yazıq? Yalansa, yazıq ilan vursun onun ərini, yəqin o qədər ətiacı, deyingəndir ki, arvadı da canının dərdindən onun başına elə torba tikib ki, hayana fırlanırsa çıxara bilmir.
O gün qonşu arvad deyir ki, ərimin telefonuna “Azərsel”dən mesaj gəlib. Kişi hamamda olduğu üçün telefondakı mesajı oxuyub görürəm ki, yazılıb: – “Ürəyim qurban, gəlmirsən, darıxıram, axı?”
Qonşu deyir ki, götürüb mesaj gələn nömrəyə zəng vururam ki, görüm bu nədi belə, bu necə idarədi ki, vətəndaşlarla belə şirin danışırlar.
Zəng gedən kimi telefonun o biri başından: – Ay caaan, ölərəm səninçün! – deyən bir qadın səsi gəldi.
Qonşu deyir ki, cin vurdu başıma dişimin dibindən nə çıxdı dedim o arvada. Sonra da ərim hamamdan çıxan kimi götürüb telefonu çırpdım təpəsinə. Köpəyoğlu, – dedim, dolamısan məni, götürüb ləçərinin adını telefonuna “Azərsel” yazırsan?
– Sən nə yazmısan onun adını, “Baksel”, “Azərsel”, yoxsa “Nar”. Bəsdir, Zeyqəm, qurtar bu oyunu. Neçə müddətdir ki, mən bunu bilirdim, amma səbr edib gözləyirdim, gözləyirdim ki, özün bu yoldan çəkinəsən. Yadında saxla, istər qadın olsun, istərsə də kişi, onun “yan getdiyini” ailəsi hamıdan qabaq bilir. Dözəni dözür, dözməyəni də, allah bilir özü nə edir. Gəl, bu isti yuvamızı dağıtmayaq. Bu yuva dağılsa biz heç, balalarımızın taleyi necə olacaq, düşünürsənmi? Onların nə günahı var? Mən səni bu əməlinə görə nə vaxtsa bağışlaya da bilərəm. Düşünərəm ki, heç belə bir iş olmayıb, keçərəm günahından, unudaram hər şeyi. Amma bir şərtlə, elə bu dəqiqə götür telefonunu mənim yanımda o gözəlçənə zəng et, de ki, bu gündən hər şeyə son qoyuldu. – Götür, Zeyqəm, götür zəng et…
– Axı… bilirsən nə var?
– Heç axısı, maxısı yoxdur… heç nə bilmirəm, heç nə də məni maraqlandırmır. Götür, götür zəng vur, sözümü ona çatdır.
– Sabah deyərəm… mütləq deyərəm. Söz verirəm ki, sabah hər şeyə son qoyacam.
– Yox, Zeyqəm, bu gün, elə bu dəqiqə deməlisən.
Zeyqəm telefonu götürüb barmaqlarını rəqəmlərin üzərində gəzdirdi. Sonra arvadının üzünə baxıb yavaşca:
– Nə deyim?
– Denən ki, həyat yoldaşım səninlə danışmaq istəyir.
– Necə yəni həyat yoldaşım səninlə danışmaq istəyir? Nə deyəcəksən ona, nə barədə danışacaqsan Xalxın arvadıyla? – deyə Zeyqəm kəkələdi.
– Xalqın arvadıyla? Xalq nədir, ə? Bu “obutavoy arvaddır”.
– Gicdəmə, az. Dedim ki, yəni camaatın arvadıyla sənin nə işin var? – deyə Zeyqəm, çaşbaş qaldığından bilmirdi ki, nə danışsın.
– Hə, indi düzəltdin, camaatın arvadıyla. Düz deyirsən, belələrinə “camaatın arvadı” deyirlər.
– Mən də ona deyəcəyəm ki, bu “xalqın”, bu “camaatın”, bivec, axmaq kişisiylə az eşqbazlıq elə. Bu yaxşı kişi, yaxşı ər olsaydı, “xalq”, “camaaat” bunun təpəsinə dəysin, heç olmasa öz evinin, öz ailəsinin kişisi olardı. Day, gedib, sümsük itlər kimi orda-burda sümsünməzdi. – Hə, bir də ona deyəcəm ki, bu kişidən indiyə kimi mən bal tutmuşam, sən də gəl doşab tut. Onunla nə zəhərli eşqimiz barədə danışacağam. Deyəcəyəm ki, bu eşq mənim iyirmi beş illik həyatımı zəhərləyibdir. Hər gün bu zəhərdən dadıram, amma ölmürəm. Ölmürəm ona görə ki, balalarım var, onları sənin kimi bivec atanın ümidinə qoyub gedə bilmərəm.

– Bilirsən nə var, hiss edirəm ki, sən düzələn adama oxşamırsan. Niyə səninlə ömrümü çürütməliyəm e. Həmişə fikirləşmişəm ki, bir gün balalarımı götürüb bu evdən gedəcəyəm. Niyə mən getməliyəm? Niyə balalarım, özüm küçədə qalmalıyıq? Ən yaxşısı sən dur, cəhənnəm ol, bu evdən. Yığışdır zir-zibillərini tərk et bu evi. Biz sənə lazım olmadığımız kimi, sən də heç bizə lazım deyilsən. Get, hara istəyirsən, kiminlə istəyirsən yaşa. Mən səninlə xoşbəxt olmadım, get kimi istəyirsənsə, bundan sonra xoşbəxt et.
Səmayə paltar dolabının üstündəki iri çamadanı götürüb hirslə çarpayının üstə atdı və ərinin paltarlarını bir-bir çamadanın içinə yığmağa başladı…

Müəllif: MEYXOŞ ABDULLAH

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Meyxoş Abdullah

Qapı açanım…                                       

                                                             (hekayə)

                                            (Qız balalarımıza itahf olunur…)

         … Arvadı iki oğlan uşağından sonra, ona gözəl bir qız uşağı da dünyaya gətirmişdi. Qız övladının doğulması Əziz müəllimi o qədər sevindirmişdi ki, fərəhindən bilmirdi nə etsin. Hətta, iki oğul balası dünyaya gələndə o, heç belə sevinməmişdi.

          Əziz müəllim bütün qohum-əqrabasına, dost-tanışlarına xəbər edib bildirmişdi ki, qızının doğulması münasibətiylə hamıya yaxşı bir qonaqlıq verəcəkdir.

       Ona görə də, Əziz müəllimi istəyən bütün yaxınları qonaqlığın veriləcəyi günü gözləyirdilər.

         Təyin olunmuş gün gəlib çatanda, nəinki,  qonaqlar, hətta, Əziz müəllimin öz ailəsi də, bu böyük ziyafət məclisinə görə təəccübdən gözləri dörd olmuşdu.

        Onun təşkil etdiyi qonaqlıq elə bir möhtəşəm qonaqlıq idi ki, elə bil,  Əziz müəllim qız balasının dünyaya gəlişi münasibəriylə məclis yox, ona toy edib köçürdürdü. Yemək, içməkdən tutmuş musiqiçilərə qədər hər şey gözəl idi. Stolların üstündəki bahalı içkilər, şirniyyatlar, mer-meyvələr, şişlərdə isti-isti ortaya gətirilən müxtəlif cür kabablar hamını heyran etmişdi.

          Bu naz-neməti, dəbdəbəli ziyafəti görən adamların beynində br sual dolaşırdı. Axı, Əziz müəllim oğul balaları dünyaya gələndə də qonaqlıq vermişdi. Amma onun verdiyi o qonaqların heç biri buna bənzəməmişdi. Bu adi qonaqlıq deyildi, əməlli-başlı bir toy məclisi idi. Bu toyda bircə, bəylə, gəlin çatışmırdı.

                Hamı maraqla bir-birinin üzünə baxaraq, çiyinlərini çəkirdilər. Hətta, iş o yerə gəlib çatmışdı ki, Əzizi müəllimin yaxın dostu Şükür müəllim yerindən qalxıb soruşdu ki;  – Ay Əziz müəllim, axı sənin oğlanarın dünyay gələndə bu cür qonaqlıq verməmişdin? İndi nə oldu ki, sən birdən-birə qızına belə qonaqlıq təşkil etmisən? El-obamızda, ta qədimdən adət-ənənə olub, ata-ana oğul övladları dünyaya gələndə daha çox sevinirmişlər, qurban kəsirmişlər. Çünki, “oğlan düşmən çəpəridir”, – deyiblər. Amma “qız yükü, duz yükü məsəli də var ha…”

             Şükür müəllimin bu sözləri məclis iştirakçılarının ürəyincə olduğuna görə, onu yerbəyerdən alqışladılar.

                Əziz müəllimin kefi kök idi. Biri birinə deyər e, elə bil, gözləri göydən ulduz dərirdi. Qızının şərəfinə yaxşıca yeyib, içmişdi. Hamıyla deyib, gülür həmişəkindən ikiqat şən görünürdü. O ayağa qalxıb məclisin başına keçdi və üzünü qonaqlara  tutub dedi:

             – Hə dostlar, bilirəm hamınız maraqlanırsınız. Maraqlanırsınız ki, Əziz müəllim bəs, iki oğlu üçün, niyə belə məclis təşkil etmədi? Hə, doğrudur? – deyə o yerində ləngər vurdu. – Haqlısınız, hamınız haqlısnız… Əgər, doğurdan da,  bu sizin üçün maraqlıdırsa qoy onda deyim. – Bilirsiniz,  əzizlərim, həyat yoldaşım, Əfsanə xanımla toy gecəmizin axşamı qərara gəldik ki, bu üç günü otaqdan bayıra çıxmayaq. Kim də otağa gəlmək istəsə, ona da qapı açmayaq. Doğrudur, bu olduqca çox çətin bir qərar idi, valideynlərimiz, yaxınlarımız vardı, onlardan hər biri, hər an qapını döyə bilərdi. Amma şərtləşdiyimizə görə, kim olur-olsun ona qapını açmayacaqdıq.

            Bu sövdələşməmizin üstündən bir gün keçdi. Səhəri gün günortaya yaxın otağımızın qapısı döyüldü. Hər ikimiz bir-birimizin üzünə baxıb qımışdıq. Görəsən kim ola? – düşündük. Qapı təkrar döyüləndə anamın səsini eşitdik.

            – Oğul, Əziz, sənə qurban, atanla darıxdıq. Dedik ki, gəlib sizinlə bir az  oturub, söhbət edək. Yəqin evdəsiniz, bala?

            Səsimizi içimizə salıb susduq. Doğrusu, belə bir vəziyyətin olacağını gözləmirdik. Az keçməmiş qapı yenidən döyüldü. Bu dəfə atamın zəhmli, boğuq səsi eşidildi:

            – Oğlum, evdəsiniz? Anan əl çəkmədi. Dedi ki, gedək hökmən uşaqlara bir baş çəkək.

             Kirimişcə evin içində həyat yoldaşımla bir-birimizin üzünə baxdıq. Onun üzündəki cizgilərdən hiss edirdim ki, verdiyimiz sözə əməl etməyimizi istəyir. Elə mən də o fikirdə idim. Axı, şərtləşib, bir-birimizə söz vermişdik.

            Üçüncü dəfə qapı döyüldü… Ürəyim ağrısa da, qapını açmaq fikrim yox idi…

            Bir azdan atamın boğuq səsi yenidən eşidildi. Bu dəfə anamı danlayaraq, deyirdi:

              –  Mənim sözümə heç qulaq asmadın da. Sənə dedim ki, yaxşı deyil, cavandırlar, gedib narahat etməyək,  sonra gedərik. Sən isə mənə qulaq asmadın. Ehh, sənə nə deyim, ay arvad, gördün də?.. 

               Anamın sözü lap cızdağımı çıxartdı.

            – Yox, a kişi, evdə olsaydılar açardılar. Mən oğlumun xasiyyətini yaxşı bilirəm. Yəqin, harasa gediblər? Neynək, sən Allah deyinmə, gedək başqa vaxt gələrik.

            Onlar çıxıb getdilər.

            Ata-anama qapını açmadığıma görə yaman utandım. Belə olacağını, doğrusu, gözləmirdim. Amma çətin də olsa, verdiyimiz sözün üstə durmağımız bizi bir azca sevindirirdi. Bunu həyat yoldaşım Əfsanə xanımın üzündəki təbəəssümdən də sezmək olurdu.

            Səhəri gün günorta vaxtından keçmişdi. Qapının döyülməsi, dünənki kimi yenə də hər ikimizi diksindirdi. Bir-birimizin üzünə baxdıq və hər ikimizin gözlərindən bir sual oxundu, görəsən, bu dəfə kimdir?

           Qapının gözlüyündən baxdım. Və tezcə də üzümü çevrib əllərimlə ağzımı qapayaraq, yavaş səslə:

            – Əfsanə, əzizim, atanla, anandır!..

            – Nə?!- deyə, Əfsanə az qala qışqıracaqdı. Barmağımı dodaqlarımın üstünə qoyub,  ona“sus” işarəsi verdim.

            Az keçməmiş qaynanamın səsi eşidildi:

            – Qızım, Əfsanə, qadan alım, bizik e, atanla, mən… Evdəsiniz?!

            Mən dönüb həyat yoldaşımın üzünə baxdım. Əfsanə ayaq pəncələrinin üstünə qalxaraq, iki əlini başından yuxarı qovzayıb, dartınaraq sanki məni itələyib qapıya tərəf qaçmaq istəyirdi.

            Onun sinəsindən yavaşca geri itələyib: 

              – Hara gedirsən, qız, bəs söz danışmışdıq axı?

            Əfsanə məni eşitmirmiş kimi yenə də qapıya tərəf dartındı. Bu dəfə onun qolundan tutub geriyə çəkərək:

            – Yox olmaz, qətiyyən olmaz! – dedim.

            O dolixsunaraq:

             – Əzizim, ata-anamdı e, gələn, – deyə, pıçıldadı.

               – Bilirəm də, gələn ata-anandır? Bəs, dünən gələnlər mənim ata-anam deyildilər? – deyə, ona xatırlatdım.

            Əfsanənin gözləri dolmuşdi. Hətta, onun gözlərindən bir-iki damla yaş da süzülüb, döşəməyə düşdü. Amma mən fikrimdə qəti idim, qapını açmaq istəmirdim.

            Əfsanə divanın üstünə çöküb, üzünü əlləriylə qapadı və ağlaya-ağlaya:

            – O qədər yol gəliblər, axı… Onalara necə qapı açmayaq?  Heç, belə iş olar?

            Mən həyat yoldaşımı başa salmağa çalışdım:

            – Əzizim, axı, biz söz vermişik ki, heç kəsə qapı açmayaq. Niyə şərtimizi unudursan?

            Əfsanə ayağa duraraq qarşımda dayandı və gözlərini gözlərimin içinə dikərək:

            – Sənə qurban olum, bacarmıram… Vallah, özümlə bacarmıram, ata-anamdır axı… Ürəyimin başı göynəyir, içim od tutub yanır, aç qapını, qoy onları görüm.

            Onun çiyinlərindən tutub ehmalca silkələdim:

            –  Əfsanə, əzizim, axı biz söz vermişik. Nə olsun, mənim də ata-anam gəlmişdi, gördün də… Onda demək, mən ata-anamı sənin kimi çox istəmirəm? Yoxsa, mənim ata-anam səninkilərdən….

            Həyat yoldaşım ağlaya-ağlaya sözümü kəsdi:

            –  Yox… yox, sən ata-ananı çox istəyirsən, lap çox. Amma mən qadınam, axı. Mən dözə bilmirəm… Vallah, dözə bilmirəm, – deyə,  həyat yoldaşım hönkürtüylə ağladı. Sonra o, qarşımda diz çökərək:

            – Nə olar, qadan alım, qapını aç, bundan sonra, elə bil ki, ömrüboyu sənə uduzmuşam…

            Onun qollarından tutub ayağa qaldırdım və:

             –  Mən səni anladım, əzizim, səni başa düşdüm. Bu dəqiqə, bu dəqiqə  qapını açıram! – dedim. Və qapını açdım…

            – Hə, dostlar, həmin anda beynimdən bir fkir keçdi. Öz-özümə pıçıldadım: – İlahi, bir qız uşağının ki, ata-anasına bu qədər məhəbbəti var, onlar üçün bu qədər narahat olub, bu qədər üzülürsə, demək, onun qəlbini qırmağa, incitməyə dəyməzmiş…

            İndi anlayın,  başa düşün, ey adamlar!.. Bilin ki, mənim qız balam, mənim qapı açanım dünyaya gəlibdir…

Müəllif: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Meyxoş Abdullah

Səma mələyi…
(hekayə)

(Sən mənə Tanrı dərgahı qədər ucasan, ey Qadın… M.A.)


… O qız çox gözəl idi. Allah onu, elə bil özü üçün yaratmışdı. Bütün məharətini, sevgisini, sanki bu qızın gözəlliyinə həsr etmişdi. Uzun boyu, cazibədar görkəmi, bir baxışıyla ürəklərə dərd salan iri, qara gözləri, quş pətənəyinə bənzəyən alqırmızı dodaqları, alma kimi qıpqırmızı yanaqları, dağçayı kimi şırım-şırım şırımlanıb kürəyinə səpələnən gur, qara saçları, enli sinəsindən köynəyinin yaxasını dikəldən döşləri, o qızı göydən enmiş bir səma mələyinə bənzədirdi. Onu görən kişilər evləndikləri qadınları sarıdan nə qədər bədbəxt olduqları barədə düşünürdülər.
Qız isə, onun dərdindən ölənləri sanki görmürmüş kimi öz sirrli, sehirli aləmində idi. Heç kəsin qəlbinə dəyməz, yan-yörəsində olan, onunla maraqlananlara isə mehribanlıq göstərərdi. O, gözəl olmaqla yanaşı, həm də çox ağıllı, qürurlu bir qız idi. Bu xasiyyətinə görə onu tələbələrin hamısı sevirdi, hətta subay, cavan müəllimlər də.
Universitetin dördüncü kursunda oxuyarkən hamını təəccübləndirən bir hadisə baş verdi. Kimsənin yuxusuna belə girməyən bu hadisə çoxlarının hıçqırığını içində qoydu. İradənin Camal adlı bir oğlanla görüşdüyü xəbəri yayılanda, çoxları Allahın bu qıza ağıldan başqa hər şey verdiyinə inanmaq istəyirdi.
İradənin sevib, könül verdiyi Camal adlı oğlan, onu sevənlərin və dərdindən ölənlərin yanında çox aciz və gülməli görünürdü. Yarı-yaraşığı olmayan bu oğlan, bu hadisəyə qədər heç kəsin diqqətini özünə cəlb etməmişdi. Birdən-birə belə bir söz-söhbətin yaranması, doğurdan da, çoxlarına qəribə gəldi və Camal az bir vaxtda barmaqla göstərilən bir adama çevrildi.
Dördüncü kursun başa çatmasına az qalmış İradə ilə Camal nişanlandılar. Qurbağa gölünə daş atılmış kimi hamı sakitcə öz içinə çəkilərək, bu cütlüyün gələcək taleyinin necə olacağıyla maraqlanırdılar. Sinələrinə çalın-çarpaz dağ çəkilmiş İradəni sevənlərin qəlbindən, qəribə də olsa, qara fikirlər keçirdi… Bu fağır və aciz bəndələrin ürəklərindən keçənləri Allah duyduqca, o da gülümsəyirdi… Çünki Allahın özünün də bu qızdan xoşu gəlirdi və xoşu gəldiyi bəndəsini də həmişə sınağa çəkər Allah, – deyirlər.
Bu hadisənin üstündən bir müddət vaxt keçmişdi, gənclər toya hazırlaşırdılar. Toy günü də, artıq dəqiqləşdirilmişdi. Elə bu zaman qəribə bir hadisə baş verdi. İradənin könül verdiyi Camal həyətlərindəki qoz ağacından yıxılaraq onurğasını qırdı.
Bu xəbər İradənin dərdindən ölənlər üçün elə də bəd xəbər olmadı. Amma İradə üçün bu xəbər dünyanın sonu kimi göründü… Sevdiyi bir adamın bu hala düşməsi qızın dünyasını altüst etdi. O, bütün varlığıyla ağrı içərisindəydi.
Cəlalın aparılmadığı xəstəxana, göstərilmədiyi həkim qalmadı. Hara apardılarsa, bu xəstəliyin sağalmaz olduğunu, Cəlalın ömürlük şikəst qalacağını söyləyirdilər.
Ümidsizlik ailələri yaman pərişan etmişdi. Hər iki tərəf məyyus idi. Onlar bu ağır hadisənin sonunu ancaq nişanın qaytarılmasında görürdülər. Hətta, Cəlalın özü də taleyi ilə barışaraq, nə qədər ağır da olsa, İradənin başqa birisiylə ailə quraraq xoşbəxt olmasını istəyirdi.
Son söz isə İradənin idi. Onun atacağı addım bu məsələni kökündən həll edəcəkdi. O, hamıya bu sözləri dedi: – Mən Cəlalı sağ, salamat olarkən sevib, ona könül vermişəm. Onu bu vəziyyətdə tərk edib gedə bilmərəm. Bu mənim üçün böyük bir günah olar. Bu günahımı bundan sonra heç kimin ocağına, hətta, ölsəm qəbrevimə belə daşıya bilmərəm… Mən həmişəlik onunla, mənim üçün hamıdan istəkli olan Cəlalımın yanında qalacağıma qərar verirəm!..
Qızın bu sözlərindən sonra hamı susdu… Təkcə İradənin anasının, əllərini ağzına təpərək, sevimli qızının gələcək bədbəxt taleyi üçün hıçqırtıyla ağlayaraq, fəryad qoparmasının şahidi oldular.
Toy günü təxirə salınmadı. Təyin olunan gün dəvət olunan qonaqlar hamısı toyda iştirak edirdilər.
Toy günü, əlil arabasında oturmuş, bəylə yanaşı duran bu məğrur qızın sevgisi lap flimlərdəki kimi hamını kövrəltmişdi. Göz yaşlarını saxlaya bilməyənlər də vardı. Amma ağ gəlinlik paltarında, su sonası kimi görünən İradə çox xoşbəxt görünürdü.
Vaxtilə İradəni sevənlərdən də toyda iştirak edirdilər. Onlar özlərini əlil arabasında oturan Cəlalın yerində hiss edə bilsələr də, İradənin onların yanında dura biləcəyini təsəvvürlərinə belə gətirə bilmirdilər. Çünki, o boyda sevgini duymaq onlar üçün, doğurdan da, çox çətin idi.
Toy günündən sonra İradə Cəlalın həm həyat yoldaşı, həm də qulluqçusu oldu.
Bir addım belə ata bilməyən Cəlal, ömrünü, gününü əlil arabasına, bir də onu canından çox sevən İradənin qayğısına bağladı. – Sevgi, istək olan yerdə əlil arabası dünyanın möhtəşəm saraylarından da uca və rahat görsənir adama, – deyirdi Cəlal.
İllər sürətlə gəlib keçirdi. Bu ötüb, keçən illər insanlara çox şeyləri unutdurdu. Təkcə, İradə bu həyatın hər ilini, hər gününü və hər dəqiqəsini əlil arabasında ömür sürən həyat yoldaşı ilə birgə yaşadı. Bu illər ərzində həyat ondan hər şeyini, sevincli günlərini, xoşbəxtliyini, hətta qadınlığını da əlindən alsa da, bircə iradəsini sındıra bilmədi, sevgisini əlindən ala bilmədi. O, xobəxtliyini sevdiyi adamın yanında olmaqda, onu yaşatmaqda, onunla birgə bu həyatı yaşamaqda tapdı… Amma çoxlarının yaşaya bilməyəcəyi ağrılı bir ömür bahasına…
İradənin qurup yoldaşları hər il may ayında bir yerə toplaşar və keçmiş tələbəlik illərini yada salardılar. Bu görüşdə, təkcə İradə ilə Cəlal iştirak edə bilmirdilər. Xəbər-ətər tutanda da, bildirirdilər ki, bu halımızla sizi narahat etmək istəmirik.
Uşaqlar onları başa düşürdülər və çoxlarına da elə gəlirdi ki, İradə utandığından onlarla görüşmək istəmir. Necə olsa axı, heç kəsi bəyənməyən bir qıza, indi əlil arabasında, vaxtilə hamıdan üstün tutduğu birisini öz əlləriylə ora-bura sürümək utanc gətirirdi, – düşünürdülər. İradə isə susaraq öz ağrılı həyatını yaşayırdı. Onun çəkdiklərini özü kimi heç kəs duya biməzdi, Çünki özgə ölüsü adama yatmış kimi görünür, – deyirlər.
Tələbə yoldaşları ali məktəbi bitirməyin 30 illiyinə hazırlaşırdılar. Kim isə təklif etdi ki, bu dəfəki görüşü şəhərdə deyil, İradə ilə Cəlalın yaşadığı rayonda keçirsinlər. Zarafat deyil, otuz ildənbəri görmədikləri dostları üçün bu gözlənilməz və sevindirici bir hadisə olacaqdı, uşaqlar düşündülər.
Hamı bu təkliflə razılaşdı. Vaxt təyin olunan gün keçmiş tələbə dostları yığışaraq o məkana getdilər. Bu qəfil gəlişdən nə İradənin, nə də Cəlalın xəbəri yox idi. Dostları bu gözlənilməz görüşü onlar üçün bir sürpriz etmək istəyirdilər.
Hər şey məxfi şəkildə hazırlanmşdı. Onların gəlişindən heç kəs xəbər tutmamalıydı.
İradəgilin yaşadığı rayona çatanda uşaqlar mer-meyvə almaq üçün qəsəbənin bazarına daxil oldular. Bazarın girəcəyində uşaqlardan kim isə əlini dodaqlarının üstünə qoyub; – Bir dəqiqə ayaq saxlayın! – dedi.
Hamı ayaq saxladı. Həmin adam barmağını onlardan on beş-iyirmi metr kənarda göy-göyərti satan bir qadına tuşlayıb dedi: – Uşaqlar, bu İradə deyilmi?!
Hamı onun göstərdiyi istiqamətə baxdılar. Uşaqların çoxu onu tanıdı, tanımayanlar isə bir qədər keçəndən sonra həmin qadının İradə olduğunu təsdiqlədilər.
Saçları ağarmış, olduqca yaşlı görünən İradənin bu halı hamımnın ürəyini ağrıtdı. Onlardan kim isə, tam yəqinlik etmək üçün yaxınlıqda şor, pendir satan yaşlı qadından soruşdu:
– Xala, o qarşı tərəfdə göy-göyərti satan qadını tanıyırsanmı?!
Qadın əlini gözünün üstünə qoyub, deyilən tərəfə baxdı və:
– Əlbəttə, tanıyıram. Bədbəxt İradədir də. Əri şikəstdir, araba möhtacıdır. İnstitutu qurtarıb e… Mən şor, pendir satıram, o da göy-göyərti. Daş belə dünyanın başına düşsün, görüm, – deyə yaşlı qadın gileyləndi. – Amma bilirsiniz necə gözəl qız idi bizim rayona gəlin gələndə? Adam ona baxanda ağzının suyu axırdı. İndi də çox mərifətli gəlindir, qaynanası onun başına and içir. Elə biz bazarda oturanlar da onun xatirini dünyalar qədər istəyirik. Tikansız adamdır. Adamın belə gəlini ola, yoxsa mənim matişkə gəlinlərim kimi… Ərləri yağ-böyrək içində onları saxlayır, onlar da məni bazarda, bu toz-torpağın içində oturdurlar. Evə dönəndən sonra da, qulluqçu kimi onların zir-zibillərini təmizləyirəm, – deyə yaşlı qadın acıqlı-acıqlı dilləndi.
Uşaqlar gördükləri mənzərədən heyrətə gəlmişdilər. Qarşısına bir yığın göy-göyərti töküb satan qadının vaxtilə gözəlliyi dillərdə dastan olan İradənin olduğuna heç kəsin inanmağı gəlmirdi. Həyat onun gözəlliyinin üstündə elə bir xəzan yeli əsdirmişdi ki, o gözəllikdən indi əsər-əlamət belə qalmamışdı.
Uşaqlar qərara gəldilər ki, İradənin bu halında ona yaxınlaşmaq, onu utandıra bilərdi. Ona görə də, tezcə oranı tərk edib uzaqlaşdılar. Və qərara gəldilər ki, Cəlalın yaşadığı evi axtarıb tapsınlar.
Yoldan keçənlərin birindən Cəlalı soruşdular.
– Xəstə, çolaq Cəlalımı deyirsiniz? – deyə, həmin adam suala sulla cavab verdi. Sonra sualının cavabını gözləmədən:
– Cəlalgilin yaşadığı ev, qarşıdakı döngəni burulandan sonradır. Həm də, əlavə etdi ki, Cəlalın həyat yoldaşı İradə xanım bazarın girəcəyində göy-göyərti satır. İstəyirsiniz ona xəbər edim gəlsin, Cəlalgilin bizə qohumluğu çatır, – deyə həmin adam əlavə etdi..
Uşaqlar onun təklifinə etiraz etdilər, İradə xanımı narahat etməməyi qərara aldılar.
Cəlalgilin evinin darvazasını döyəndə, qapıya on üç-on beş yaşlarında bir qız çıxdı. Qız çox yaraşıqlı və gözəl idi. Eynən İradənin gəncliyindəki gözəlliyi kimi.
– Bura Cəlalgilin evidirmi?! – sualına, qız adamların çoxluğundan qorxmuş kimi, bir-iki addım geri çəkilərək:
– Bəli, bizim evimizdir! – dedi.
– Siz Cəlalın nəyisiniz? – deyə qonaqlardan kimsə soruşdu.
– Cəlalın qızıyam! – deyə o, gülümsədi.
– Ananız da İradə xanımdır? – deyə qadınlardan biri soruşdu.
– Elədir, anam da İradədir! – deyə qız dilləndi. Sonra o, qapıdan bir azca aralı çəkilib:
– Buyurun, içəri keçin, niyə qapıda dayanmısınız? – deyə yaşına uyğun olmayan bir ərkyanalıqla dilləndi.
Qonaqlar həyətə keçəndə, Cəlalı əlil arabasında həyətdəki çardağın altında gördülər. O bayaqdan qapıya tərəf boylanırdı. Qonaqları görəndə, əvvəlcə təəccübləndi, sonra isə uzun illər bundan qabaq gördüyü insanları tanıyanda, sevindiyindən uşaq kimi qışqırdı:
– Ooo!.. Gör kimlər gəlib? Bu nədir, İlahi, yoxsa məni qara basır? Gözlərimə inana bilmirəm ki, bu sizsiniz. Xoş gəlmisiniz, buyurun həyətə, buyurun. Sonra o, əlləriylə oturdğu əlil arabasının təkərlərini hərlədərək qonaqlara tərəf sürdü.
Cəlal hamıyla bir-bir əl tutub, qucaqlaşıb görüşdü. O sevindiyindən özünü tamam itirmişdi.
– Keçin, həyətə… Bu lap gözlənilməz oldu ki… Kaş, xəbər edəydiniz. Adam belə qəfil gəlməz, axı… Siz məni lap dəli etdiniz. Özümü tamam itirmişəm. Bu necə oldu, gərək xəbər edəydiniz? Sonra o kənarda dayanan qızına üzünü tutub:
– Qızım, yuxarıdan stulları gətir aşağı… – Xahiş edirəm, oturun, bu dəqiqələrdə İradə də gəlməlidir. Evə bazarlıq etmək üçün dükan, bazara gedibdir… Ürəyimə danmışdı ki, bu gün nə isə bir hadisə baş verəcəkdir. Görürsünüz, baş verdi də… Bundan da böyük hadisə… Hə yaxşı oldu, nə yaxşı siz gəldiniz… Vallah, elə darıxmışdıq ki, sizdən ötəri… – deyə Cəlal sevindiyindən, həm də həyəcanlandığından bilmirdi ki, nə etsin.
Qonaqlar yerbəyer olub rahatlandılar. Cəlalın anası da həyətə düşüb qonaqlarla bir-bir görüşdü, onlara “xoşgəldin” dedi. Arvadın sevincindən rəngi-ruhu tamam ağarmışdı. Göz yaşlarını saxlaya bilmirdi.
Sonra Cəlal qızına tərəf dönüb:
– Sevinc, qızım, qaç ananı çağır… Denən, dostlarımız gəlibdir, tələbə yoldaşlarımız, ha, – denən… – Sizin gəlişinizi bilsə çox sevinəcəkdir. İradə gözəl insandır, çox gözəl, – deyə Cəlal kövrəldi.
Sevinc evə keçdi və bir azdan qoltuğunda bir dəst paltar eşiyə çıxdı. Hətta, qapıdan çıxarkən, qoltuğuna vurduğu paltarların arasından bir tay qadın tuflisi də sürüşüb yerə düşdü. O tezcə əyilib ayaqqabını yerdən götürdü və qaçaraq getdi…
İradənin qayıtması çox uzun çəkmədi. Həyət qapısından içəri keçib dayandı və bir müddət həyətdəki qonaqlara baxdı. Sanki keçmiş tələbə yoldaşlarından kimin gəlib, gəlməməsini öyrənmək istəyirdi.
Qonaqlar da dönüb ona baxdılar. Bayaq bazarda gördükləri İradə idi, amma indi bir azca fərqli, üst-başına azacıq əl gəzdirmişdi. O, bir müddət beləcə darvazanın yanında donub qaldı.
Sonra əlləriylə üzünü qapayaraq hönkürdü.
Gələn qonaqların hamısı ayağa qalxıb, ona tərəf irəlilədilər. İradə bir-bir onlarla qucaqlaşıb görüşdü. Bəzi dostlarının adını səhv saldığına, yaxud da unutduğuna görə təkrar-təkrar onlarla görüşüb, üzrxahlıq edirdi. Neynəsin, zarafat deyil, son görüşün üstündən nə az, nə çox, düz otuz il bir vaxt keçmişdi…
Dərd-sər unudulmuşdu, hamı deyib, gülür, tələbəlik illərinin unudulmaz xatirəlrindən danışırdılar. Cəlal da çox şən idi, deyib, gülür, işaqlarla zarafatlaşırdı. Hamı Cəlalı tərifləyirdi, ondan danışırdı. Axı, necə olsa, o tələbəlik illərinin qəhrəmanı, Ağ atlı oğlan idi. Çünki İradə hamının içindən onu seçmişdi. O, İradənin seçdiyi bəxtəvər oğlan idi…
İradə də kövrəlmişdi… O nəzərlərini tələbə yoldaşlarını üzünə dikərək, onların cavanlıq çağlarını xatırlamağa çalışırdı. Ona görə heç nə dəyişməmişdi, sadəcə hamı bir az yaşlaşmış və müdrük görkəmdə idilər. Bircə, onun yaddaşına narahatlıq gətirən əri Cəlalın oturduğu əlil arabası idi. İradə bu əlil arabasını xatırlaya bilmirdi. Axı o, tələbə çağlarında, o qaynar gənclik vaxtlarında bu əlil arabası onların arasında yox idi…
İradənin qaynanası qonaqların gəlişinə çox sevinirdi. Bayaqdan özünü oda-gözə vuran, bu yaşlı qadın həyət-bacada dolaşaraq, qonaqlar üçün çay dəmləyir, yemək hazırlayırdı. Aradabir vaxt tapan kimi özünü onların içərisnə atır və dil-ağız edərək qonaqlara yalvarıb, yaxarırdı.
Yemək yeyilib qurtardıqdan sonra, çay süfrəsi hazırlandı. İradənin qaynanası Gülzar arvad, elə bil, bu məqamı gözləyirmiş. Ağbirçək nənənin ürəyi dolu idi, fürsət gözləyirdi ki, bir-iki kəlmə də o danışsın. Neçə illərdən bəri ürəyində sirr saxladığı sözləri açıb söyləsin.
Qonaqlar da bunu duymuşdular, çünki Gülzar arvad həsrətdolu baxışlarla onları süzdükcə, gözlərindən axan yaş heç kəsin nəzərindən yayınmırdı. Birdən o, titrək əllərini havada yelləyərək, sanki qonaqların nəzərlərini özündə çəmləşdirmək istədi. Hamı susdu. Nəzərlər bu ağbirçək ananın üzərində donub qaldı. O kövrək səslə:
– Ey, adamlar, bu sözümü sizə deyirəm, eşidin… Mən bu yaşa qədər gəldim, amma belə bir qadın görmədim ki, ailəsinə, həyat yoldaşına bu qədər sədaqətli olsun. Heç bir gəlin onun kimi ola bilməzdi. Bu neçə ili o bizim evdə gəlin yox, qulluqçu oldu. Canını, ömrünü bizə, mənim balama həsr etdi. Bu otuz ildə o nələr çəkmədi, bunu siz anlaya bilməzsiniz. Yox, heç biriniz anlaya bilməz onun çəkdiklərini… O olmasaydı mənim oğlum indi həyatda yox idi. Heç biz də yaşaya bilməzdik. Biz yaşadığımıza, sağ qaldığımıza və bu günümüzə görə İradəyə borcluyuq. – Sizə bir sirr açım! – deyə, arvad üzünü qonaqlara tərəf tutub dedi:
– Gördüyünüz o qız İradənin qızı deyil, böyük oğlumun qızıdır. İradə onu doğulan gündən qızlığa götürübdür. Qohumlarımız və bızi tanıyanlar elə bilirlər ki, o qızın anası İradədir. Qızın özü də elə bilir ki, onun anası İradədir. Bu barədə ona heç kəs bir söz deməyibdir. Amma sizə deyəcəyim sirr bu da deyil… Sirr odur ki, İradənin özü də qızdır… O, bu evə necə qız gəlmişdisə, indinin özündə də o cür qalıb, bakirə olaraq… – Görmüşdük ki, qızlar ata evində qalıb qarıyırlar. İradə isə ər evində qız olaraq qarıdı… Biz onun günahlarına batmışıq, adamlar, siz bunu bilirsinizmi?! – deyə ağbirçək ana hıçqırdı…
Ananın bu sözləri gələn qonaqların qulağında ildırım kimi çaxdı. Hamı təəccübdən içini çəkərək, donuq baxışlarla İradəyə baxırdılar. İradə isə əlil arabasında oturmuş həyat yoldaşına sığınaraq xəfifcə gülümsəyirdi… O, bu halında elə gözəl görünürdü ki, sanki göylərdən enmiş bir səma mələyi idi…

Müəllif: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Meyxoş Abdullah

ÇƏKİ DAŞI… 

(hekayə) 

O, atamın anası idi. Onu hamımız “nənə” deyə çağırırdıq. Ağlımız kəsənə qədər onun adının nə olduğunu bilməmişdik. Elə zənn edirdik ki, onun adı elə əzəl-binədən Nənədir. Evdə təkcə atam ona “bacı” deyirdı. Atamızın ona niyə görə bacı dediyini hələ indinin özündə də anlaya bilməmişəm. 
Ona nənə dediyimizə görə öz anamızı adıyla çağırırdıq. Anamız isə bundan bərk hirslənər: – Heç olmasa həyət-bacaya adam gələndə məni adımla çağırmayın, ay sizin boynunuz sınmasın! – deyə bizi danlayardı.
Lap böyük olana qədər biz uşaqlar elə bilirdik ki, bizi dünyaya qoca nənəmiz gətiribdir. Öz anamıza o qədər də qanımız qaynamazdı. Çünki o, həm bizi danlayardı, həm də çox vaxt iş-güc görəndə deyinərdi. Ona görə də, bir dərd-sərimiz olanda sözümüzü nənəmizə deyərdik. Anamızı da istəyirdik, amma nənəmiz qədər yox, nənəmiz bizim üçün çox şirin idi.
Çox sonralar öyrəndik ki, nənəmizin adı Ağca imiş. Qonum-qonşu, qohum-əqraba ona “Ağca nənə” deyərdilər. Kənddə hamıdan yaşlı idi. Çox göyçək arvad idi, üz gözündən nur tökülürdü. Elə bil, Allah onu xoş gündə, xoş saatda yaratmışdı. Ağ, bir azca uzunsov sifəti, nazik qaşları onu elə gözəl göstərirdi ki… Geyim-kecimi nimdaş olsa da, həmişə səliqəli olardı. Paltarının cırıq-sökük yerini elə səliqə ilə tikib, yamayardı ki, vurulmuş yamaq həmin paltara, sanki bir az da yaraşıq verirdi. Üst-başından həmişə gülab iysi gəlırdi. Başımızı onun dizinin üstə qoyub mürgüləyəndə, hardasa güllü-çiçəkli sehirli bir aləmə düşmüş kimi özümüzü hiss edirdik. 
Üstü xırda, güllü köynəyinin yaxası boğazına qədər düyməli olardı. Yayın, lap cırramasında belə yaxasının düşməsinin heç bircəciyini də açmazdı. Adam ona baxanda darıxardı, elə bilərdi ki, o güclə nəfəs alır. Uzun taxtalı tumanı ayağının altında yerlə sürünərdi. İş görən zaman isə tumanının ətəyini dürgələyib qurşağına elə keçirərdi ki, elə bilərdin əyninə enlibalaq şalvar geyinibdir. Yaşı səksəni haqlasa da çox gözəl qədd- qaməti vardı. Ayda bir dəfə saçlarına xına qoyduğundan, çox da uzun olmayan seyrək saçları qıp-qırmızı rəngdə olardı. Saçlarının qırmızılığı ağ, nazik sifətinə elə yaraşıq verirdi ki…
Həmişə qəmli görünərdi, onun gülməyini heç xatırlamıram. Həyət-bacada dolananda, iş-güc görəndə də fikirli olardı. Elə bil, dünyanın bütün dərd-sərini nənəmiz çəkirdi. 
Ayda, nüdrətdə bir dəfə hirslənərdi. Onda da ev adamlarından hansısa qəbaətli bir iş tutanda. Yazıq arvad hirsini həmin adama deyil, özünə tökərdi. Görərdin, həmin günü çörək yeməzdi. O çörək yeməyəndə, elə bilərdik ki, bu dəqiqə dünya tar-mar olub dağılacaqdır. Biz uşaqlar hərəmiz evin bir küncünə çəkilib xısın-xısın ağlayardıq. Bu halmıza dözməyib süfrəni salar, bizim yeməyimizi qablara çəkib: – siz yeyin, mən də yeyəcəyəm, – deyərdi.
Onun bu sözlərindən sonra başımızı aşağa salıb, xımır-xımır yeməyimizi yeyərdik. Amma sonradan baxıb görərdik ki, özünə çəkdiyi yemək süfrənin bir qırağında qalıb, soyuyaraq buza dönübdür. 
Gözütox arvad idi nənəmiz. Heç bircə dəfə də görmədik ki, özü üçün ürəyi istəyən bir yeməyi bişirib yesin. Özünə hamıdan az yemək çəkərdi, amma elə şirin-şirin yeyərdi ki, adam ona baxanda yenidən acardı. Yemək üstünə gələn qonum-qonşuya, uşaq-muşağa həmişə öz yeməyindən pay verərdi və məcbur edərdi ki, o yeməyi mütləq yesin. Aclıq illərini gördüyünə görə çörəyin necə böyük nemət olduğunu bilirdi. Həmişə də deyərdi: – “Alllah sizə o günləri göstərməsin”. Biz uşaq idik, aclıq illərini də görməmişdik. Ona görə də, onun nə dediyini qədərincə anlaya bilməzdik.
Sakitliyi çox sevirdi. Qonum-qonşu bir dəfə də olsun onun ucadan danışdığını eşitməmişdi. O, çox az danışardı. Bir söz deyəndə də, adamı yanına çağırar, əlini ehymalca onun çiyninə qoyaraq, az qala qulağına pıçıldayırmış kimi sözü deyərdi. Onun sözləri o qədər sehirlydi ki, elə bil adamın qulağına dua oxuyurdu. 
Anam bizi danlayıb, dansayanda nənəmiz harayımıza yetər və əlini ağzının üstə qoyub: – Ay bala, səsin özüvə xoş gəlir, deyəsən? Bir az yavaş danış, yoldan ötən olar, – deyərdi. Onun bu sözlərindən sonra evdə sakitlik yaranardı. 
Çox təmizkar arvad idi, stəkan nəlbəkini, qab-qacağı ocaqdan götürdüyü küllə, o qədər sürtüb, təmizləyərdi ki, qab-qacaq onun əlində par-par parıldayardı. İllah ki, stəkanları yuyanda. Qəribə stəkan yumağı vardı onun. Barmaqlarının qoşalaşdırıb stəkanın içinə salar və onu sağa-sola fırladardı. Tər-təmiz yuyulmuş stəkan onun əlində elə xartıltıyla səs çıxarardı ki, elə bil kim isə rəndə ilə taxta yonurdu. O səs hələ indinin özündə də qulaqlarımdan getməyibdir. Səliqə, səhmana o qədər fikir verən idi ki, hətta, həyətdəki itin yalağını da sürtüb, təmizləməmiş ora yeməkdən, yaldan tökməzdi.
İki otaqlı, bir də uzun, dar dəhlizi olan birmərtəbəli evimiz həmişə səliqəli olardı. Ayda bir dəfə evi, eyvanı sarışirə deyilən və kəndin kənarındakı qayalıqdan daşıyıb gətirdiyi sarı rəngdə olan torpaqla şirələyərdi. Göy ot, xırda saman qarışığıyla hazırladığı və bir neçə gün qıcqırtdıqdan sonra ərsəyə gələn palçığın iyi adama elə xoş gəlirdi ki.
Novruz bayramında isə ağşirə deyilən palçığa bir az da nil qatıb ev-eşiyin divarlarını suvayardı. Ağ şirəylə suvanmış ev elə gözəl görünərdi ki… İllah ki, yay vaxtları pəncərədən süzülüb evə düşən gün işığının qızılı şüaları divarıın ağ rəngini bir az da ecazkar göstərərdi. Ayağımızın altındakı həsirdən, palazdan qalxan narın toz dənəcikləri pəncərədən düşən günəş şüasının altında sanki xırda kəpənəklər kimi uçuşardı. Biz uşaqlar sıraya düzülərək ağzımızı geniş açıb o qızılı şüanı, guya uda-uda pəncərəyə qədər bir-birimizi itələyərək basırıq salardıq. O vaxta qədər ki, hansımızın başısa, dəyib pəncərənin şüşəsini sındırana kimi. Ondan sonra xurd düşüb kirimişcə evin künc, bucağında oturub, səbirsizliklə cəzamızı veriləcəyini gözləyərdik. 
Bəxtimiz onda çəkirdi ki, bu cəzanı bizə nənəmiz verirdi. Ya, odun daşıtdıracaqdı, ya tövlənin arxasındakı mal peyinini bostan yerinə yaydıracaqdı, ya da ki, evin banına çıxardıb illərlə qalaqlanmış göyərçin, sərçə zıllarını süpürtdürəcəkdi. 
Nənəm üçün fərqi yox idi, pəncərənin şüşəsini kim sındırıbdır. Cəzanı hamımız çəkməli idik. Onun bu cəza üsulunu illər sonra hərbi xidmətdə olarkən anladım. Kazarmanın şüşəsini kimsə sındırmışdı. Şüşəni sındıran əsgər əməlini boynuna almaq istəmirdi. Onun qəbahətini görənlər isə əsgər yoldaşlarını satmaq istəmirdilər. Ona görə də, bütöv bir polk səhərə qədər yatmayıb, ayaqüstə yuxusuz qaldıq. Mən onda anladım ki, mənim savadsız nənəm dünyaya meydan oxuyan sovet generallarından da çox bilirmiş…
Ağca nənəmizin gecə nə vaxt yatıb, səhər nə vaxt oyandığını heç birimiz görməmişdik. Heç bircə dəfə də onun yatıb yuxuya qaldığının şahidi də olmamışdıq. Yuxudan ayılanda onu həyət-bacada ora-bura vurxunan görərdik. Adəti idi, sübh tezdən hamıdan qabaq yerindən qalxar, dəstəmazını alıb, namazını qılardı. Onun pıçıltıyla dediyi sözlər, etdiyi dualar, elə bil qeybdən gələn sirrli-sehirli sözlər idi. Hər kəlməsi adamı ovsunlayırdı. Dua edən zaman həmişə ağlayirdı. Yanağından süzülən göz yaşları çənəsində gilələnər, sonra da damcı-damcı dizlərinin üstə tökülərdi. Tək-tək hamımıza dua edərdi. Bizlərin dər-bəladan uzaq olmağımız üçün Allaha yalvarardı. Dualarının sonunda isə özünə dua edərdi. Özünə etdiyi dua çox qəribəydi. Deyərdi: – “İlahi, səndən çox ömür istəmirəm, verdiyin bu ömürə də şükür. Amma mənim axırımı xeyirli et, məni dilsiz, ağızsız, əlsiz-ayaqsız edib kimsəyə möhtac etmə. Məni ayaqüstə öldür, yorğan-döşək möhtacı etmə”. 
Çox imanlı arvad idi bizim Ağca nənəmiz. Əl-ayağı bərəkətliydi. Əlini nəyə vursaydı o şeyə Allah o qədər bərəkət verərdi ki.
Qapıda mal-qaramız çox idi. Mal-qaranın sağılması, yerbəyer edilməsi onun əlindən gəlib gedərdi. Həftədə iki dəfə nehrə çalxayardı. Nehrənin suynu da sübh tezdən gedib kəndin yuxarıbaşındakı “Alçalı” bulaqdan gətirərdi. Bulağa, camaat yuxudan oyanmamış, səhərin gözü çırtlayanda gedərdi. Deyərdi ki, nehrənin suyu gərək bulağın əl dəyməyən ilk suyu olsun ki, yaği bol düşsün. Nehrəni də özü çalxalayardı. Xırda qoyun dərisindən olan bir parça yunlu dərini nehrənin altına atardı ki, nehrəyə daşdan-zaddan bir xətər toxunmasın. Heyva budağından bir çybuğu da vardı, həmişə əldəyməz bir yerdə, təmiz parçanın arasında saxlardı. Nehrə çalxalayarkən arada o çubuğu nehrənin “gülfə” yerindən içinə salar və yağın düşüb-düşməməsini yoxlayardı. Necə ki, çubuğun hər tərəfinə yağ yapışdı, onda bilərdi ki, nehrə hazırdır. Qabaqcadan yuyub hazırladığı vedrə, ləyənə boşaldardı nehrənin ayranını. Ayranın üzərində topa-topa üzən yağı yığıb, ovuclayar ayrca qaba qoyardı. Gözləyərdik, nehrənin yağı hazır olan kimi biz uşaqlar da hərəmiz əlimizə bir parça çörək alıb nehrənin yanında boy sırasıyla düzülərdik. 
Əlimizdəki çörəyin üstünə yağı elə səliqə ilə yaxardı ki, elə bil adamın ürəyini qıdıqlayardı. O yağ-yaxmacı dünyanın ən şirin matahı idi bizim üçün. 
Heç yadımdan çıxmaz. Bir dəfə nənəmin yuyub, təmizləyərək qurumaq üçün çəpərin yanına, xəlvət bir yerə qoyduğu nehrəni daşla vurub sındırdım. Elə bil nehrəni yox, arvadın ürəyini çilik-çilik etdim. Nehrənin paralanıb, iki yerə bölündüyünü görəndə arvad dizə çöküb hönkürdü və bircə bu sözləri dedi: – İgid öləsən səni, bala. 
Nənəmin etdiyi qarğış kefimə dəymişdi. Günahım böyük olsa da, qəlbimdə ondan küsmüşdüm. Atam səhəri gün təzə nehrə alıb gətirəndən sonra nənəmin üzünün qırışığı açıldı və günorta vaxtı yemək zamanı başımı aşağı salıb, dodaqlarımı sallayaraq, altdan-altdan ona baxdığımı görüb, yaxın gəldi və boynumu qucaqlayıb üzümdən öpdü. Kövrəlib ağladım. Tumanının ətəyi ilə göz yaşımı silə-silə: – Ağlama, səni çox istəyirəm! – dedi. 
Mızıldanaraq: – Məni çox istəmirsən. Bir nehrədən sarı mənə igid öləsən, – dedin.
Arvad gülümsədi, təkrar məni öpərək: – “İgid ölmək hər kişiyə qisməti olmur, bala. – Dedim ki, o nağıllardakı igidlər var ha, onlar kimi olasan da, yəni”.
Çox-çox sonralar, başımız müsibətlər çəkəndə, torpaqlarımız işğal olunub, el-obamıza şəhid tabutları gələndə başa düşdüm ki, nənəm mənə qarğış yox, alqış edibdir. Sən demə, igid ölmək hər kəsə nəsib olmurmuş… Mənim yazıq nənəm, ağıllı nənəm…
Nənəm ölən gününə kimi oruc-namazından əl çəkmədi. Xəstə olan vaxtlarında da namaz qılar, oruc tutardı.
Heç yadımdan çıxmaz, yayın qorabişirən ayı idi. Havalar çox isti keçirdi. Orucluq ayı həmin yaya düşmüşdü. Nənəm oruc idi. Amma iş-gücündən də əl çəkmirdi. Noxud, mərcinin yolunan vaxtı idi. Dünəndən evin böyüründəki bir parça yeri təmizləyib, ora noxud yolub tökmüşdü. Günün altında quruyub, qabığından çırtlayan noxudu döyüb, sovurub yığışdırmalıydi. 
Dərz-dərz tökülmüş noxud yığını kiçik bir təpəni xatırladırdı. Nənəmin iri bir toxmağı da var idi. Biz uşaqların o toxmağa gücümüz güclə çatardı. Nənəm isə onu başının üstünə qaldırar və qalaq-qalaq qalaqlanmış noxud dərzlərinə endirərdi. Hər zərbə endiriləndə, noxudlar qınalanıb ətrafa səpələnərdi. Nənəmizlə biz uşaqların bir şərti də vardı, xırman deyilən, şirələnmiş sahədən noxud kənara düşsəydi o bizim idi. Biz uşaqlar həmin noxudları qablara yığıb günün sonunda nənəmizə verərdik. O da bizə pensiyasından beş-on qəpik pul verərdi.
Həmin gün çox möhkəm isti vardı. Günəşin yandırıcı şüası adamın sir-sifətini qarsıtmışdı. Belə istidə oruc tutmuş nənəmizin birdən-birə ürəyi dayandı və o, üzüqoylu noxud dənlərinin üstə yıxıldı. Biz qışqırdıq. Səsimizə qonum-qonşular tökülüşüb gəldilər. Nənəmizin üz-gözünə, sinəsinə su töküb ayıltdılar. Nənən gözlərini açıb özünə gələndə qonum-qonşudan bircə bunu soruşdu: – Siz Allah, mənə su içirdib, orucumu batil etmədiniz ki?!.. Məni günaha batırmadınız ki?!..
Qonşular and-aman etdilər ki, belə iş olmadı. Ondan sonra nənəm arxayınlaşib, – Şükür sənə, ilahi, – dedi. 
Anam ildə dünyaya bir uşaq gətirdiyinə görə daima əliuşaqlı olardı. Doğduğu uşaq ayaq açıb yeriməmiş, yenə də anamın qarnı burnuna dəyərdi. Anam doqquz uşaq dünyaya gətirmişdi. Uşaqların çoxu da qız idi. Atalar sözüdür, deyir, kasıbın arvadı dişi, inəyi erkək doğar, varlının isə arvadı erkək, inəyi dişi doğar. 
Anam hər qız dünyaya gətirəndə atam deyinərdi. Atamın deyinməyi nənəmin xoşuna gəlməzdi. – Naşükür olma, bala. Adam var o qızın çölə atılan dırnağına gəzir. Allaha acıq gedər, belə nasaza sözlər danışma, – deyə atama məzəmmət edərdi. 
Atam da nənəmin bu sözlərindən sonra bir daha bu barədə söhbət açmazdı.
Qış vaxtları evimizin içindən həmişə nəm əski iyi gələrdi. Çöl-bayır şaxta-sazaq olduğuna görə, yeni doğulan uşağın əski-üsküsünü evin içində, sobanın yaxınlığındakı divara bərkidilmiş ipdən asardılar. Sobanın istisi dəyib, qurutduğu nəm əskilərin çox qəribə iyi gəlirdi evdən. Bu iyi o vaxt çox xoşlayırdım. Bu iy körpə uşağın bələyinin iyinə oxşayırdı…
Uşaqların bütün götür-qoyu nənəmizin əlindən gəlib gedərdi. Anam dünyaya uşaq gətirəndə onun doğduğu uşaqları da nənəm özü tutardı. Onun bu işdə çox böyük səriştəsi vardı. Uşaqların əksəriyyəti qış vaxtı, özü də gecəyarsı doğulardılar. Kasıb yaşayan adamlar üçün bu əlavə çətiliklər yaradardı. Anamın doğacağı ayı, bəzən günü də, beş-üç gün fərqiylə də olsa nənəm bilərdi. – Gəlin, bu ay ayındır ha, sənin… Yır-yığışını et, hazırlığını gör! – deyərdi.
Bəzən anam nənəmim təkrar-təkrar dediyi bu sözlərdən inciyən kimi olardı. Açıq deməsədə, dilinin ucunda deyinib deyərdi: – Evin tikilsin bu arvad, elə bil doğan mən yox, budur. Bilirəm də, hazırlığımı görmüşəm…
Anamın cancıdan divara söykənib, qıvrıla-qıvrıla necə ağladığını indinin özündə də unuda bilmirəm. Nənəm isə bir söz belə demədən, sakitcə əlləşərdi. Belə vaxtlarda o ikiqat zirək olurdu. Yaşına uyğun olmayan bir zirəklik vardı onda. İşi cəld və səliqəli görərdi. 
Biz uşaqlar yan otaqdan kirimişcə gözləyərdik. Uşağın qız və ya oğlan olduğunu yenə də nənəmizin sözlərindən anlayardq. Qız olanda nənəm bir az uca səslə: – Canın yansın sənin, bunun boyuna bax, hayçı-qarayçılığına bir bax, – deyərdi. 
Uşaq anadan olandan sonra nənəm həmişə anama xaşıl çalardı. O xaşılın artıq-urtuğundan biz böyük uşaqlar da yeyərdik. İçinə kəra yağı və çoxlu ədvalar qatılmış xaşılı yeməklə doymazdıq. Elə bil doğan yazıq anamız yox, biz idik.
Doqquz uşağın heç birinin ağ mələfəyə büküldüyünü görmədim. Onların əski-üsküsü atamızın könhə şalvar, köynəyi, bir də nənəmlə, anamın cırıq-sökük, daha kara gəlməyən nimdaş pal-paltarları olardı. Nənəm həmin köhnə şalvar köynəyi, paltarları səliqə ilə qayçılayıb kəsər, uşaqlar üçün əski düzəldərdi.
Nənəm həm də çox savadlı türkə-çarə qadın idi. O bizim həkimimiz idi. Yeni doğulan uşağın ongünlüyündən sonra onu yuyundurar, sonra da burnunun üçundan, yanaqlarından, dabanından, yanından iti lezvayla qan alardı. Hələ indiyə kimi də bilmirəm bunlar nəyə görəymiş?
Uşaq vaxtı mən göy öskürək deyilən bir öskürək tutmuşdum. Bu elə bir axmaq öskürək idi ki, adamı yaxalayanda az qalırdı nəfəsin kəssin. Elə bərkdən öskürürdüm ki, az qalırdı ciyərlərim ovulub ağzından tökülsün. Öskürək tutanda adam göyərib keçirdi.
Mən öskürək tutan günün səhəri nənəm böyük bacımı bayıra səsləyib onu harasa göndərdi. Bir azdan bacım kasada süd gətirdi. Nənəm onu istəkana töküb mənə içirtdi. Südün dadı başqa idi. Ömrümdə belə qəribə tamı olan süd içməmişdim. Süd həm qatı, həm də bir az turşməzə idi.
O südü içən günün səhəri mənim öskürəyim xırp kəsildi. Günortaya yaxın bacımı yanlayıb dünən mənə nənəmin içirtdiyi o südün nə südü olduğunu soruşdum. Axı, südü o tapıb gətirmişdi. Həm də, bacımın arada mənə baxıb bic-bic gülmsəməsi məni şübhələndirmişdi. 
Bacım isə nənəmin bu barədə ona bərk-bərk tapşırdığını bəhanə gətirib susdu. Axırda, çarəsiz qalıb, nənəmin balıncımın altına qoyduğu konfeti ona verəndən sonra sirri açacağına söz verdi. Konfeti ona verdim. Bacım əyilib qulağıma dedi ki, sənin içdiyin süd qonşumuzun eşşəyinin südüdür. 
Bu sözləri bacımdan eşidəndə əhvalım döndü. O dəqiqə ürəyim bulandı. Mənim öyüməyimlə bacımın həyətə qaçmağı bir oldu.
Anam həftədə bir dəfə böyük bacımın uzun, kilkəli saçını mis kasaya tökülmüş ayranla yuyardı. Hər yuyanda da deyinərdi ki, bu boyda yekə qızsan, amma saçını özün yuya bilmirsən. Belə vaxtda nənəm əyilib az qala güclə eşidiləcək səslə anamın qulağına deyərdi: – “Gəlin, başuva dönüm, sən bu evə gələndə saçını mən yumurdummu?! Nə tez yadından çıxdı o günlər? Uşaqdır da, öyrət yusun”. Sonra o, dizə çöküb anamı ehmalca dirsəyi ilə kənara itələyər və bacımın uzun saçlarını toparlayıb mis kasadakı ayrana salıb isladar, sonra isə islanmış tükləri qolunun üstünə sərərək darağın iri dişləriylə yavaş-yavaş kilkəsini alardı. Saçın ki kilkəsi açıldı, daraq saçda elə axardı ki, baxanda adamın ürəyinin qıdığı gələrdi. Nənəm arada darağa diqqətlə baxardı, gözünə bir şey sataşanda ayağa durub bir az nöyüt gətirər və təmiz ilıq suyla qarışdırıb, lap axırda bacımın saçını nöyütlü suyla yuyardı. Bunun səbəbini nənəmizdən soruşanda isə bir söz deməzdi… Amma bunun səbəbini bilirdik. Qonşu arvadı da qızının saçlarını nöyütləyəndə deyinə-deyinə deyərdi: – “Ay səni görüm, əlin heç yar əlinə dəyməsin, bu bit-sirkəni hardan doldurmusan e, başına?”
Çox kasıb yaşayırdıq, külfət böyük idi. Amma mehriban idik. Evdə dava-dalaşın qarşısını ancaq nənəmiz alardı. İstər, biz uşaqların, istərsə də, ata-anamın davasının. Bəzən atam bir şeyi bahanə edib anama əl qaldırmaq istəyəndə nənəm sakitcə deyərdi: – “Uşaqların zəhrin-bağrın yarmayın, oturun yerinizdə!” O dəqiqə atam sakitləşərdi.
Nənəm məni çox istəyirdi. – Sən babana oxşamısan, – deyərdi. – Babam necə adam olub? – soruşardım. – O çox yaxşı adam idi, – deyərdi. – Atam da babama oxşayıb? – soruşardım. – Yox, atan zəhəndə tuluğudur!- deyərdi.
Kasıb olduğumuza görə yatacaq az olardı. Qış ayları od-ocaqdan yaman korluq çəkərdik. Nənəm belə vaxtlarda təndirdə çörəkləri bişirdikdən sonra, təndirin közünü saca yığar və biz yatdığlmız otağa qoyardı. Köz də bir az istilik verəndən sonra yanıb külə dönərdi. Uzun qış gecəsində tir-tir titrəyərdik. Uşaqlar “başdı-ayaq” yatardılar ki qızınsınlar. Mən isə, döşək olmadığına görə, yorğanı ikiqat edib arasına girərdim. İkiqatlanmış yorğan arasında yatanlar olubsa, yəqin anlayarlar ki, belə yatmaq çox əzablıdır. Səhərə qədər dizlərini qucaqlayaraq bir böyürün üstə yatmalısan.
Soyuqdan titrədiyimi hiss edən nənəm mənə yaxınlaşıb ağzını qulağıma tutar və gülə-gülə deyərdi: – Döz, çətini böyüyənəcəndir. İnşallah, böyüyüb arvad alarsan, ondan sonra üşüməzsən.
Nənəmin o sözlərindən sonra içimdə, elə bil ümid işığı yanardı, bədənim qızınardı… Mən necə qışı həmin ümid işığının hesabına yola verirdim..
Nənəm imanlı və halal adam idi. Mən heç vaxt onun kiminsə dalınca danışdığını, qeybət etdiyinin şahidi olmamışdım. Bir sözü vardı, həmişə işlədərdi; – Adam gərək özünü qədrdən-qrübdən salmasın. 
Çox qənaətcil arvad idi, həyət-bacamızda çoxlu toyuq-cücə, evimizdə yavanlıq olsa da, o bizə hər şeyi cirə ilə verərdi. Qarnımız doyardı, amma gözümüz həmişə yeməyin dalınca qalardı. Əlinin duzu vardı. İstər plov bişirsin, istərsə də adicə soğansu o qədər ləzzətli olardı ki… Yemək bölməkdə də səriştəsi böyük idi. Kimə hansı ət tikəsin atacağını yaxşı bilirdi və həmişə də eyni qaydayla yeməyi çəkirdi. Zarafat deyil, on iki nəfər ailə üzvünə bir toyuğu və yaxud da cücəni bölmək asan iş deyildi. 
Uşaq vaxtı bir az qarınqulu olmuşam. Gözüm həmişə nənəmin çömçəsində olardı. Qabıma atılan əlavə xırdaca ət parçası da məni sevindirərdi. Böyük bacımla qazan dibi qaşımaq üstündə həmişə mübahisə edərdik. Bu mübahisəni yenə də onun sözləri kəsərdi. Belə vaxtda deyərdi ki, qazan dibi yeyən adamın toyunda yağış yağar. 
Kənd uşağı oduğumuza görə yağışın, palçığın nə olduğunu yaxşı bilirdik. Ona görə də, tezcəli qazanı bir-birimizə tərəf uzadıb: – al sən ye, – deyərdik.
Təsərrüfatımız böyük idi, qara malımız, qoyun-quzumuz, həyət-bacada toyuq-cücəmiz vardı. Əkin sahəmiz də böyük idi, yay vaxtı bostanımız bol olardı. Həm kasıbçılıqdan, həm də yemədiyimiz məhsulları qonum-qonşuya satardıq.
Nənəmin bir tərəzisi vardı. Tərəzinin gözləri həsir pisələrindən hörülmüşdü. Süzülüb getməsin deyə, qıraqlarına bərk parçadan yamaq salınmışdı. Tərəzinin içində bir kiloluq çəki daşı da var idi. Bu cəki daşı qoşa yumruq boyda idi. Qap-qara çaylaq daşı idi. 
Nənəm o tərəziylə bir şey çəkəndə, elə bil o tərəzidə imanını çəkirdi. Tərəzinin o həsir gözləri ki, bərabərləşdi, hə, onda arvad bir az da artıq atıb deyərdi ki, bu da halallıq olsun. 
Kəndimizdə Qaraqız deyilən lal bir arvad var idi. Həmişə yağı, şori və bostan məhsullarını gəlib nənəmdən alardı. Biz uşaqlar ondan çox çəkinərdik. O həyətə girəndə küyüyüb həyətdən çıxardıq. Qəribə gülüşü vardı. “pə-pəhhh” deyib elə qəh-qəhə çəkərdi ki, adamın başında tükləri biz-biz durardı. 
Qaraqız nənəmə çox inanırdı. Nənəm də onun dilini elə bilirdi ki… Bəzən saatlarla onların bir-biriylə “söhbət” etdiklərinin şahidi olmuşduq. Qaraqız çox diqqətcil və gözdən tükqapan bir arvad idi. Hələm-hələm ona bir şeyi bəyəndirmək olmazdı. Xiyarın əyri-üyrüsünü, pamidorun kələn-kötürün seçib atar, harda malın fəri var onu tərəziyə qoyardı. Gözünü də tərəzidən çəkməzdi. Bir şey alanda dizə çökər və gözlərini tərəzinin pərsənginə elə dikərdi ki, elə bil aldığı pamidor, xiyar deyil qızıldır. Nənəm də altdan-altdan onun hərəkətlərinə baxıb, dodaqaltı qımışardı. 
O çəki daşı bizim evdə müqqəddəs sayılirdı. Nənəmin qorxusundan o daşa əl vurmağa cürət etməzdik. Tərəzi ilə çəki daşının evimizdə öz yeri vardı. Eyvanın küncündə, divara çalınmış mıxdan asılardı tərəzi. Çəki daşı da həmişə tərəzinin bir gözündə olardı. 
Bir dəfə əriyin çəyirdəyini sındırmaq üçün o daşı tərəzinin içindən götürüb həyətə apardım və bir neçə ərik dənəsinin qabığını onunla əzdim. Birdən-birə necə oldusa, çəki daşı ərik dənəsindən yayınıb altdakı daşa dəydi və xırdaca, barmaq boyda bir hissə qopub yerə düşdü. Diqqətlə baxmayınca daşdan qopan yeri ayırd etmək olmazdı. Amma necə olsa, çəki daşıydı, nə vaxtsa nənəm bunu biləcəkdi. 
Fəncən daşı aparıb yerinə qoydum və bu barədə evdə heç kəsə bir söz demədim. Üstündən bir müddət keçdi, bir gün yenə də Qaraqız arvad bizə gəlmişdi, deyəsən, bu dəfə şor alırdı. Nənəm tərəzidə şoru çəkib ona verdi. Arvad çıxıb getdi. Bir azdan qonşuluğumuzda yaşayan hesab müəllimi Şaban müəllim də gəlib şordan, noxuddan nə isə alıb getdi. Sonra bir neçə qonşu da gəlib nənəmlə alver etdilər. Bu zaman qəribə bir hadisə baş verdi. Bir də gördük ki, Qaraqız arvad hay-küylə bizim evə tərəf gəlir. O çatar-çatmaz həyətdə bir hənğamə qopartdı ki, gəl görəsən. Nənəm tez həyətə düşüb baş verənlərlə maraqlandı. Qaraqız arvad əlindəki şoru nənəmə göstərərək, qiyamət qoparırdı. Nənəm isə onu sakitləşdirməyə çalışaraq, nə baş verdiyini öyrənmək istəyirdi.
Qaraqız isə əlindəki şoru nənəmə göstərərək nə isə başa salmağa çalışırdı. Deyəsən, nənəm onu anlamışdı. Qaraqız bu dəfəki aldığı şorun kilodan az olmasından narazılıq edirdi. 
Nənəm şoru onun əlindən alıb tərəziyə qoydu və çəkdi. Hər ikisi gözlərini tərəzinin pərsənginə dikmişdilər. Tərəzinin hər iki gözü bərabər dayanmışdı.
Nənəm özü də fikirliydi. O, çəki daşını əlinə alıb, o tərəf-bu tərəfinə baxdı.. Birdən o daşın qırağından bir çimdik yerin qopub düşdüyünün gördü. İlk dəfə idi ki, nənəmin utandığndan sifətinin qızardığını gördük. O evə dönüb yağdan, şordan əlinə nə keçdisə gətirib Qaraqızın torbasına qoyub onu yola saldı, heç pul da almadı.
Sonra arvad çəki daşını bizə göstərib: – Bu kimin işidir?- soruşdu. Qorxumuzdan heç kəs cınqırını belə çıxartmadı
Arvad dərindən köks ötürüb : – Siz məni günaha batırdınız! – dedi və ağladı.
Üstündən çox illərin keçməsinə baxmayaraq, hələ də məni düşündürən bir məsələnin narahatçılığını keçirirəm. Necə oldu ki, ömründə bircə gün də dərs oxumayan, savadsız, lal-kar olan bir qadın çəki daşından qopmuş dırnaq boyda bir tilişkəyə görə tərəzinin səhv çəkdiyini hiss edə bildi, amma ali təhsili olan və uzun müddət riyaziyyatdan dərs deyən bir müəllim bunu hiss edə bilmədi.
… Nənəmiz yüz yaşında dünyasını dəyişdi. Allahdan dilədiyi kimi bir gün də olsun yorğan-döşəkdə xəstə yatmadı. Elə sağ-sağlam, axşam yatağına girib yatdı və bir də səhər oyanmadı… 
Birinci dəfəydi ki, həmin səhər ev adamları ondan qabaq yerlərindən durmuşdular. O isə həyət-bacada gözə dəymirdi. – Yəqin, naxoşlayıbdır! – deyə heç kəs qıyıb onu oyatmadı. Amma narahat idik.
Ev adamlarından kimsə nənəmizin yatdığı otağa yaxınlaşdı. Yaxınlaşmağıyla ağlaya-ağlaya geri dönməsi bir an oldu…
Mən onun ölümünü öz gözlərimlə gördüm. Arxası üstə düm-düz uzanmışdı. Gözləri yumuluydu. Mənə elə gəldi ki, nənəm ölən zaman öz gözlərini də özü öz əliylə qapamışdı. Çünki onun bir əli sinəsində, o biri əli isə gözlərinin üstə quruyub qalmışdı. Sifəti ağappaq, nurlu idi. Bir azca gülümsər çöhvrəsindən, sanki bəxtəvərlik yağırdı. Onu ağrısız-əzabsız öz dərgahına apardığına görə, yəqin, Allahına şükranlığıydı onun bu gülümsər çöhvrəsi.
Nənəm günortaya yaxın dəfn olundu. Qəbiristanlığa aparılarkən mən də onun cənazəsi qoyulmuş mafaya çiyinlərimi söykədim. Qu quşunun tükü kimi yüngül idi nənəmin cansız bədəni. Yazıq arvad, heç kəs inciməsin deyə, elə bil, öz cənazəsini də məzara özü aparırdı.
Nənəm böyük bacıma bir vəsiyyət etmişdi. Tapşırmışdı ki, Qaraqızın bundan sonra aldığı nə olacaqdısa, onu tərəzidə artıq çəksin. Nənəmiz son günlərində yəqin ki, bunun xiffətini edirmiş.
Onun vəsiyyətini böyük bacım yerinə yetirirdi. Qaraqız arvad hər dəfə bir şey almağa gələndə bacım çəkidən əlavə onun qabını doldurmamış yola salmazdı. O da, iki əlini qoşalaşdırıb üzünə qoyar və boynunu əyərək gözlərini yumub ölmüş nənəmizi belə yad edirdi. 
Nənəmin qırx mərasimini yola verəndən sonra birdən-birə o çəki daşı da yoxa çıxdı. Hara getdi, kim apardı bilən olmadı. Hamımız çox qəmləndik. Axı, nənəmizi bizlərə ən çox xatırladan o çəki daşı idi. O çəki daşı, elə bil, nənəmin ruhu idi. Birdən-birə o ruh da bizi tərk edib getmişdi…
Çəki daşından sonra Qaraqızın da ayağı bizim həyətdən kəsildi. O, bir daha bizim evə gəlmədi. Get-gedə evimizin səliqə-səhmanı da pozuldu. Atamla, anam hər gün bir-birləriylə deyinirdilər, günlərlə küslü qalırdılar, onları barışdıran da olmurdu. Uşaqların birinin sözü, o birinin boğazından keçmirdi, tez-tez dava-dalaş edirdilər.
Həyətimizin mer-meyvəsi, bostan-tərəvəzi yavaş-yavaş solub-solxurdu, alan olmurdu. Mal-qaranın yağ, pendiri də azalmışdı. Həyətdə, güllüyaylıq kimi rəngbərəng olan, toyuq-cücələr də qırılıb, azlmışdılar. Evimizin urvatı, xeyir-bərəkəti də çəkilmişdi, ziyan ziyan üstündə dəyirdi həyət-bacamıza. 
…İllər ötdükcə dünyanın nizam-tərəzisi də yavaş-yavaş dəyişib, pozulmağa başlayırdı… Elə bil, bizim evi də, el-obanı da, hətta kainatı da səhmana salan nənəm və bir də onun çəki daşı imiş…

Müəllif: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Meyxoş Abdullah

КРИК ДУШИ

(Эссе) 

Кто ты,человек?! Почему ты приходишь ко мне во сне? Почему ты путаешь мои мысли? Почему ты беспокоишь меня и не даешь жить?! Я ведь никогда тебя не видел, я тебя не знаю. Может быть ты приведение или ангел, ниспосланный Всевышним? А может быть ты просто отверженый, бездомный, человек! 
Дай мне дожить свою отравленную жизнь, наполненную болью. Почему ты зацепился за мое сердце, человек?!.. Ты захлебнешься в моих слезах, будешь вздрагивать от моих всхлипываний, я сведу тебя с ума, я превращу твою жизнь в ад, человек! Ты будешь сожалеть о том, что родился. Ты согласен принять это все, человек?! Что ты хочешь от меня? Что я могу тебе дать кроме горя и страдания?! Тебе себя не жалко?! Ты заблудишься в своих воспоминаниях и мыслях. И, клянусь Аллахом, ты сойдешь с ума! Ты пришел ко мне тогда, когда от меня отвернулись знакомые и друзья, родные и даже сам Всевышний. Кто ты, человек?! Скажи мне что-нибудь! Что ты все молчишь? Скажи, кто ты?! Почему ты молчишь, человек?! Будь ты проклят! Разорвись ты на клочья, ударяясь об скалы! Да выколит сокол когтями твои глаза! Да будь ты растерзан тиграми! 
Кто ты, человек?! Да отсохнет твой молчащий язык!.. Почему ты так мучаешь меня?! Почему не даешь мне жить?!.. 
Я жизнь свою тебе отдам! Да отсохнет мой язык, проклинающий тебя! Скажи, кто ты, человек?!..

Перевод : Terane Memmed

Автор: Meyxoş Abdullah

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru