Məmməd Qədir – Ana şeiri

Məmməd Qədir Ana şeiri

Ay ana

Hər gün yuxun şirin olsun deyərdin,
Yuxularım zəhər dadır, ay ana.
Şirin-şirin oyadardın, öyərdin,
İndi məni qəm oyadır, ay ana.

Ah, canımda nə göynəyir can yeri,
Gözlərimdən rəngin alır dan yeri,
Gecələrim hərb meydanı, qan yeri,
Anasızlar necə yatır, ay ana.

Yatmadım ki, sənsiz görəm yuxu mən,
Anlamıram bu əcaib yoxu mən,
Sənsizlikdə necə sağam axı mən,
Canım yanır çatır- çatır ay ana.

Eşitmirsən, ürək yaxan çağrımı,
Didib- tökür, parçalayır bağrımı
Yer götürmür, torpaq tutmur ağrımı,
Ahu-naləm göyə çatır, ay ana!

Görünməyən köylərdəsən, bilirəm,
Bağrı yanıq neylərdəsən, bilirəm,
Əlim çatmır, göylərdəsən, bilirəm,
Off, dərgahın nə ucadır, ay ana?!

Allah bilir sənsizlikdə nə çəkdim,
Sənə qurban olmağıma gecikdim,
Sənsiz ömrüm bir misradan kiçikdi,
Məmməd Qədir bir hecadı, ay ana!
Ah, dərgahın nə ucadı, ay ana…

Müəllif: Məmməd Qədir

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Kəmaləddin Qədim

KƏMALƏDDİN QƏDİMİN SÖZ DÜNYASI

YERİNDƏ DAYANIB, DURURMU DÜNYA…

Yerində dayanıb, dururmu dünya,
Sən niyə dayanıb, niyə durasan?..
Bir gün də olmaya sənin bu dünya,
Sən ona bir ömür yiyə durasan..

Vaxt, zaman dayana qəsdinə, gələ,
Baxmaya boyuna, şəstinə, gələ.
Dərdlər qoşun çəkib üstünə gələ,
Cibində bir paslı tiyə durasan…

Bişəsən odunun, közünün üstdə,
Tutasan özünü gözünün üstdə.
Söz vermisən deyə, sözünün üstdə
Dönəsən bir quru bəyə, durasan…

Yüz suçun ola, bir bağış düşməyə,
Üzünə bir qutsal baxış düşməyə.
Başına bir damcı yağış düşməyə,
Ha açıb əlini göyə durasan…

Xəzana çevrilə gülün deyilən,
Lap ərşə dayana zülüm deyilən.
Ayrılıq deyilən-ölüm deyilən
Bir sabah qapını döyə, durasan…

KƏMALƏDDİN QƏDİMİN SÖZ DÜNYASI

BURDA HƏR ŞEY VAXTINANDI

” Xəstəxana şeirləri” silsiləsindən

Burda hər şey vaxtınandı…
Keçib getmək bilməsə də
vaxt andır…
Vurulacaq iynənin,
qoşulacaq sistemin vaxtı var.
Onsuz da bol-bol
vaxtı var xəstənin,
vaxtı var…
Biri gəlib
yeməyin vaxtını yadına salır,
Birisi də
içəcəyin dərmanların.
Dünən, bu gün nə vardısa
təkrar olacaq yarın…
Bir özgə adı var burda vaxtın,
bir özgə dadı.
Burda hər şey yalnız və yalnız
Getməyin vaxtı olduğunu
xatırladır…

KƏMALƏDDİN QƏDİMİN SÖZ DÜNYASI

SƏNİ GÖRÜB CANNAN OLAN…

Səni görüb cannan olan
Tapsa, səndə canı tapar.
Yerişindən, duruşundan
Ədəbi, ərkanı tapar.

İstər min dərd, bəla gətir,
Qail olar sənə xətir.
Ötər səni sətir-sətir
Dərdinə dərmanı tapar.

Olmayıbdı hətta qurban,
Bu ləzzətdə, dadda qurban.
Mən boyda, mən adda qurban
Sən adda ünvanı tapar.

Baxan səmtə,yönə baxar,
Baxar, dönə-dönə baxar.
Kafər belə sənə baxar
Səndə Yaradanı tapar…

Müəllif:KƏMALƏDDİN QƏDİM

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Elburus Qəmgin

Elburus Qəmgin “üç yarpaq” – da

İçərim odda!
(Ayaqlı təcnis)

Böyük sərkərdənin,bütöv millətin,
Kim görüb yurdunu yağı dağıda?
Qalx ey yatan millət haray, ay haray
Bizi tərpətməyir, yağı dağı da.
İçərim odda!!!

İç zəfər meyini, al şərabını
Götür əllərinə al, şərabını.
Şığı üstünü kəs, al, şər, abını
Qoyma qazanında yağı, dağıda.
İç , ərim, odda!

Söndür ocağını, külünü bellə,
At dərin quyuya külünü, bellə.
Qəmginin qəlbindən kül, ünü, bellə
Görsün qarşısında yağı dağı da.
İçərim odda!

ELBURUS QƏMGİN “ÜÇ YARPAQ” – DA

Dərdlər gəlib

Çoxaldıqca görən xeyri dəyirmi?
Məşədimiz,kəbleyimiz, hacımız?
Kişi-kişi qürrələnib gəzirik
Girovdadır gəlinimiz,bacımız.

Hanı Nadir şahlar, hanı Babəklər
Uduzmuşuq, aşkardadır gerçəklər.
Ey yalan danışan ağzı göyçəklər
Əsirdədir Qarabağ tək,tacımız.

Dərdlər gəlib qəlbimizi oymağa
Düz deyəni kəsib dilsiz qoymağa.
Baş qarışıb hələ xalqı soymağa
Doymayıbdır gözləri ac, acımız.

ELBURUS QƏMGİN “ÜÇ YARPAQ” – DA

Müraciət

Yurd yeriniz ey məzarlar
Tülküdə ,boz qurddadımı?
Sizə bircə sualım var 
Sümüyünüz yurddadımı?

Nələr çəkmədi başınız
Dünya yaşıdır yaşınız
O nəşiniz, baş daşınız
Buzdadımı, oddadımı?

Yuxudayıq biz yatmışıq
Bizim deyilsiz, atmışıq.
Özümüzü unutmuşuq
Sizdə,hər şey yaddadımı?

Müəllif: ELBURUS QƏMGİN

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

SADIQ QARAYEV

DAŞ

(Esse)

Uşaq vaxtı. Üzüm bağları ilə asfalt yol arasındakı arxların qırağında quzu otarırdıq. Bekarçılıqdan başladıq telefon dirəklərinin yuxarısındakı “aşıqları” daşla vurub qırmağa… Kim çox “aşıq” qırar yarışı… Bekarçılıqdan nə cür mənasız iş varsa, adamın ağlına gələr..
Əyilib yerdən növbəti dəfə daş götürürdüm, elə bil başıma arxadan guppanla vurdular… Gözüm qaraldı, sanki yer mənə yaxınlaşdı, uzaqlaşdı… Bir az əvvəl yuxarı atdığım daş, ya da uşaqlardan kiminsə atdığı daş başıma düşmüşdü… Əlimi başıma aparanda qana bulaşdı… İndi də o daşın çapığı qalır…
Hərdən Şeytana daş atmaq ayinlərini görəndə, Nizaminin “daşı atarsan göyə, qayıdıb düşməz həmən yerə”, Məmməd Arazın “Qayaların daş yaddaşına bir daş ataydım”, Ramiz Rövşənin “göy üzü daş saxlamaz atam balası” misralarını, “daş yuxular” romanın adını eşidəndə, həmən göydən düşən daş yadıma düşür…
Evə gəldim, üst başım qan içində… Televiziyadan Qarabağdan gələn həyəcanlı xəbərləri diqqətlə izləyən atam məni xeyli danladı… Anam dinmədi… Bəlkə də, düşündü ki, bu daş hərdən hirslənib bizə “başınıza daş düşsün” dediyi həmən daşdı…
Mən o vaxtdan çox düşünürəm ki, o daş özümün atdığı, Anamın dediyi, ya özgələrinin atdığı daş idi…? Ya gələcək günahlarım daşlaşıb, zaman labritində geri qayıtmışdı…? Bu mənə qaranlıq qaldı… Qarabağımızın taleyinə düşən daş kimi…
Bəlkə Şeytana yox özümüzə daş atmışdıq, ya üçbaşlı Şeytan bizə daş atdı??? Göy üzünün daş saxlamadığını, yuxarı atılanın aşağı, eyni yerə düşəcəyini bilmirdik??? Bəlkə də, daş yaddaşımıza daş ata bilmirik, daş yuxudayıq…
Ancaq, səhvlərin daşa döndüyünə inanıram…
Sonradan biz onları, Şeytana, göyə, tariximizə atırıq, atırlar… Bütün hallarda ya özümüzə, ya da Vətənimizə dəyir!

mÜƏLLİF: SADIQ QARAYEV

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Aida Qasımova – Alim

PROFESSOR AİDA QASIMOVA HAQQINDA

Qasımova Aida Şahlar qızı – Bakı Dövlət Universitetinin “Ərəb filologiyası” kafedrasının professoru, filologiya elmləri doktoru. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin “Ədəbi mərasimlər və nəşrlər” şöbəsinin müdiri.

QISA ARAYIŞ
2 iyun 1957-ci ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur. 1975-ci il-1980-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası şöbəsində təhsil almışdır və universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1980-ci il – 1983-cü illərdə ADU-nun Şərqşünaslıq fakültəsində baş laborant, 1983-cü il-1986-cı illərdə həmin fakültənin aspiranturasında təhsil almışdır. 1986-cı il -1987-ci illərdə ADU-nun Elmi Kitabxanasında kitabxanaçı, 1987-ci il-2003-cü illərdə ADU-nun (BDU-nun), Şərqşünaslıq fakültəsində müəllim, baş müəllim, 1995-ci il-2005-ci illərdə dosent, 2005-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin “Ərəb filologiyası” kafedrasının professoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin “Ədəbi mərasimlər və nəşrlər” şöbəsinin müdiridir.
Azərbaycan, ərəb, ingilis və rus dillərini bilir.

Elmi fəaliyyəti
1989-cu ildə Moskvada, SSRİ Elmlər Akademiyası]]nın Şərqşünaslıq İnstitutunda “Ərəb ədəbiyyatında məqamə janrının yaranması” mövzusunda namizədlik (PhD), 2001-ci ildə AMEA-nın Ədəbiyyat İnstitutunda “Quran qissələri XIV-XVI əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatının ideya bədii qaynaqlarından biri kimi” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

Elmi əsərləri
Professor Aida Qasımova 5 monoqrafiyanın, 86 elmi məqalənin müəllifidir. Əsas tədqiqat sahəsi ərəb ədəbiyyatı, Azərbaycan ədəbiyyatı, İslamaqədərki əqli-mənəvi durum, Quran və poeziya və s.dir. Əsərləri tanınmış yerli və xarici jurnallarda çap olunmuşdur.

Kitabları

  • 14-16-cı əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı və Quran qissələri (monoqrafiya), Bakı, BDU, 1998,430 səh, təkrar nəşr, 2005
  • Füzuli yaradıcılığında Quran rəvayətləri (monoqrafiya), Bakı, BDU, 1995,195 səh
  • Məhəmməd peyğəmbərin meracı (kitab), Bakı, Yaziçı nəşriyyatı, 1994, 105 səh
  • Cahiliyyət ərəblərinin əqli-mənəvi durumu,( monoqrafiya) Bakı, Elm nəşriyyatı, 2007, 235 s
  • Средневековая арабская плутовская новелла, Баку, 2007, 157 с
  • Nawabiğ Nahdat al-Islam, Dirasat fi siratey al-Mütənəbbi va Bədi əz-Zaman əl-Həmədani, (İslam İntibahının nəhəngləri,əl-Mütənəbbi və Bədi əz-Zaman əl-Həmədaninin tərcümeyi-halı), Bakı, 2013, 149 səh

Elmi məqalələri 
1983-cü ildən bu günədək respublika və beynəlxalq səviyyəli qəzet və jurnallarda, toplularda onlarla elmi məqalə dərc etdirmişdir.

“The Sabians as one of the Religious Groups in pre-Islamic Arabia and Their Definition through the Qur’an and Medieval Arab Sources”, (Sabilər islamaqədərki Ərəbistan dini qruplarından biri kimi: Sabi təliminin Quranda və Orta əsr ərəb mənbələrindəki izahı) ”ARAM Periodical,” Oxford University,  (say 22,  2010) səh. 243-261.

“Acquaintance with the Mystery of Heavens in Ancient Arabia””,” (Qədim Ərəbistanda görlərin misteriyası ilə tanışlıq) ”Written Monuments of the Orient (Pismennie Pamyatniki Vostoka)”, Sankt Peterburq, (say 14, 2011,), 14/1, səh. 55-65.

“Eyebrows”, ”Islamic Images and Ideas”, ”Essays on Sacred Symbolism,” (“Qaşlar”, ”İslam obraz və ideyaları: Müqəddəs simvolizmə dair oçerklər”), , Dr. John Andrew  Morrow-nun redaktəsi ilə, USA  McFarland, 2013, səh. 169-183.

“The Hair on my Head is Shining, Qur’anic Imagery of the Curl in Classical Azeri-Turkic Sufi Poetry”(“Saçlarıma şölə düşdü” Klassik azəri türk şerində saçların vəsfi), ”Journal of Qur’anic Studies, 15.1 (2013),” Edinburgh University Press, Centre of Islamic Studies, səh.67-99.

“Models, Portraits and Signs of Fate in Ancient Arabic Tradition”, (Qədim ərəb ədəbiyyatında talenin model, portret və əlıamətləri), ”Journal of Near Eastern Studies”, (say, 732014, October), Chicago University Press, 73/ 2, səh. 319-340. Thomson Reuters tərəfindən indeksləşib.

“”If All the Trees on Earth Were Pens”: A Survey of the Qur’anic Symbolism of the Pen in Medieval Azeri Turkic Sufi Poetry”,(Əgər bütün ağaclar qələm olsaydı: Orta əsrlər azəri türk sufi poeziyasında qələmin Quran simvolizminə bir baxış)  ”Journal of Turkish Literature”, Bilkənt Universiteti, Türkiyə, ”(”say11, 2014), səh. 7-33.

“Marginal Discourses of Arabic Poetry, A Case Study of the Baku Manuscript, “”Taj al-Lughah wa-Sihah al-Arabiyyah”” by Abu Nasr Ismail ibn Hammad al-Farabi al-Jawhari”, (Ərəb ədəbiyyatına dair haşiyə yazıları, Əbu Nəsr İsmail ibn Həmmad əl-Farabi əl-Cövhərinin “Tac əl-luğa va Sihah əl-arabiyyə əsərinin Bakı əlyazma nüsxəsi), ”Journal of Arabic Literature”, Brill, Leiden (say 46, 2015),46/1, səh. 1-33. Thomson Reuters tərəfindən indeksləşib.

“Red Terror against Islamic Manuscripts: The Case of the Manuscript Collection of Salman Mumtaz””,” (İslam əlyazmalarına qarşı qırmızı terror, Salman Mümtazın əlyazma kolleksiyası barədə araşdırma), ”Journal of Islamic Manuscripts”, Brill, Leiden, (say 6, 2015), səh. 17-46. Web of Science tərəfindən indeksləşib.

“Qur’anic Symbolism of the Eyes in Classical Azeri Turkic Poetry”, (Klassik azəri türk şerində gözlərin Quran simvolizmi), ”Oriens”, Brill, Leiden (say 43, 2015), 43/ 1-2, səh. 101-153. SCOPUS tərəfindən indeksləşib.

“Traditional Qur’anic images in Depiction of the Curl in Classical Azeri Turkic Sufi Poetry (Rope, Shackles, and Thread)” (Klassik azəri türk sufi poeziyasında saçların vəsfi ilə bağlı ənənəvi obrazlar) ”Şərq xalqaları ədəbiyyatı, ənənə və müasirlik, professor Aida İmanquliyevanin anadan olmasının 75 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans”, Bakı, Elm, 2014, səh 180-184.

“Beyn ‘l-haqaiq wa ‘l-akadhib fi laqab al-Mutanabbi”, (Əl-Mütənəbbinin ləqəbi barədə həqiqətlər və yalanlar arasında), ”al- Bəyan”, Kuveyt Yazıçılar İttifaqının orqanı, əl-Kuveyt, Noyabr, (say 388, 2002) səh. 41-49.

“Al-makhtutat al-arabiyya fi Baku”, (Bakıda Ərəb əlyazmaları)”,” ”al-Faisal”, əl-Riyad, (323, 2003), səh. 50-69.

“Al-mə‘ani al-qur’aniyya fi ‘l-ş‘ir al-klassikiyyi al-əzərbəycəniyyi”, (Klassik Azərbaycan şeirində Quran mənaları), ”əl-Ədəb əl-Islami,” əl-Riyad, (say 37, 2003) səh. 78-83.

“Min əl-rumuz əl-məxfiyya ilə əl-həvadis al-vaqi‘yiyyə: Təəmmulat haulə ”al-Məhzələ əl-Mamlukiyyə” li Fikri Nəqqaş”, (Gizli rəmzlər və real hadisələr: Fikri Nəqqaşın “Məmluk komediyası” pyesi ətrafında düşüncələr) ”əs”-”Saqafa əl- Cədidə”, Qahirə, (say 126, 2004) səh. 29-34.

“Dahaya əl-irhab əl-ahmar”, (Qırmızı Terror Qurbanları) ”al- Faisal”, əl-Riyad, (341, 2005) səh. 44-63.

“Mə’sat Ziyad ibn Əbihi min xiləl əl-tarix va saykolociya” ”Ibda‘” (“Ziyad ibn Əbihi” faciəsi tarix və psixologiya müstəvisində), (say 4, 2007),Qahirə, pp.164-170.

“Nahda əl-Isləm va əl-zuruf əl-muvakab ləhə””,”  (İslam intibahı və onun yarandığı şərait), ”İbn Rüşd,” İbn Rüşd İnstitunun jurnalı, Niderland, (say 3, 2011) səh. 42-67.

 “Атрибуты суфизма в религиознокультурной системе доисламских арабов: Хирка”,  Filologiya məsələləri, AMEA, Əlyazmalar İnstitutu, Bakı, 2002/2, səh.351-359.

Мифопоэтика доисламской поэзии”, ”Şərq Filologiyası məsələləri”, AMEA, Şərqşünaslıq İnstitutu, Bakı, 2007, səh. 3-64.

Оккультные науки и ясновидение в древней Аравии”, ”Şərq Filologiyası məsələləri”, AMEA, Şərqşünaslıq İnstitutu, Bakı, 2007, səh. 5-30.

“Мистика жертвоприношения в древней Аравии”, ”Восточная коллекция”, (say 4, 2010) Moskva, səh. 79-84.

“Антропогоническое мышление в доисламской арабской поэзии “ ”Четки” , (say 4, 2010) Moskva, səh. 135-142.

“Предтечи макамного жанра в арабской литературе )в свете изучения средневековых арабских источников(”, ”Dil ve Ədəbiyyat”, BDU, (say 91, 2014), III, səh.134-139.

Beynəlxalq simpozium, konfrans və seminarlarda iştirakı

”“Marginal Discourses of Arabic Poetry, A Case Study of the Baku Manuscript “”Taj al-Lughah wa-Sihah al-Arabiyyah”” by Abu Nasr Ismail ibn Hammad al-Farabi al-Jawhari” (Ərəb ədəbiyyatına dair haşiyə yazıları: Əl-Cövhərinin “Sihah” lüğətinin Bakı nüsxəsi),” Autograph/holograph and Authorial Manuscripts in Arabic Script, Lyej (Liege) Universiteti, Belçika, 10-11 Oktyabr, 2013.

 “”Some Chefs-d’oeuvre of  Azerbaijani Institute of Manuscripts Library”” (”Azərbaycan Əlyazmalar İnstitutu kitabxanasının bəzi şedevr əlyazmaları)” ”’7th Islamic Manuscript Conference: “Islamic Manuscripts in South and Southeast Asia”,”’ Cambridge University, UK, 12-14 İyul, 2011

“The Azerbaijani Contribution to the Classical Arabic Literary Tradition” (With Special Reference to Sufi Literature) , “Klassik Ərəb ədəbiyyatına Azərbaycanın töhfəsi”: Sufi ədəbiyyatına xüsusi istinadla”” ”’Conceptualizing Literary History: Foundations of Arabic Literature”’ Yale University, ABŞ, 16-17 Aprel, 2010

 “Worships, beliefs and traditions connected  with fire in pre-Islamic Arabia and Zoroastrianism”” ”'(İslamaqədərki Ərəbistanda odla bağlı inanc və etiqadlar və Zoroastrizm) ARAM Society for Syro-Mesopotamian Studies – 28th International Conference: Zoroastrianism in the Levant”’ Oxford University, UK, 5-7 İyul, 2010

”“Time, Fate, Predestination and Divine Judgment in the Early Arabian tradition”” ”'(””’Qədim ərəb ədəbiyyatında zaman, tale, alın yazısı və Tanrı məhkəməsi anlamları)” ”’Mirror Images,”’  Villanova Universiteti, ABŞ, 1-4 Aprel, 2009

Практика предсказаний (экстиспиция, авгурия, физиогномика) и толкование сновидений в доисламской Аравии,  юбилейная научная конференция «От ”Азиатского музея” к Институту восточных рукописей РАН», 8-12 Dekabr, 2008

“Quranization of Memory and its Impact on Medieval Azerbaijani Art and Literature”” ”'(Yaddaşın quranlaşması və onun orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatına təsiri) Qur’anic Frameworks for Society: Islam, Multiculturalism, Pluralism and Peace”’ United Kingdom, 16-17 İyun,  2008

“Ərəb dilində işlənən  idiomların açılmasının tədris prosesində əhəmiyyəti: əsa ilə bağlı idiomlar”, Qeyri-ərəblərə ərəb dilinin tədrisi məsələlərinə müasir baxış Qafqaz universiteti, Bakı, 1-2 May, 2008

Pedaqoji fəaliyyəti
Professor Aida Qasımova elmlə yanaşı, təhsilin inkişafında da böyük xidmətləri var. Alimin pedaqoji fəaliyyəti Azərbaycan Dövlət Universitetinin (Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsi ilə bağlıdır. 80-cı illərdən etibarən Şərqşünaslıq fakültəsində müəllim, baş müəllim, 1995-2005-ci illərdə dosent, 2005-ci ildən fakültənin “Ərəb filologiyası” kafedrasının professorudur.

Mükafatları

  • Əbdüləziz Səud əl-Babtinin “İmam Buxarinin nəvələri üçün” mükafatı, 1998
  • Qlobal Fakültə mükafatı (ABŞ), 2013
  • Elios Xeyriyyə Fondunun mükafatı, 2016

Elmi qurumlarda və redaksiyalarda üzvlük

  • İslam Əlyazmaları Assosiasiyasının (Böyük Britaniya) üzvü
  • İbn Rüşd jurnalının redaksiya heyətinin üzvü (Hollandiya)
  • “Qafqaz” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü (Qafqaz Universiteti)

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Professor Aida Qasımova

Humanist humanitar dissertasiyalar:

kodlaşdırmadan üzgörənliyədək

Ölkəmizdə elmi əsərlərin səviyyəsinin yüksəldilməsi, elmi dərəcə və adların verilməsi prosesinin yaxşılaşdırılması aktual bir problem kimi gündəmdədir. Bu problemin həlli o dərəcədə vacibdir ki, hətta ölkə prezidentini belə müdaxiləyə vadar etdi. Bununla əlaqədar, humanitar sahəyə aid dissertasiyalarla bağlı bəzi məsələlərə diqqət yönəltmək istəyirəm.

Kodlaşdırma

Qeyd etmək  istərdim ki, dissertasiyaların mövcud kodlaşdırma sistemi özünü doğrultmur. Bu sistem müəllifin əl-qolunu bağlayır, onun mövzuya dəstək ola biləcək əlavə fikir və mülahizələri qarşısında sədd çəkir. Digər tərəfdən, bu sistem istifadə olunan ədəbiyyatın izlənməsini də çətinləşdirir. Oxucu hər dəqiqə dissertasiyanın sonundakı siyahını vərəqləmək məcburiyyətində qalır. Bəzən texniki səbəblərdən siyahıda qarışıqlıq yaranır və sairə.

Hal-hazırda inkişaf etmiş ölkələrin bir çoxunda dissertasiyalarda  “footnote” sistemindən istifadə olunur. Bu halda həm istifadə olunan ədəbiyyat göz önündə olur, həm də müəllif dissertasiyaya yerləşdirə bilmədiyi fikirləri aşagıda, qeydlərdə verir. Sovet dövründən qalma əcaib kodlaşdırmadan Rusiyada da əl çəkilib. Humanitar sahə birmənalı olaraq footnote və ya endnote tələb edir. Mənim fikrimcə Footnote sistemi daha səmərəlidir.

Aşkarlıq

Artıq bir çox ölkələrdə dissertasiya işləri müvafiq elmi müəssisələrin, universitet və kolleclərin saytında yerləşdirilir. Bu cür aşkarlıq ölkəmizdə də tətbiq olunsa, dissertasiyalarda plagiata yol verilməsinin qarşısı alınar. Yəni peşəkar oğrular azından rüsvay olacaqlarından qorxarlar. Belə olsa,  müəssisənin nüfuzu naminə dissertasiyaların elmi səviyyəsinə daha çox diqqət yetirilər.

Digər tərəfdən, AAK-dakı anonim rəylərin də həmin müəssisənin öz saytında yerlışdirilməsi faydalı olar. Çünki bəzən dissertantlar nə üçün işlərinə mənfi rəy yazılmasını başa düşmür, qərəzçilik axtarır, şikayət edir və yaxud əlavə səylər göstərib dərəcə almaqda israrlı olurlar. AAK saytında yerləşdirilən rəylər AAK ekspertlərinin də məsuliyyətini artırar.

Məqalə həcmi

Avtoreferatlara əlavə edlən çap olunmuş əsərlər siyahısında çox olsa 1000-2000 söz, bəzən bundan da az həcmli yazıların, tezislərin elmi məqalə adı altında təqdimi yolverilməzdir. Mənim fikrimcə, minimum məqalə həcminin müəyyənləşməsi və AAK siyahısında olan jurnalların bu minimuma riayət etməsi ümumi işin xeyrinə olar. Başlanğıc üçün bu minimumu 6000 söz kimi müəyyənləşdirmək olar. Humanitar sahədə kiçik həcmli yazılar gözə kül üfürməkdən başqa bir şey deyil. Qeyd edim ki, inkişaf etmiş ölkələrin humanitar sahədəki nüfuzlu jurnallarında məqalə həcmi adətən 8000-12000 söz arasında olur.

Dissertasiya həcmi

Mənim fikrimcə, PhD dissertasiyalarının tələb olunan həcmi də olduqca kiçikdir. Keçmış elmlər namizədləri üçün nəzərdə tutulmuş dissertasiya həcmi humanitar elmlərdə PhD üçün yaramır. Xarici ölkələrdə PhD yüksək elmi dərəcədir. Bundan sonrası yoxdur. Dünya elminə inteqrasiya üçün bu dissertasiyaların həm həcmi artmalı, 200-300 səhifə çərçivəsində müəyyənləşməli, həm də səviyyəsi yüksəlməlidir. Rusiyada ədəbiyyatşünaslıq üzrə yazılan bəzi namizədlik dissertasiyaları ilə tanış olduqda, onların 300-350 səhifə olduğunu gördüm. Yəni artıq söhbət PhD-dən gedisə, bu dərəcəyə müvafiq dissertasiyalar meydana gəlməlidir. PhD qazanmış şəxs artıq yetkin bir alim olduğunu nümayiş etdirməlidir. Sonrakı mərhələ sayılan doktorluqda həcm məhdudiyyəti olmamalıdır.

Ədəbiyyat siyahısı

Hər bir elmi əsər müəllifi öz sahəsi ilə bağlı bütün ədəbiyyata bələd olmasını nümayiş etdirməlidir. Hal-hazırda humanitar sahədə konkret ədəbiyyat sayı kimi bir tələbin olmaması heç də bir-iki kitabdan “istifadə” kimi başa düşülməməlidir. Təəsüf ki, bir çox elmi əsərlərdə istifadə olunan ədəbiyyatın kasadlığı nəzərə çarpır. Bəzən yüzlərlə kitabı əhatə edən ədəbiyyat siyahsı müqabilində cəmi 10-15 ədəbiyyatdan istifadə edilir. Nəinki xaricdə, hətta ölkəmizdə nəşr olunan əsərlərə də tam bələd olma nəzərə çarpmır. Humaniyar sahədə saxta istinad hallarına da rast gəlinir. Bu özünü daha çox plagiat əsərlərdə göstərir. “Müəllif” plagiat faktini gizlətmək üçün bəzən yazıya sanki istinad “bəzəyi” vurur, dəxli olmaya əsərlərə “istinad verir”.

Transliterasiya

Şərqşünaslıq sahəsində transliterasiyasız elmi əsər ola bilməz. Dünya təcrübəsində İJMES-n (linki aşağıda verilən İnternational Journal of Middle East Studies) transliterasiya sistemi bütün elmi əsərlədə tətbiq olunur. Çox nadir hallarda bəzi jurnallarda cüzi fərqlər nəzərə çarpır. İJMES-in transliterasiya sistemi ərəb, fars və osmanlı, eləcə də klassik Azərbaycan ədəbiyyatı ilə bağlı dissertasiya, monoqrafiya və elmi məqalələrdə tətbiq oluna bilər. Bu sistemə dilimizə müvafiq bəzi dəyişikliklər edilməlidir. Məs. ərəb “sə” hərfi ingilis dilindəki th-lə deyil s-nin altında xətt ilə, “zəl” hərfi “dh” kimi deyil z hərfinin altında xəttlə göstərilə bilər. İngilis dilində olmayan “ğ” və “x” hərfləri də, “gh” və “kh” şəklində deyil, dilimizdə olduğu kimi əks oluna bilər. Qalan hallar –izafətlər, artikllər, “ayn” , “həmzə”, emfatik səsləri bildirən hərflər,  uzunluqlar və s. İJMES sistemi şəklində əks oluna bilər. https://ijmes.chass.ncsu.edu/docs/TransChart.pdf

Plagiat proqramlarının yarıtmazlığı

Plagiatçılıq Azərbaycanda geniş yayılmış bir biabırçılıqdır. Cəzasızlıq üzündən bu hal artıq “hamıya olar, mənə yox?” kimi absurd bir həddə çatıb. Ölkəmizin, elmimizin nüfuzuna xələl gətirən bu halın qarşısını almaq üçün oğurluqla qazanılmış elmi dərəcə və adların ləğvi sahəsində qəti addımlar atılması müsbət nəticə verər.

Plagiatın yoxlanmasında yalnız mövcud proqramlara əsaslanmaq səhvdir. Çünki bu proqramlar tərcümə ilə işləmir, yəni xarici dillərdən tərcümə edilib oğurlanmış yazılardakı plagiat faktlarını aşkarlamır. Bu səbəbdən, plagiat faktları, yaxşı olar ki, ilkin müzakirələrdə aşkarlansın və yaxud sonrakı mərhələlərdə opponentlər və ekspertlər tərəfindən göstərilsin.

Mövzuya uzaqdan yaxınlaşma

Bu, humanitar sahədə ən çox rəst gəlinən haldır. Dissertantlar birbaşa öz mövzuları ilə məşğul olub yeniliklər gətirmək əvəzinə, ümumi xarakterli, hamıya məlum məsələlərə bəzən bir neçə fəsil həsr edirlər. Əsas mövzu axırıncı fəsildə yarımçıq tədqiqat şəklində təqdim olunur.  Beləliklə də, elmi əsərlərin orijinallığı şübhə altına düşür, dissertasiya işləri dərs vəsaiti təsiri bağışlayır. Mənim fikrimcə, mövzu ilə bağlı ümumi məsələlər dissertasiyanın həcminin beş faizindən artıq olmamalıdır. Qeyd edim ki, inkişaf etmiş ölkələrdə, bu məsələlərə olduqca az yer ayrılır. Azərbaycanda isə sanki səhifə sayı artırılırmış kimi, hamıya məlum fakt və mülahizələr təkrarlanır, orijinal tədqiqat hissəsi isə ixtisar edilir.

Elmi yeniliyin Azərbaycan modeli

Qloballaşma şəraitində elmi işlərin yeniliyi Azərbaycan sərhədləri çərçivəsində müəyyənləşə bilməz. Hər bir elm sahəsinin dünyadakı mövcud nailiyyətləri nəzərə alınmalıdır. “Bu mövzu Azərbaycanda ilk dəfə işlənir” adı altında xaricdə çap olunmuş əsərlərin tərcüməsinin elmi tədqiqat kimi təqdimi yolverilməzdir. Təəssüf ki, bu hal ölkəmizdə olduqca geniş yayılıb.

Fürsətcillik

Elm səhəsinin bəzi “işbazları” görkəmli şəxslərə, vəzifə və nüfuz sahiblərinə, onların qohumlarına əsərlər həsr etməklə tələm-tələsik, asan yolla elmi dərəcələr qazanırlar. Bu zaman baza təhsili belə nəzərə alınmır; həkimə dilçilik, mühəndisə ədəbiyyatşünaslıq üzrə elmi dərəcə verilə bilər. Nəticədə elmdən uzaq, zəif əsərlər meydana gəlir. Belə əsərlər nə nüfuz sahiblərinə, nə də Azərbaycan elminə şərəf gətirməyib, sadəcə fürsətdən istifadə edib dərəcə qazanmaq vasitəsinə çevrilir.

İndeksləşmiş jurnallarda nəşr

Hal-hazırda AAK Veb of Science-də (keçmiş Thomson Reuters-in, hazırki Clarivate Analytics-in xüsusi xidmət saytı) indeksləşən jurnallarda çap olunmaq tələbi qaldırıb. Bu, müsbət hal olub alimlərin dünyada tanınmasına şərait yaradır. Azərbaycan aliminin dünyada tanınmaq üçün kifayət qədər elmi potensialı var. Əlbəttə, söhbət əsil alimdən gedir. Mənim fikrimcə, humanitar sahədə Veb of Science-lə yanaşı SCOPUS-la da kifayətlənmək olar. Eləcə də BRİLL,  Taylor and Francis,  Springer, Peeters, Routledge kimi nəşriyyatların jurnal və toplularında nəşr olunmuş məqalələr də humanitar sahə üçün yetərincə dəyərli tədqiqat nümunəsi sayıla bilər. Əsas məsələ pulla məqalələr nəşr edən jurnallardan və işi biznesə çevirən insanlardan uzaq olmaqdır. İnternetdə bir neçə saytda bu cür  jurnalların (Predatory journals) siyahısı verilib.

Üzgörənlik

Əgər elmi əsərlər qarşısında müəyyən tələblər qoyulubsa, bu tələblər hamıya şamil olunmalıdır. Burada kiminsə qohumu, adamı, və yaxud “öz adamımız” kimi prinsiplərə yer verilməməlidir. Ölkəmizin ümumi mənafeyi naminə üzgörənlik olmamalıdır.

Müəllif:

Professor Aida Qasımova

Bakı Dövlət Universiteti

20 avqust, 2019

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Niyaməddin Qəlbinur

Niyaməddin Qəlbinur “ÜÇ YARPAQ”- DA

SƏNİN

(Ünvanı bəlli)

Yanağının al yeri var, 
Dodağının bal yeri var, 
Buxağının xal yeri var , 
Xalın gözəl xaldı sənin .

Hal – əhvalın şən bilirəm, 
Səni Aya tən bilirəm, 
Qiymətini mən bilirəm , 
Malın inci , maldı sənin .

Lalası var yanağının, 
Səfası var qucağının , 
Şirəsi var Dodağının, 
Balın əcəb baldı sənin .

Ağ -qaraya qarşmırsan , 
Yoxsa küsüb barşmırsan , 
Niyə dinib danışmırsan, 
Yoxsa dilin , laldı sənin .

Şamamalar boynun əyib . 
Sankı armud təki dəyib , 
Xatirinə , de kim dəyib ?
Yanaxların , aldı sənin .

Sığal çəkim ipək telə , 
Qurban olum şirin dilə ,
Kəmər vurum incə belə , 
Canın incə , candı sənin .

Niyaməddin gəlsin hala ,
Yavaş – yavaş, bala -bala , 
Tərif yazsın belə hala ,
Halın əhli-haldı sənin .

<<<<nİYAMƏDDİN QƏLBİNUr>>>>

ADAMLAR

İnsanlığa ləkə , cahana yükdü , 
Nanəcib, nadürs , axmaq adamlar. 
Yarımçıq doğulub , şikəs yaranıb, 
Qəlbi xayin , paxıl, alçaq adamlar.

Durmaz ilqarında ədavət eylər , 
Yediyi çörəyə xəyanət eylər , 
Hər nə cür isdəsə, cinayət eylər, 
Zalım , mərdiməzar, sarsaq adamlar .

Yalandan üzünə durar yaramaz, 
Allahdan çəkinməz , eldən utanmaz , 
Tüpürsən üzünə , silər qızarmaz , 
Qəlbinur , iki üzlü yaltaq adamlar.

<<<<NİYAMƏDDİN QƏLBİNUR>>>>

YOXDU

A kəmfürsət, səni fırsat yoxslu ,
Əzirsən qəlbimi , əz eybi yoxdu . 
Sevgidən alışıb yanan qəlbimə , 
Süzürsən zəhəri , süz eybi yoxdu.

Onsuzda vurubsan çox ürəyimə , 
Hər tərəfdən nizə , ox ürəyimə , 
Eşqi zədələnən bax ürəyimə
Düzürsən yaralar , düz eybi yoxdu.

Qəlbinur öyrəşib eşq əzabına , 
Həm günahına , həmdə savabına , 
Çatmaq üçün öz arzu ,muradına , 
Üzürsən əlini , üz eybi yoxdu .

Müəllif:NİYAMƏDDİN QƏLBİNUR

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

ELNUR QƏRARİ

Elnur QərarİDƏN BİR ŞEİR

Arzularım

Yaşlandıqca uşaqlaşır,
Mənim kövrək arzularım.
Gündən-günə coşub-daşır,
Bir ümmantək arzularım,

Çəkilməyən naz payımdır,
Gül ətirli yaz payımdır, 
Oğul payım, qız payımdır,
Çiçək-çiçək arzularım.

Bir ömrə, bir cana sığmaz,
Var olan imkana sığmaz,
Nağıla, dastana sığmaz,
Yalan-gerçək arzularım.

Yurdu viran, mülkü talan,
Uşaqlığı yarım qalan,
Qarabağda əsir olan, 
Gözəl-göyçək arzularım.

Müəllif:ELNUR QƏRARİ

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Abdulla Qurbani – Bir şeir

ABDULLA QURBANİ HAQQINDA

QISA ARAYIŞ:

Abdulla Qurbani 1956-cı ilin dekabrında Şərur rayonunun Mahmudkənd kəndində anadan olub. 18 ilə yaxın Mədəniyyət Nazirliyi sistemində məsul vəzifələrdə çalışıb. 1993-cü ildə Şərur rayon Mədəniyyət şöbəsinin müdiri vəzifəsindən könüllü olaraq cəbhəyə yollanıb. Murovdağ uğrunda ilk döyüş əməliyatlarına qoşulan A.Qurbani sıravi əsgərdən “polkovnik” rütbəsinədək yüksəlib. Xidmətləri ölkə rəhbərliyi tərəfindən həmişə yüksək qiymətləndirilib. Prezident  sərəncamları ilə” Vətənə xidmətə görə”, “Vətən uğrunda”, “Hərbi xidmətlərə görə” və digər orden-medallarla təltif olunub. Vətən və xalq qarşısında müstəsna xidmətlərinə görə Prezidentin fərdi təqaüdünə, Azərbaycan incəsənətinin, mədəniyyətinin inkişafında, ölkədə hərbi vətənpərvərliyin təbliğində, Silahlı Qüvvələrin şəxsi heyətinin mənəvi- psixoloji hazırlığının yüksəldilməsində xidmətlərinə görə Əməkdar İncəsənət xadimi və Naxçıvan MR-in Əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adlarına layiq görülüb.

BİR ƏLDƏ QILINC, BİR ƏLDƏ QƏLƏM:

Hərbi vətənpərvərlik mövzusunda 100-dən çox kitabın, yüzlərlə məqalənin, 200-dən çox hərbi marş və vətənpərvərlik mahnılarının sözlərinin müəllifidir. Poemaları əsasında bir çox televiziya tamaşası hazırlanıb, rekviyem-oratoriya, simfonik poema yazılıb. “Türk sancağı”, “Daş andı”, “Şahnaz muğamı”, “Gənclik bir də qayıtmır” pyesləri tamaşaya qoyulub. Respublikanın müxtəlif bölgələrində, eləcə də paytaxt Bakıda təşkil olunan onlarla teatrlaşdırılmış kütləvi mərasimin senari müəllifi və quruluşçu rejissorudur. Möhtəşəm hərbi paradlara aparıcılıq edib, Qarabağ müharibəsinin iştirakçısıdır.

Abdulla müəllimə uzun ömür, can sağlığı, xidmətdə və yaradıcılıqda müvəffəqiyyətlər arzu edirik. İnşəallah zəfər marşımızı yazmaq qismətiniz olsun…

ABDULLA QURBANİDƏN BİR ŞEİR:

ŞƏHİD ANASI

Çıx yollara, əziz ana,
Qarşıla igid balanı.
Son layla çal mərd oğluna,
Qarşıla ciyərparanı.

Şəhid olub, şəhiddir o,
Şəhidlər ölməzdir, ana.
Gəl südünü halal elə
Nər cüssəli ər oğluna.

İntiqamı alınacaq
Ordu, millət səfərbərdir.
Bu torpağı Vətən edən
Anar kimi şəhidlərdir,

Onun kimi igidlərdir…

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru


MƏMMƏD QƏDİR

Məmməd qədir “üç yarpaq” – da

Getmə

Offf, sənsiz bu canım quru qəfəsdi,
Kəsilir taqətim, amanım, getmə.
Məni yaşatmağa hənirin bəsdi, 
Ay mənim sonuncu gümanım , getmə.

Sənsiz çəkər məni hər iz aparar,
Çəkim elə itər, ilbiz aparar, 
Cin-şeytan aldadar, iblis aparar, 
Pirim, peyğəmbərim, imanım, getmə.

Bəxtin bəd duasın pozan sən idin,
Dəli sevdalara yazan sən idin, 
Dünyanı xeyrimə yozan sən idin,
Sirli sehrbazım, şamanım, getmə.

Sənsiz bu dünyanın sönər işığı, 
Nə ləzzəti qalar, nə yaraşığı,
Boynum bükük olar, başım aşağı, 
Ay uca sevgilim, cananım, getmə.

Çin çıxan sehirli yuxum ki, sənsən,
Varlığım ki, sənsən, yoxum ki, sənsən, 
Cismimdə həyatım, ruhum ki, sənsən, 
Canımda canımsan, ay canım, getmə…

…ü ç y a r p a q… – اؤچ یارپاق

Deyirlər

Yaşından-başından bir azca duz səp,
Şair, şeirlərin şitdi deyirlər!
İndi Nəsimidən utanır Hələb,
Sözün zəmanəsi bitdi deyirlər!

Kamil öyrətsə də Allah hər elmi,
“Hazıram”- deyirəm, görmür əlimi,
Bir para ruziyə möhtac alimi,
Dəyirmanda görüb bitdi deyirlər!

Biti də, iti də Allah törədib,
Törədən ümman ki, nə üst var, nə dib,
İtə adam kimi min dil öyrədib,
Adamı hürdürüb itdi deyirlər.

Hürsün də, de, Aya kim hürmür, atam,
Bəlkə anlamıram mən, bisavadam,
Güllə yarasından sağalır adam,
Donuzu öldürən fitdi deyirlər.

Bu dünya şeytandı, şərdi, İlahi,
Həmişə qəm təzə, tərdi, İlahi,
Bəs kimlə bölüşək dərdi, İlahi,
Məmməd bu dünyadan getdi deyirlər…

…ü ç y a r p a q… – اؤچ یارپاق

Səndə mən

İşığında üzə çıxdım, Ayüzlüm,
Görünmürdüm dumanda mən, çəndə mən.
Anlamıram səhv edirəm, ya düzgün,
Bələdçiyəm bəlli olan kəndə mən.

Nə ətirli eşq cücərdi qışımdan,
Bir sevdalıq möhlət aldım daşımdan,
Boylananda papaq düşür başımdan,
Gör nə boyda ucalmışam məndə mən.

Necə çıxır baxanların cızdağı,
Bu ucalıq görənlərin göz dağı,
Damla-damla yoxa çıxıb buz dağı,
Allah, necə ərimişəm səndə mən.

Əridikcə candan çıxır acı su,
Gözdən axır ayağına uca su,
Şirinləşmir ayrılığın acısı,
Ha çəkirəm şəkərə mən, qəndə mən.

Eşq əzabı aşiq ömrün mabədi,
Saf sevgindi ürəyimin məbədi,
Qurban olum, bax, neynirsən Məmmədi,
Bu sevdada Tanrı sənsən, bəndə mən.

…ü ç y a r p a q… – اؤچ یارپاق

Müəllif: MEMMED QEDİR

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru