Kamal Camalov

BİOLOGİYANIN TƏDRİSİ ŞAGİRDLƏRİN MƏNƏVİ SİMASININ FORMALAŞDIRILMASINA XİDMƏT EDİR

İnsanın təbiətlə və ətraf mühitə olan münasibətləri özünün yaranışı qədər qə­dim­dir. Təbiət və cə­miy­yət arasında bir sıra problemlərin yaranması XIX əsrdən baş­la­yaraq bə­şə­riy­yəti məşğul və bu haqda düşünməyə vadar etmişdir. Bu gün ətraf mü­hit şə­rai­tinin fəlakətli vəziyyəti təbiət məsələlərini öyrənən mütəxəssisləri, o cümlə­dən föv­qəladə hallar və kənd təsərrüfatı mütəxəssislərini, ictimaiy­yə­ti, ictimai-siyasi xa­dimləri, eləcə də daim gələcək nəslin qayğısına qalan müəl­lim­ləri və bütün vətən­daş­ları narahat etməkdədir.

Yeni paradiqmalar, konsepsiyalar, innovasiyalar, investisiyalar, dövlət stan­dart­­­ları, alternativ tədris planları, müasir tipli məktəblər yaradılır. Təlim prose­si­nin in­­­ten­­siv və ekstensiv yolla təkmilləşdirilməsi, sinif işinin diferensiyası və fərdiləş­di­ril­­­­­mə­si hesabına təlim keyfiyyətinin yüksəldilməsi nəzərdə tutulur. Bu baxımdan Vüsalə İsmayılovanın «Biologiyanın tədrisi prosesində təlim-tərbiyə məsələlərinə komp­leks yanaşma» adlı dərs vəsaiti böyük maraq doğrurur, elmi-nəzəri və prak­tik əhəmiyyəti ilə seçilir. Burada şa­gird­­lərin təbiəti qorumağının formalaş­dırıl­ması, tə­lim-tərbiyə prosesinin məhsul­dar­lı­ğı, daxili ehtiyatlar – təbiəti mühafizə mate­rial­la­rı­nın səmərəli tədrisi hesabına həyata keçirilir.

Ümumtəhsil məktəblərində biologiyanın təd­ri­sivasitəsi ilə şagirdlərin mə­nə­vi cə­­hətdən formalaşdırılmasının müasir dövrdə çox böyük aktuallıq kəsb et­di­­yini zən­gin mən­bə­­lər, tarixi qaynaqlar, faktlar və dəlillərlə əsaslandıran təd­qi­­qatçı müəllim öncə möv­zu­­ya geniş yer ayırır, qarşıya qoyduğu məq­sədə uyğun olaraq işçi fərziy­yə müəy­yən­ləş­­dirir, vəzifələri, metodları, elmi ye­niliyi, nəzəri və prak­tik əhəmiyyəti sə­ciy­yə­lən­di­­rir, müdafiəyə təqdim etdiyi müd­dəaları şərh edir. Onun təqdim etdiyi müddəalar el­­mi istiqamətinə, ümu­mi­ləşdirmə səviy­yə­sinə və inandırıcılığına görə diqqəti cəlb edir.

Dərs vəsaiti 3 fəsil, 17 yarımfəsil, tapşırıqlar və istifadə olunmuş ədə­biy­yat si­ya­­hısından ibarətdir. «Təlim-tərbiyə prosesinin və biologiyanın tədrisinin inkişaf ta­ri­xi» kimi adlandırılan I fəsildə biologiya dərslərində şagirdlərdə yüksək mənəviyyat for­­malaşdırmaq üçün onlarda can­lı təbiətə dərin hörmət hissi, flora və faunanın hər bi­rinə huma­nist, diqqətli, müha­fi­zə­kar münasibət inkişaf etdirmək kimi məsələlər müəy­­yən­­ləş­di­rilmiş, problemlə bağlı möv­cud elmi-metodik ədəbiyyat araşdırıl­mış, mü­­­qayisəli təhlillər aparılmış, elmi ədə­biyyata tənqidi müna­si­­bət bildiril­miş­dir. «Mü­tə­­fəkkirlər təlim-tərbiyənin formalaşdırılması haqqında», «Biologiya elminin inkişaf ta­­rixi», «Azərbaycanda biologiyanın tədrisinin inkişaf tarixi» an­la­yış­larının ma­hiy­yə­ti açıqlanmış, gör­kəm­li insanların, tarixi şəxsiyyətlərin, müasir təd­qi­qatçı alimlərin prob­lemlə bağlı fikirləri saf-çürük edil­miş, bu kimi struktur kom­po­nent­ləri təhlil ob­yek­tinə çevrilmişdir.

Ümum­təh­sil məktəblərində biologiyanın təd­ri­sində məktəbli­lərin mənəvi tər­bi­yə­sinin formalaşdırılması üzrə işin sistemini bir vasitə kimi təhlilə cəlb edən təd­­­qi­­qat­çı məktəb təcrübəsində bu işin vəziyyətini ətraflı öyrənmiş, bu sahə­də­ki çatış­ma­­­ma­z­lıq­­ların səbəblərini müəyyənləşdirmiş, onları aradan qaldırmaq üçün xüsusi me­to­dika iş­­ləyib hazırlamışdır. Məktəbdə mövcud vəziyyəti öy­rən­­­məklə tədqi­qat­çı­nın məq­sə­di ay­rı-ayrı müəllimlərin təlim prosesində şa­gird­­­lərin təbiətdən, eko­lo­gi­yadan necə is­ti­fa­­də etdiklərini müəyyənləşdirməsi, si­nifdənxaric tədbirlərdə tə­biə­ti mühafizəyə aid ma­­teriallardan mənəvi tərbiyə məq­sədləri baxımından necə is­ti­fadə olunduğunu ay­dın­­­laş­dırmasından, məktəb rəh­bər­lərinin bu məsələyə qayğısı, kö­mə­yi və nəzarəti ilə ta­nış olmasından ibarət ol­muş­dur. Dərs vəsaitində biologiya dərs­lə­rində məktəblilərin mə­nə­vi tərbiyəsi işinin tanış­lıq səviyyəsini aşkara çıxarmaq üçün nümunələrdən də is­tifadə olun­­muşdur.

Didaktik prosesi səmə­rə­li idarə etmək, mövcud şəraitdə op­ti­mal nə­ti­cələrə nail ol­maq diaqnostikasız müm­kün deyil. Diaqnostikanın məq­sə­di tə­lim-tərbiyə pro­se­si­nin baş vermə şəraitini, onun nəticələrini dəqiq üzə çıxar­maq, qiy­mətləndirmək və təh­­lil et­mək­dir. Dərs vəsaitində bu məsələlərə tədqi­qatçı xüsusi diq­qət yetirmiş, nə­za­rə­­ti, yoxlamanı, qiymətlən­dir­mə­ni, statistik məlumat­la­rın top­lan­masını, onların təh­li­li­ni, hadisələrin sonrakı inkişa­fı­nın proqnozlaş­dı­rı­l­ma­sını reallaşdıra bilmişdir.

Dərs vəsaitinin «Müasir biologiyanın tədrisində təlim metodları» adlı ikinci fə­sli 7 ya­rım­­­fəsildən ibarətdir. Burada biologiya dərslərində məktəblilərin mənəvi tər­bi­yə işi­nin təşkili imkanları üzə çıxarılmış, tədris proqramları, dərsliklər problem baxı­mın­­dan təhlil edilmiş, biologiya dərslərində şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə işin ma­hiy­­yə­­tinin müasir elmi – nəzəri fikir baxımından xüsusiyyətlərini xarakterizə etmiş, şa­girdlərin tərbiyə olunmasında digər fənlərlə yanaşı biologiya  dərslərinin təşkiledici və­zifəsini, yeri və rolunu aşkarlamış və  biologiya fənlərinin tədrisi prosesində şa­gird­­­lərin mənəvi tərbiyəsi üzrə mövcud vəziyyəti müəyyənləşdirilmişdir.

Tədqiqatçı müəllim təcrübə və müşahidələri əsasında belə qənaətə gəlmişdir ki, şa­­gird­­lərin biologiya fənninin tədrisi zamanı şagird şəxsiyyətini for­malaşdırmaq üçün dərs­də mənəvi tərbiyənin bütün prinsip və qaydaları optimal nisbətdə həyata ke­çi­ril­mə­­­li­dir, şagirdlərin maraq, meyl, qabiliyyət və tələbatları nəzərə alınmaqla onların id­rakı fəaliyyəti üçün lazımi şərait yara­dıl­ma­lı­, fənlərarası və fənlərdaxili əlaqə təmin edil­­­mə­li, şagirdlərin nail olduqları inkişaf səviyyəsinə istinad edilməli və nəhayət hər bir dərs diqqətlə diaqnozlaşdırılmalı, proqnozlaş­dı­­rılmalı, layihə­lən­­dirilməli və plan­laş­­­dı­rılmalı­dır. Şagirdlərdə biologiya fənnində mənəvi tərbiyənin təd­ri­si zamanı dər­sin tər­biyəedici imkanları, nail olunacaq real tərbiyə məqsədləri müəyyənləşdiril­mə­li­dir. Biologiya fənninin materiallarının məqsəd və məzmu­nun­dan irəli gə­lən tərbiyə və­­zi­fə­ləri qoyulmalı və bu şagird şəxsiyyətini forma­laş­dı­r­maqla üzvi su­rətdə əla­qə­lən­­­di­ril­məlidir. Müəllifin gəldiyi elmi qənaətlə biz də həmfikirik ki, fənlə bağ­lı ke­çi­ri­lən hər bir dərs tərbiyəedici, təhsilverici və inkişafetdirici funksiyaları ye­rinə yetir­mə­li­dir. Ancaq belə olan halda şagirdlərdə təbiəti sevmək və onu qorumağı for­malaş­dır­­maq olar. Unutmaq olmaz ki, təlim, tərbiyə və inkişaf  ara­sın­da üzvi əla­qə var və on­­lar bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərir. Orta əsr Şərq təsəv­vür­lə­rinə görə, tərbiyə ver­mə­­yən bilik odunsuz ocağa bənzəyir, bilik verməyən tərbiyə isə bə­dən­siz ruha ox­şa­yır.

Dərs vəsaitində tərbiyə prosesində şagirdlərdə təbiəti mühafizə material­la­rın­dan is­tifadə etməklə əxlaqi biliklərin əxlaqi əqidələrə çevrilməsi, bu əqidələrin sis­te­minin ya­­ra­dılması, sabit əxlaqi hisslər, əxlaqi keyfiyyətlər, əxlaqi adətlərin for­ma­­laşdırıl­ma­sı ilə bağlı diqqəti cəlb edən maraqlı nəzəri fikirlər, elmi ümumiləş­dir­mə­lər, zən­gin təc­rübi materiallar və müəllimlərə tövsiyələr vardır.

Vəsaitdə biologiya dərslərində tədris ekskursiyalarının keçirilmə mexanizmi və on­ların şagirdlərə təbiəti sev­məyin aşılan­ma­sı,  forma­laş­masında oynadığı rol da ge­niş təhlil olunur. Müəllif haqlı olaraq belə bir elmi qə­naətə gəlir ki, təbiəti mühafizə fəaliyyəti işləri məktəbin həyatla əlaqəsini möh­­kəm­ləndirir, məktəblilərin səxsiyyət kimi formalaşmasında mühüm va­­sitə rolunu oy­­nayır, bütövlükdə təlim prosesinin həyatı və yerli faktlarla zəngin­ləş­­məsinə şə­rait ya­­radır, məktəbliləri həm­çi­nin mənəvi tərbiyə baxımından axtarıcılıq, təd­qi­qat­çılıq və ya­radıcılıq işlərinə qo­şur. Bu tədbirlər şagirdlərin öz-özlüyündə biologiya fənnində mə­nəvi tərbiyəyə aid mate­rial­lar top­la­ma­­sına, onları öyrənməsinə şərait yaradır. Feno­loji müşahidə, yay tap­şırıqlarının ye­ri­nə yetirilməsi, təbiətə qayğılı münasibət, təbi­ətə ekskursiyalar, prak­tik işlər, şa­gird­lər­də estetik, fiziki, ekoloji mədəniyyətin for­malaşmasına kömək edir.

«Biologiyanın tədrisi prosesində tərbiyə məsələri» adlanan üçüncü fəsil də 7 yarımfəsildən ibarətdir. Bu fəsildə biologiya fənn kurikulumunda şagirdlərin məntiqi təfəkkürünün, fənlə bağlı həyati bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi, inteqrativlik, sadədən mürəkkəbə doğru inkişaf, məzmun və fəaliyyətin qarşılıqlı əlaqəsinin təşkili, fənnin tədrisində yeni texnologiyaların tətbiqinin təmin edilməsi məsələləri nəzərdə tutulur. Kurikulumda canlıların hüceyrədən biosferədək təşkili səviyyələri, canlılar aləminin kimyəvi və bioloji təkamülü, irsi dəyişikliklərin qanunauyğunluqları, ekoloji problemlər, onun dərkedilməsi və həlli yolları sadədən mürəkkəbə doğru istər mərhələlər, istərsə də siniflər üzrə şaquli və üfiqi inteqrasiya nəzərə alınmaqla təqdim edilir. Ekoloji problemlər və davranış vərdişlərinə aid elmi, əxlaqi – mənəvi, hüquqi fikir və mülahizələr estetik fikirlərlə vəhdətdə, sıx əlaqədə inkişaf edir. Əgər mənəvi mahiyyətdə olan fikirlər şagirdlərə yaxşı və pisi fərqləndirmək və qiymətləndirmək im­kanıdırsa, estetik mahiyyətdə olan fikir və mühakimələr isə ətraf aləmə gözəllik və çir­kinlik yanaşmasını ifadə edir. Ətraf aləmə çirkin münasibətlərə qarşı şagirdlərdə həs­saslıq yaratmaq, təbii mühitə ziyan vuranlarla mübarizə aparmaq səylərini güc­lən­dir­­mək, onlarda gözəlliyə adət, meyil, arzu və həvəs oyatmaq nəinki ekologiyada, ümu­milikdə biologiyada eyni şəkilə, eyni məzmuna malik problemlərdir.

Tədqiqatçı müəllim Vüsalə İsmayılova sonda belə nəticəyə gəlir ki, ümum­təh­sil məktəblərində şagirdlərin təlim fənləri üzrə əldə etdikləri bilik, bacarıq və vər­diş­lər yetişən nəslin müxtəlif elm sahələri üzrə anlayış və qanunauyğunluqlar haqqında zeh­­ni səviyyəsini formalaşdırmaqla məhdudlaşmır. Bilik faktlar, hadisələr, rəqəmlər yı­­­ğımı deyil. O, insanda dünyagörüşü, ətraf aləmə, insanlara, cəmiyyətə, özünə mü­əy­­­­yən normalar daxilində münasibət formalaşdırır, mənəvi simanı traktovka etmək im­kanına malikdir. Məktəbdə öyrədilən digər fənlər kimi biologiya dərsləri də şa­gird­lə­rin intellektual səviyyəsini və mənəvi simasını formalaşdırmaq funksiyasını yerinə ye­­tirir. Belə bir yüksək məzmun keyfiyyətlərinə – bilik və mənəvi tərbiyə im­kan­­larına ma­lik biologiyanın bütün bölmələrinin pedaqoji əsaslarını üzə çıxarmaq, təc­rübi işdə on­dan istifadə etmək yetişən nəslin insan, vətəndaş kimi formalaşması məqsədinə əhə­miyyətli dərəcədə təsir göstərə bilər.

Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru V.İsmayılova ciddi elmi-nəzəri ümu­mi­ləş­dir­mə­­lər, uzunmüddətli təc­­rübə və müşahidələr və apardığı eksperimentlərin köməyi ilə sübut et­miş­dir ki, şagird şəxsiy­yə­­tinin formalaşdırılmasında mənəvi tərbiyə mühüm rol oy­na­yır. O, göründüyü kimi, dərs vəsaitində məqsədinə nail ol­muşdur. Biologiya fən­ninin təd­ri­sində məktəbli­lərin mənəvi tərbiyəsinin forma­laş­dı­­rılması üzrə işin sis­te­mini qurmuş, mükəmməl nəzəri kon­sep­siya hazırlamışdır. V.İsmayılovanın gəldiyi nə­­ti­cə­lər, elmi qənaətlər pedaqoji nəzəriyyəni zənginləş­dir­­mək baxımından maraq do­ğur­­maq­la yanaşı, həm də yüksək praktik əhəmiyyətə malikdir.

«Biologiyanın tədrisi prosesində təlim-tərbiyə məsələlərinə kompleks ya­naş­ma» adlı dərs vəsaitini sonda təhlil süzgəcindən keçirən zaman belə qənaətə gəlirik: Mək­­təbdə tərbiyə prosesinin ümummədəni məzmun aspekti və biologiya dərs­lərində şagirdlərin mənəvi simasının formalaşdırılması ilə bağlı sosial – fəlsəfi, pedaqoji və metodiki ədəbiyyatlar öyrənilmiş; biologiya dərslərində şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə işin mahiyyətinin müasir elmi-nəzəri fikir baxımından xüsusiyyətləri xarakterizə edilmiş; şagirdlərin tərbiyə olunmasında digər fənlərlə yanaşı biologiya dərslərinin təşkiledici vəzifəsləri, yeri və rolu aşkarlanaraq ümumtərbiyə sisteminin tərkib hissəsi olduğu açıqlanmış; biologiyanın tədrisi prosesində şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə mövcud vəziyyət öyrənilərək, bu sahə üzrə işin səmərəliliyini yüksəltmək məqsədi ilə əsas istiqamətlər müəyyənləşdirilmiş; bu fənnin (biologiya fənninin) sosial fay­da­lı­lı­ğı­na əsaslanmaqla şagirdlərin mənəvi tərbiyəsinin forma və metodları, vasitə və  üsul­ları aşkar edilmiş; bioloji məzmun istiqamətinə malik sinifdənxaric işlər və mək­təb­­dənkənar tədbirlər zamanı şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə imkanları üzə çı­xa­rıl­mış və nəhayət biologiya dərslərində şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi üzrə əsas fəaliyyət növ­­lə­ri təcrübi – eksperimental yollarla üzə çıxarılmış və təsdiq edilmişdir.

Aqillər deyir ki, insan zəhmətə qatlaşmaqla hər bir arzusuna çata bilər. «Adam axtardığını zəhmət qarşısında tapar», «Hər kəs öz bəxtinin dəmirçisidir» kimi aforistik ifadələr zəhmətkeş insanların sanki fəaliyyət proqramıdır. Vüsalə İs­ma­yı­lo­va­nın da «Biologiyanın tədrisi prosesində təlim-tərbiyə məsələlərinə kompleks ya­naş­ma» adlı dərs vəsaiti gərgin zəhmətin və çalışqanlığın bəhrəsidir. Ömrünün ən məh­sul­dar çağlarını yaşayan pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vüsalə İs­ma­yı­lo­va­ya yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.

                            KAMAL CAMALOV

                            Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

                            Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

                            Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

TALEH XƏLİLOV

ZƏHMƏTKEŞ YARADICILIĞIN BƏHRƏSİ

Naxçıvanda təlim-tərbiyə nəzəriyyəsi və təcrübəsinin tarixi Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixinin tərkib hissəsi kimi həmişə diqqət mərkəzində olmuşdur. Naxçıvan bölgəsi ən qədim dövrlərdən günümüzə qədər Azərbaycan xalqının mənəvi-mədəni sərvətlərinin, həmçinin məktəb tariximizin və təhsil mədəniyyətimizin zəruri hissəsini təşkil etmişdir. XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanının ictimai- mədəni mühit  mərkəzlərindən biri olan Naxçıvan bölgəsində məktəb və təhsil tariximiz çox zəngin və mürəkkəb inkişaf yolu keçmişdir. Təhsil və pedaqoji fikir sahəsində belə bir tarixi təcrübənin, keçilmiş yolun verdiyi bəhrənin sistemli şəkildə öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyətə malikdir.  Xalqımızın maariflənməsində bu dövrün əhəmiyyəti ilə bağlı ümummilli lider Heydər Əliyev demişdir: “Xalqımızın maariflənməsi, təhsillənməsi üçün o dövr çox əhəmiyyətli bir dövr olmuşdur. Biz bunu qiymətləndirməliyik, heç vaxt unutmamalıyıq. Biz tariximizə doğru, ədalətli qiymət verməliyik. Sözün əsl mənasında Azərbaycan məktəbi məhz iyirminci əsrdə yaranmışdır. Azərbaycan dilində, xalqımızın öz ana dilində uşaqlara, gənclərə təhsil verən və millətimizi təhsilləndirən məktəb yaranmışdır. Bizim bu gün malik olduğumuz iqtisadi və siyasi potensiala, təhsil potensialına görə o dövrdə yaranaraq inkişaf etmiş təhsil sisteminə borcluyuq”.

Bu gün ölkənin regionlarında milli təhsil sistemimizin keşməkeşli yolunun öyrənilməsi, tarixən formalaşmış ictimai-mədəni sərvətlərimizin daha dərindən və hərtərəfli araşdırılması  müstəqillik dövrünün verdiyi imkanlar daxilində arşdırılmalıdır. Regionlarda məktəb və pedaqoji fikrin inkişaf mərhələlərini, onun spesifikasını aşkarlayıb  üzə çıxarmaq, pedaqoji fikir tarixində yerini və mövqeyini müəyyənləşdirmək ən vacib məsələlərdən biridir. Bu baxımdan Naxçıvan Dövlət Universitetinin “Pedaqogika və psixologiya” kafedrasının dosenti, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi Vahid Rzayevin “Naxçıvanda məktəb və pedaqoji fikir (XIX əsr və XX əsrin əvvəlləri)” adlı monoqrafiyası maraq doğrurur, elmi-nəzəri və praktik dəyərliliyi ilə diqqəti cəlb edir.

Elmi redaktoru, pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor İsmayıl Əliyev, rəyçiləri isə  pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, əməkdar elm xadimi Fərrux Rüstəmov və pedaqogika üzrə elmlər doktoru Həsən Bayramov olan monoqrafiya çox zəngin mündəricata və  struktura  malikdir. Qeyd edək ki, monoqrafiya 4 fəsil, 13 yarımfəsil, nəticə və istifadə olunmuş ədəbiyyat siyahısından ibarətdir. 

Monoqrafiyanın başlanğıcında “Müəllifdən” başlıqlı mətni oxuyanda əsərin zənginliyini sezmək olur. “Naxçıvanda məscid məktəbləri və mədrəsələri” adlı birinci fəsili “Qədim dövrlərdən XIX əsrə qədər Naxçıvanda məktəb və pedaqoji fikrin inkişafına dair xülasələr” və “XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Naxçıvanda məscid məktəbləri və mədrəsələrin vəziyyəti” başlıqlı iki yarımfəsilə ayrılır. Müəllif bu yarımfəsillərdə qədim dövrlərdən başyaraq XIX əsrə qədər uzun bir dövrdə Naxçıvanda məktəb və pedaqoji fikrin inkişafını araşdırmış, XIX və XX əsrin əvvəllərində Naxçıvanda məscid məktəblərinin və mədrəsələrin vəziyyətini tədqiqə cəlb etmişdir. Müəllif haqlı olaraq qeyd etmişdir ki, “Naxçıvanın  elm və mədəniyyəti,  maarif və təhsili çox-çox qədim tarixə malikdir. Qədim diyarın əsrlərin dərinliklərindən gələn maddi mədəniyyət abidələri müəyyən biliklərin, bacarıqların, tərbiyə keyfiyyətlərinin ifadəsi, nəcib və zəngin təcəssümüdür. Qədim Gəmiqaya rəsmləri Naxçıvanın qədim sakinlərinin məişət və yaşam məqsədlərindən doğan bacarıqlara malik olduğunu, nizamlı, düşünülmüş hərəkətlərə yiyələndiyini əyani şəkildə sübut edən maddi-mənəvi sərvətlərdir”.

Müəllifin bu fikrindən aydın olur ki, qədim və ilkin orta əsrlərdə Naxçıvan bölgəsində formalaşmış məktəb və pedaqoji fikir ümumiyyətlə Azərbaycan mədəniyyətinin, təhsil və pedaqogikasının çox əhəmiyyətli səhifələrini təşkil edir. İndiki halda tədqiqat müəllifi bu monoqrafiyada  Naxçıvanın təhsil və tərbiyə tarixinin bəhs olunan dövrlərinin açılmamış səhifələrini məharətlə araşdırmış, lazımi mənbələri dərindən və ətraflı şəkildə öyrənmişdir.

Həmçinin müəllif bu fəsildə Naxçıvanda fəaliyyət göstərmiş məscid məktəbləri və mədrəsələri haqqında ətraflı məlumat vermişdir. Bildiyimiz kimi məktəblər Azərbaycannın bütün bölgələrində olduğu kimi, Naxçıvan bölgəsində də savad təlimi və şəriətin əsaslarının öyrədilməsi vasitəsi kimi başlıca tədris ocaqları olmuş, zaman-zaman nəsillərin, böyük mütəfəkkirlərin ali mədrəsə təhsilinə, eləcə də müstəqil şəkildə təhsillənmə yoluna işıq salmışdır. Müəllifin qeyd etdiyi kimi, bu tədris ocaqları hələ ilkin orta əsrlərdə dövlət idarələrində kargüzarlığın, əhali arasında yazılı ünsiyyətin formalaşmasına, ümumən ölkədə savad təliminin yayılmasına xidmət etmişdir.

Monoqrafiyanın “Naxçıvan xanlığının Rusiya tərəfindən işğal edilməsi və bölgədə Rus dövlət məktəblərinin yaranması” başlıqlı ikinci fəsli “İlk rus dövlət məktəblərində Azərbaycan dilinin tədrisi məsələləri”, “Naxçıvan qəza məktəbi”, “Məktəbin şagird heyyətinin milli və silki tərkibi”, “Məktəbin müəllimləri”, “Ordubad şəhər ibtidai məktəbi” və “Regionda kənd ibtidai məktəblərinin meydana gəlməsi və inkişafı” adlı əhəmiyyətli yarımfəsillərə bölünür.

Müəllif bu yarımfəsillərdə ilkin olaraq ilk rus dövlət məktəblərində Azərbaycan dilinin tədrisi məsələlərinə toxunmuşdur. Məlum olduğu kimi, XIX əsr Azərbaycan dövlətinin tarixində və xalqımızın həyatında çox mürəkkəb və ziddiyətli bir dövr olmuşdur. Bu dövürdə Şimali Azərbaycan xanlıqları Rusiya imperiyasının müstəmləkə siyasəti nəticəsində öz müstəqilliklərini itirmişdir. Müstəmləkə ərazisi kimi Rusiya dövlətinin tərkibinə qatılan Azərbaycanda digər sahələrdə olduğu kimi məktəb və pedaqoji fikrin yeni formalarının meydana gəlməsinə zəmin yaranmışdır. Müəllifin yazdığı kimi, Azərbaycanda maarifçi hərəkatın yaranması və yayılması rus dövləti tərəfindən təsis edilən məktəblərin xüsusi əhəmiyyəti vardı. Bildiyimiz kimi, bu məktəblərdə təhsil rus dilində aparılır, Azərbaycan dili isə ayrıca bir tədris fənni kimi öyrədilirdi.

 Daha sonra isə müəllif zəngin arxiv materialları əsasında Naxçıvan qəza və Ordubad şəhər ibtidai məktəblərini araşdırmışdır. XIX və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda çox az sayda meydana gəlmiş ilk rus dövlət məktəblərindən biri kimi Naxçıvan qəza məktəbi ölkədə ictimai-mədəni mühitin meydana gəlməsində, inkişafında və qabaqcıl pedaqoji ideyaların yayılmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Tədqiqatçının qeyd etdiyi kimi, qəza məktəbi Naxçıvan şəhərinin ictimai-mədəni həyatının yenilik əlamətləri, mütərəqqi məzmun keyfiyyətləri ilə zənginləşməsi və dərinləşməsi, bölgədə yeni-yeni məktəblərin açılmasına müsbət təsir göstərmişdir.

Həmçinin müəllif Naxçıvan qəza məktəbinin şagird heyyətinin milli və silki tərkibini araşdırmış, məktəbdə dərs demiş və bu günə kimi elmə məlum olmayan bir neçə müəllim haqqında da məlumat vermişdir.

Vahid Rzayev eyni zamanda Ordubad şəhər ibtidai məktəbini də tədqiq etmişdir. Məlum olduğu ki Ordubad Azərbaycanın əsrarəngiz təbiəti, xoş havası, insanların milli-etnik xüsusiyyətlərinin bənzərsizliyi ilə seçilən qədim bölgələrdən biridir. Müəllif bu bölgədə fəaliyyət göstərmiş Ordubad şəhər ibtidai məktəbini tədqiq etməsi təqdirə layiq haldır. Tədqiqatçı bu haqda yazırdı: “Ordubad ibtiadai məktəbi şəhərin və ümumən bölgənin mədəni həyatının inkişafında, əhali arasında maarifin yayılmasında, dünyəvi təhsilin və yeni, mütərəqqi baxışların meydana gəlməsi və inkişafında özünəməxsus yerə, mövqeyə malik olmuş tədris müəssisəsidir”.

Daha sonra isə müəllif Naxçıvan bölgəsində fəaliyyət göstərmiş kənd ibtidai məktəblərini arxiv sənədləri əsasında arşadırmış, əldə etdiyi yeni məlumatları elmi dövrüyəyə buraxmışdır.

Monoqrafiyanın “M.T.Sidqinin “Məktəbi tərbiyəsi” və onun ənənələri əsasında Naxçıvanda rus-Azərbaycan (oğlan və qız) məktəbləri” adlı üçüncü yarımfəsli “M.T.Sidqinin “Məktəbi tərbiyəsi” və onun varisi Naxçıvan rus-Azərbaycan oğlan məktəbi” və “Qadın təhsili uğrunda mübarizə və Naxçıvan rus-Azərbaycan qız məktəbi” başlıqlı iki yarımfəsilə bölünür.

Müəllif  böyük maarifçi ədib Məhəmməd Tağı Sidqinin “Məktəbi tərbiyəsi” və onun varisi olan Naxçıvan rus-Azərbaycan oğlan məktəbini tədqiqə cəlb etmiş və elmə məlum olmayan yeni faktlar üzə çıxarmışdır. Bildiyimiz kimi, Məhəmməd Tağı Sidqi həm ustad müəllim kimi maarifçilik hərəkatında misilsiz xidmətləri, həm də qələmə aldığı tərbiyəvi-didaktik əsərlər ilə XIX  əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda məktəb və pedaqoji fikir tarixində çox böyük rol oynamışdır.

Tədqiqatçı V. Rzayev yazır: “Məktəbi tərbiyə”nin Azərbaycan təhsil tarixində, yeri və onun əldə etdiyi nailiyyətlərdən biri bu tədris ocağında dövlət məktəblərindən fərqli olaraq azərbaycanlı uşaqların şagird kontingentini şəriksiz təşkil etməsində, bu sahədə tam üstünlüyə nail olmasında idi”.

Bununla yanaşı müəllif Naxçıvan bölgəsində maarifpərvər ziyalıların qadın təhsili uğrunda yorulmadan apardıqları mübarizələrini işıqlandırmış, onların səyi nəticəsində Naxçıvanda açılmış rus-Azərbaycan qız məktəbini tədqiq etmişdir. Cəmiyyətdə qadının rolunu yüksək qiymətləndirən V. Rzayev qadının ictimai-mədəni və pedaqoji mühitdəki roluna xüsusən toxunmuşdur. O, yazır: “Naxçıvan ikisinifli rus-Azərbaycan qız məktəbi şagird kontingentinə görə dövrünün əhəmiyyətli tədris müəssisələrindən biri olmuşdur”.

Monoqrafiyanın dördüncü və sonuncu fəsli “XX əsrin əvvəllərində Naxçıvanda ictimai-pedaqoji mühit” adlanır. Bu fəsildə “Görkəmli ziyalıların və qabaqcıl müəllimlərin təhsilin və pedaqoji düşüncənin inkişafında rolu”, “Görkəmli maarifçi-pedaqoqların bölgədə ictimai-pedaqoji mühitin inkişafına təsiri” və “Muxtariyyətin ilk illərində təhsilin və pedaqoji fikrin vəziyyəti” başlıqlı üç yarımfəsilə bölünmüşdür.

Müəllif ilk öncə Naxçıvan bölgəsində yaşayıb fəaliyyət göstərmiş görkəmli ziyalıların və qabaqcıl müəllimlərin təhsilin və eləcə də pedaqoji düşüncənin inkişafındakı rolunu araşdırmışdır. Bildiyimiz kimi, XIX əsr və XX əsrin əvvəllərindəki Naxçıvan mühitindəki ziyalı təbəqənin böyük xüsusi çəkisi olmuşdur. Onların böyük bir qisminin ali təhsilləri olmamasına baxmayaraq, öz bilik və təcrübələri ilə o, dövrdə daima fərqlənmişlər. Bu haqda tədqiqat müəllifi yazır: “Artıq XIX əsrin sonlarına yaxın Naxçıvanda maarifçi hərəkatın böyük bir dəstəsi yetişmişdi. Bu maarifçi ziyalılardan adı Naxçıvanda məktəb təhsili təcrübəsi ilə bilavasitə bağlı olan Mirzə Sadıx Quliyev, Əliməmməd Xəlilov, Məmməd bəy Qazıyev, Əbülqasım Sultanov, Mirzə Ələkbər Süleymanov, Sadıq Xəlilov, Rəhim Xəlilov, Ələsgər Şeyxhəsənov, Ələsgər Abbasov, Molla Məmmədqulu Qazıyev, Kərbalayı Cəfəralı Adıgözəlov, Mirzə Cəlil Şürbi, Məmmədəli Sidqi Səfərov, Kərim bəy İsmayılov, Mirzə Nəsurulla Əmirov, Məmməd Zamanbəyov, Rəhim Kazımbəyov, Şeyx Məhəmməd Rəsizadə, Əlirza Rəsizadə, Həsən Qazıyev və bir çox başqaları bölgənin təhsil tarixinin səhifələrini yazmışlar”.

Daha sonra isə müəllif görkəmli maarifçi-pedaqoqların Naxçıvan bölgəsində ictimai-pedaqoji mühitin inkişafına göstərdiyi təsiri araşdırmış və yeni faktlar üzə çıxarmışdır. Məlum olduğu kimi, XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Naxçıvanda təhsilin, ictimai-pedaqoji fikrin inkişafından Azərbaycan ictimai-mədəni fikrinin, pedaqogikasının görkəmli nümayyəndələri Rəşid bəy Əfəndiyev, Sultan Məcid Qənizadə, Üzeyir Hacıbəyov və başqalarının bu və ya digər şəkildə əməyi və misilsiz xidmətləri olmuşdur. Müəllifin qeyd etdiyi kimi, bölgədə, qabaqcıl pedaqoji fikrin yayılmasında maarifçi-ziyalıların mühim rolu olmuşdur. Onlar pedaqoji düşüncənin, ədəbi-mədəni mühitin mütərəqqi əsaslarla inkişafına çox böyük təsir göstərmişdir.

Monoqrafiyanın sonuncu yarımfəsilində muxtariyyətin ilk illərində Naxçıvan bölgəsində təhsilin və pedaqoji fikrin vəziyyətinin də araşdırması çox təqdirə layiq haldır. Bildiyimiz kimi, 1918-1924-cü illərdə Azərbaycanın siyasi və mədəni həyatında həmişə mühüm rol oynayan qədim Naxçıvan diyarı özünün çox ziddiyyətli və mürəkkəb bir bir dövrünü yaşamışdır. Bu dövrdə müxtəlif adda və müxtəlif məzmuna malik tədris müəssisələri fəaliyyət göstərmişdir. Müəllif araşdırmalarında bu haqda yazırdı: “Bəhs olunan dövrdə məktəb təhsili üçün səciyyəvi xüsusiyyət kimi qabaqcıl pedaqoji ideyaların və mütərəqqi məzmuna malik milli tərbiyə ənənələrini özündə birləşdirən ana dili məktəblərinin meydana gəlməsi və inkişafı idi. Bu tədris ocaqları Azərbaycan dili, həmçinin ibtidai məktəbin digər fənləri üzrə dərslik və vəsaitlər hazırlamaq işində də əhəmiyyətli rol oynamışdır”.

Monoqrafiyanın nəticə hissəsində tədqiqat zamanı əldə olunmuş nəticələrdən bəhs olunmuş və müddəalar şəklində ümumiləşdirilmişdir.                             

Müəllif mövzunun öyrənilməsi, problemin dərindən tədqiq edilməsi zamanı məsələyə hərtərəfli və kompleks şəkildə yanaşmış, qarşısına qoyduğu məqsəd və vəzifələrin öhdəsindən layiqincə gələrək elmi əhəmiyyət daşıyan tədqiqat əsəri yazmışdır.

Araşdırma zamanı istifadə olunmuş zəngin arxiv materialları və rus mənbələri monoqrafiyanın yüksək elmi səviyyədə yazılmasına səbəb olmuşdur.             

Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vahid Rzayevin elmi-nəzəri və praktik cəhətdən mühüm əhəmiyyət kəsb edən “Naxçıvanda məktəb və pedaqoji fikir (XIX əsr və XX əsrin əvvəlləri)” adlı monoqrafiyası Azərbaycan təhsil və pedaqoji fikir tarixinə dəyərli töhfədir. Əsər hər bir vətəndaşın şəxsiyyət kimi inkişafına, mənəviyyatının və mənliyinin formalaşmasına xidmət edəcək, təkcə öz dövrü üçün deyil, gələcək nəsillər üçün də həmişə aktuallığını qoruyub saxlayacaq, hər bir müəllimin və şagirdin stolüstü kitabına çevriləcəkdir.

 Müəllif: TALEH XƏLİLOV

 pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru,

Azərbaycan Respublikası Təhsil Şurasının üzvü

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

MEHMAN GÖYTƏPƏLİ

Mehman Göytəpəli çağdaş yazarlar arasında dünyaya öz baxışı, gördüklərini özünəməxsus şəkildə görməyənlərə çatdırmağı bacaran, hər kəlməsindən boy verib boylanan çox azsaylı sənətkarlarımızdan biridir. Yaradıcılıqdan əlavə həm də gözəl təşkilatçı, yardım etməyi, paylaşmağı, dəstək olmağı, himayə etməyi bacaran geniş ürəkli, olduqca həssas qəlbə malik bir şəxsdir. Mehman müəllimə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edir və yaradıcılığından bir-neçə nümunə təqdim edirik:

mehman göytəpəlidən söz çələngi

SƏN QARASAN, MƏN QARA?!

(Tələbəlik illərində sahildə gəzən zaman, əlimdəki fotoaparatla bir zəncinin şəklini çəkmək istərkən əlləriylə üzünü qapatdı və mənə elə gəldidi ki o rənginin qaralığından utanandı…)

Mənim dərdim dərd deyil
Özüm boyda bir yara
Zənci qardaş bax görək
Sən qarasan, mən qara?!

Bəndimi sellər yarıb
Ürəyimi dərd sarıb
Evdə çörık qurtarıb
Arpa da gəlmir kara
Zənci qardaş bax görək
Sən qarasan, mən qara?!

Dərim dərindən qalın
Üz qara, qara alın
Baş açıq ayaqların
Səpilmişik yollara
Zənci qardaş bax görək
Sən qarasan mən qara?!

Eldə belə neğmə var
“Yar qadasın yar alar”
Arxalı Boz Qarğalar
Uçmaq öyrədir Sara
Zənci qardaş bax görək
Sən qarasan, mən qara?!

Qoy söyləyım nədənin
Öldürür bu dərd məni
Qarabağım gedəni
Ruhum çəkilib dara
Zənci qardaş bax görək
Sən qarasan, mən qara?!

Gör sənin dərdin hara
Gör mənim dərdim hara
Eldə də üzüm qara
Evdə də üzüm qara
Zənci qardaş bax gorək
Sən qarasan, mən qara?!

= = = =

CANI YANSIN SƏNSİZLİYİN…

Hara getsəm özümləyəm,
Özümdən qaça bilmirəm.
Kəsmişəm “sən qanadımı”
Qanadsız “uça” bilmirəm.

Elə həmən gəlinciksən,
Ozün-özündən inciksən,
Ev dolusu kölgəciksən,
Qol açıb quca bilmirəm.

Canı yansın sənsizliyin,
Kim tutacaq dərdin züyün,
Sənsiz hər şey düyün-düyün,
Gəl aç, mən aça bilmirəm…

= = = =

YUXUDA…

Göy üzünü edib ələk-vələk,
neçə ulduz fəth edərək 
yerə enirəm,
Bu qaranlıq gecədə, 
mayak gözlərinin işığında 
sənə dönürəm.
Boylanıram sənli dünyaya 
həsrət-hısrət,
Sənli dünya sənin kimi qiyamət…
Gör necə zinət verib 
nəqş eyləyib yaradan,
Binalar salxım-salxım
asılıbdı havadan.
Yer də səma kimi işıqlı,
ulduzları bol-bol,
Hər pəncərədən 
qaranlıq gecəyə açılan 
işıqlı bir yol,
Sənin dı şövqün 
qoşulub işıqlara
ta ulduzlaradək axıb gedir
Dünya başdanbaşa bir mənzərədir…
Bütün gücümü xərcləyib 
kainatın bu zamansız yoluna.
Yetişdim həsrətdən qovrulmuş
o yorğun vüsalına….
Asılmışam tavandan
dayanmışam başın üstə
Baxıram hesrətdın solmuş ay üzünə ahəstə-ahəstə.
Nə arzun var istə gülüm,
gözlərimi qırpmadan 
bir anda yerine yetirim,
İstə qoparım səmadan Ayı 
hüzuruna gətirim.
Əmr elə, 
Günəşə deyim çıxmasın 
qoy zülfün kimi uzansın gecə…
Əmr elə,
qoparım ulduzları 
düzüm tellərinə mirvaritək 
bircə-bircə.
Bir az teləs əzizim,
nə qıdər ki, bu gerçək aləmlə 
üz-üzə dayanmamışam,
Nə istəyin var, tez istə
hələ ki, yuxumdan oyanmamışam….

= = = =

MƏN…

İçindəki həmən qəm,
Ah da ki, həmən ahdı…
Ağlama! Göz yaşından,
Qəm islanar,- günahdı…

Bu qəm sənə yaraşmır,
Onun öz adamı var.
Çəkənlər yaxşı bilir, 
Hər qəmin öz tamı var.

Mən o tamla doğuldum.
Mən o tamla boy atdım
Dərdim yatıb qalanda
Özüm onu oyatdım

Ömür boyalı gəlin,
Göz oxşayan üzü var.
Ona çox bel bağlama,
Onun da tərs üzü var.

Bu qədər seçim varkən
Səsimi nəhs verirəm.
Sevinc gəlib-gedəndi 
Mən qəmə səs verirəm.

= = = =

BƏSİMDİ…

Günlərim ötüşür qaralı-ağlı,
Sənsiz yer darısqal, səma duvaqlı,
Qəmdən ev tikmişəm hər yanı bağlı,
Həsrətin qapımı döysə bəsimdi…

Daha şirinləşib kədər də, qəm də,
Sənsiz bir ocaq var, sanki sinəmdə,
Adin tutulanda, adın gələndə,
O məni titrədən nəysə, bəsimdi…

Dönsün bu dünyanın, dönsün bu çarxı,
Keçdi aramızdan həsrətin arxı,
Səninçün yazdığım bu şeiri oxu
Adım dodağına dəysə bəsimdi…

Müəllif: MEHMAN GÖYTEPELİ

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

KAMAL CAMALOV


ŞAİR İLHAMININ VƏRƏQLƏRƏ SƏPİLMİŞ ŞEİR SƏTİRLƏRİ

Qarşımızda atəşpərstliyin simvolunu alov dili ilə təcəssüm etdirən bir kitab var. Kitabın adı “Şeir özü çınqıdır”. “Nuhçıxan-Naxçıvan” (2006), “Köksüm altda söz döyünür” (2008), “Qarabağdır Azərbaycan” (2010), “Son sevgi məktubum” (2012), “Ömür boyda zaman” (2016) kimi şeir kitablarını sevə-sevə oxuduğumuz pedaqoq-şair Tofiq Qəbul. Güclü xarakterik cəhətləri ilə bir-birindən seçilən şeirlər, şeir hadisələrindəki inandırıcılıq, təsvirlərdəki liriklik və reallıq, dərin psixologizm şairin yüksək sənətkarlıq mövqeyində dayandığını göstərən cəhətlərdir. Şeirlərdə ən kiçik təfərrüatlar belə, şair süzgəcindən keçirildikdən, yüz ölçüb bir biçildikdən sonra qələmə alınmışdır.
Sənətinin vurğunu, ədəbiyyatın gözəl bilicisi və təbliğatçısı olan müəllimlərdən söhbət düşəndə də, şeirləri ilə ürəkləri oxşayan, ağıla, idraka nüfuz edən istedadlı şairlərdən söz açanda Tofiq Qəbulu yada salırıq. Tofiq müəllim Naxçıvan Muxtar Respublikasında tanınmış və təcrübəli ədəbiyyat müəllimlərindən biridir. O, qəlbən ədəbiyyata bağlıdır, fitrətən şairdir. Vətənpərvərlik duyğularının, təbiət gözəlliklərinə vurğunluğunun incə lirizmlə yoğrulmuş nümunələri… Şair ilhamının vərəqlərə səpilmiş şeir sətirləri. Vərəqləri çevirdikcə şirin misraların ləzzətini duya-duya özünü təbiətin, gözəlliyin qoynunda hiss edirsən. “Şərq qapısı Naxçıvan”da necə hərəkət edəsən ki, təbiətə bəzək verən bu gözəl naxışlar pozulmasın.
Haçadağı ehram kimi,
Sıra dağlar sərhəd-kəmər.
Bu şəhəri soran kimi,
Ağıla ilk Duzdağ gələr.
Min-min qonaq heyran ona,
Duz-çörəkli Naxçıvana.
Naxçıvançay axır-axır,
Dövrəsini alıb evlər,
Nuh türbəsi qucaq açır,
Gülərüzdür bizim ellər.
Köhnə qala gəlib cana,
Qürur verir Naxçıvana (səh.11).
“Şəlalə”, “Nəğməkar yağış”, “İlk qar”, “Son çərşənbə” və s. şeirlərində də şair rəng vurmağa xəsislik etmədən əlvan boyalarla Azərbaycanımızın doyulmaz mənzələrini şeirlərilə təsvir etmişdir. Şairin palitrası dağlar, dərələr, meşələr, çaylar, rənglər yığını yurdumuzun füsunkar təbiəti, sətirləri düzən fırçası vətənpərvər şairin coşan-çağlayan ürəyi, büllur gözlü ilhamıdır.
Şair şeirlərinin əksəriyyətində ciddidir. Mövzuları rəngarəng və aktualdır. O, az sözlə çox mətləblər deməyi xoşlayır. Və xoşbəxtlik də ondadır ki, məqsədinə çatır. Dili aydın, səlis və oxunaqlıdır. Klassik şeirimizdən, folklorumuzdan bəhrələnir. Bu xüssiyyətlər onun şeirlərinə təravət, aydınlıq, yığcamlıq verir. Axı, xalq şeiri və ya folklor nümunələrindən bərələnməyin üstünlüklərini həmişə görkəmli sənətkarlarımız yüksək qiymətləndiriblər. Müəllifin “Son çərşənbə” şeirinə nəzər salaq. Şeirin məzmunu belədir: Son çərşənbədə təbiətin yuxusu qaçır və gnəş öz nuru ilə torpağı oyadır. Günəş yatandan sonra həyətlərdə od qalanır, tonqallar çatılır. İnsanların üzündə sevinc olur, fərəh olur.

İlin axırıdır, son çərşənbədir,
Daha təbiətin yuxusu qaçır.
Yel covlan eyləyir belədən-belə,
Günəş torpaq üstə nurunu saçır.

Tonqallar çatılır günəş yatanda,
Hər evdə, həyətdə bir çınqı, bir od.
Elimdən, obamdan səslər yüksəlir:
– Var olsun gözəl yaz! Var olsun həyat! (səh.32)
Şair bu kitabda kövrək qəlb çırpıntılarına, mübarizə ruhuna, öyrənmək həvəsinə sadiq qalaraq Vətənə, yurda, torpağa, min bir bəzəkli, min bir sərvətli təbiətə, dünyanın əşrəfi sayılan bəşər övladına, romantik uşaqlıq aləminə həsr etdiyi bir-birindən gözəl şeirlərlə, poetik tapıntıları ilə oxucularının görüşünə gəlib.
Kitabın “Uşaq şeirləri” bölməsində (səhifə 75-dən 81-ə) verilmiş şeirlər əsasən məktəbəqədər yaşlı uşaqlar və ya kiçikyaşlı məktəbli şagirdlər üçün nəzərdə tutulub. Çünki bu şeirlərdəki vətənpərvərlik, cəsarətlilik, vətəndaşlıq duyğuları, torpağa, el-obaya məhəbbət, düşmənə nifrət hisləri və digər əxlaqi-mənəvi, bədii-estetik keyfiyyətlər uşaqların anlamı və dünyagörüşü səviyyəsində təqdim olunur. “Bilirəm Qarabağı”, “Gəl, novruz bayramım”, “Ağıl oyunu” şeirləri də bu qəbildəndir.
Azğın ermənilər Azərbaycan torpaqlarına köçüb gələli iki yüz ilə yaxındır ki, bu yerlərdə zaman-zaman qırğınlar, fəsadlar törədirlər. Qarabağ camaatı öz yurdundan-yuvasından köçkün düşəsi olublar. Göylərə yüksələn nalələr, ahlar hələ də cavabsız qalıb. Şeiri oxuyan zaman görürük ki, ancaq yenə də atalar, analar, babalar, nənələr və müəllimlər Xankəndindən, Şuşadan, Topxana meşəsindən, Əsgəran qalasından, Pənah xandan, Natəvandan, Xan Əmidən, Bülbüldən söhbət salır, Qarabağ salnaməsini balaca uşağın zehninə həkk etdirirlər.
Mən balaca olsam da,
Bilirəm ki el nədir.
Bilirəm, Vətən nədir,
Bilirəm ki, dil nədir.

Qarabağ cənnətməkan,
Elə şirindir mənə.
Çox deyibdir bu haqda
Atam, babam, müəlliməm.
Uşaq köksünə əminliklə yazıb ki, əzəli torpağımız Qarabağ çox da uzaqda olmayan günlərin birində Ali Baş Komandanımız tərəfindən geri qaytarılacaqdır. Çünki Azərbaycanın yenilməz ordusu var. Uşaq da bizim kimi əmindir ki, Qarabağ “arxalı köpək”lərdən azad olunacaq və üçrəngli bayrağımız Qarabağda dalğalanacaqdır.
Bilirəm ki, ordum var,
Alacaq Qarabağı.
Orda dalğalanacaq
Azərbaycan bayrağı
Şairin nikbin və ya optimist duyğuları, sabaha ümidi, inamı balaca körpələri, növcavanları ruhlandırır. İnanırsan ki:
Mən balaca olsam da,
Əzizimdir bu torpaq.
Bax, köksümə yazmışam.
Dünya cənnətə dönsə,
Yaddan çıxmaz Qarabağ,
Yaddan çıxmaz Qarabağ! (səh.75-76)
Müdrik düşüncələrdən, işıqlı baxışlardan, yaşanmış ömrün vurduğu naxışlardan, şairin humanist duyğularından süzülən bu misralar, durulub hikmət çələnginə, həyat fəlsəfəsinə çevrilib. Çevrilib ki, balaca oxucular duyğulansınlar, haqq yolunu seçsinlər və ən əsası torpağa yaraşıq olsunlar.
Tofiq Qəbulun “Oyunçu Özləm” adlı şeirini oxuyan zaman şairin sanki bir arzusunu görürük. Arzu da bu körpənin təmiz gülüşünün daim çöhrəsində qalması arzusudur. Bildiyimiz kimi, nəvələrin emosional, intellektual inkişafında baba və nənələrin rolu heç də az deyil. Uşaqlar sonsuz istək və arzularının reallığını baba və nənədə tapır. Çox zaman uşaqların hər bir oyun istəklərini reallaşdıran yenə də baba və nənələrdir. Budur, Özləm hakimdir – baba müttəhim, Özləm həkimdir – baba xəstə, Özləm müəllimdir – baba şagird, Özləm mühəndisdir – baba fəhlə.
Özləm həkimdir sanki,
Xəstəyəm nəzərində.
“Həblərini ud!” – deyir – 
Gözlərim üzərində

Özləm olub mühəndis,
Fəhləyəm nəzərində.
Deyir: “Evi yaxşı tik!
Gözlərim üzərində”.

Hərdən də qucur məni,
Babayam nəzərində.
Deyirəm: “Gözəl nəvəm,
Həmişə belə şən ol,
Gözlərim üzərində” (səh.80).
Uşaq psixologiyasını yaxşı bilməsi, kiçikyaşlıların arzu və istəklərini həssaslıqla duyması şairə bu sahədə şeirlər yazmağa geniş imkan vermişdir.
Torpağa bağlılıq, gözəlliyə vurğunluq, insana məhəbbət – bunlardır “Şeir özü çınqıdır”dan aldığımız bəşəri hislər, duyğular. Sadəliyi ilə seçilən, lakin ehtiraslı qəlbə malik olan şair çox şairlər kimi xəyala dalmağı sevmir, daha çox qəlbən yaşadığı, görüb-duyduğu, müşahidə etdiyi fakt və hadisələri qələmə alır, real duyğularını pafos və ritorikaya varmadan oxucularına təqdim edir. “Dar ağacı”, “Ruhu yandıran sual”, “Belə də olur”, “Güllə yaraşır”, “Nə mənası var”, “İlahi ədalət” və digər şeirlərində axıcılıq, obrazlılıq, məzmun dərinliyi oxucunu razı salır, həyəcanlandırır, kədərləndirir, sevindirir. Xoşagələn cəhətlərdən birincisi, biz deyərdik ki, hər bir şeirin məzmunlu sonluqla bitməsidir, tamlıq, bütövlükdür. Şair nədən bəhs edirsə, onu mənalandırır, oxucusunu bu mənaya varmağa məcbur edir. “Nəyindən yazım” şeirinə fikir verək: Hər bir insanda doğruluq, dürüstlük, sözübütövlük, mərdlik, şərafət, namus, ləyaqət kimi ali insani keyfiyyətlər və prinsiplər cəmiyyətimizdə daxili gözətçi rolunu oynayır. Bu ali keyfiyyətlərin yerini riyakarlıq, yaltaqlıq, mütilik, ikiüzlülük, xəbislik, xəsislik kimi mənfi keyfiyyətlər əvəz edirsə o adam sağlığında da, dünyadan köçəndə də ittiham olunur. Şair altı bəndlik şeirində mənfi obrazı necə də gözəl ustalıqla təsvir edir:
Deyirsən, məndən yaz, yazım ey, yazım,
Ancaq söylə görüm, nəyindən yazım?
Hər baxdıqca sənə tükənir sözüm,
Əxlaqın iy verir, iyindən yazım?..

Qəlbin döyünürmü millətin üçün?
Elə çırpınırsan sərvətin üçün.
Qəpik xərcləmirsən hörmətin üçün.
Saxta şivənindən, vayından yazım? (səh.49)
Məhəbbət lirikası! İnsanların ülvi hisslərinin, şirin duyğularının lirikası! Heç vaxt solmayan, heç vaxt sönməyən məhəbbətin tərənnümü hansı şairin rübabında öz ifadəsini tapmamışdır? Bu mənada, Tofiq Qəbul da yaradıcılığında ismət dolu, həya dolu lirik şeirlərə də yer ayırmışdır. Ona görə ki, V.Belinskinin dediyi kimi, “Lirika dilsiz duyğulara söz və surət verir, onları dar köks qəfəsi içindən bədii həyatın təmiz havasına çıxarır, onlara xüsusi bir həyat verir”. Tofiq Qəbul insan həyatını mənalandıran sevgidən, vəfalı, sədaqətli sevgidən yazmağı unutmur. Onun lirik şeirlərində səmimilik, nikbinlik, xoş əhval-ruhiyyə, əhdi-peymana sədaqət və s. ifadəsi vardır. Şair gəncliyə Şərq ənələrinə sadiq qalmağı, yəni, ulu babalar sayağı sevməyi məsləhət edir:
Mən diz çökməyəcəm qarşında sənin,
Səni sevəcəyəm şərqli sayağı.
Mən gül səpməyəcəm başına sənin,
Səni sevəcəyəm şərqli sayağı.

Yalan vədlər ilə aldatmayacam,
Özümü qarşında alçaltmayacam,
Sənə tərif deyib ucaltmayacam,
Səni sevəcəyəm şərqli sayağı…

Sevgi qəlbimizdə yaşayacaqdır,
Sonra övladlara daşınacaqdır,
Ailə sevgisi başlanacaqdır.
Səni sevəcəyəm şərqli sayağı (səh.72).
Tofiq Qəbulun bu şeirini oxuyan zaman Qurban Səidin “Əli və Nino” əsərindən bir epizodu xatırlalamaq olmur. Səfər xan oğlu Əli xana etdiyi nəsihətlərindən biri də belədir: Qadın tez sınan bir qabdır. Bunu bilmək vacibdir… Bilirsən ki, müsəlmanlar dörd arvdı birdən saxlaya bilər. Amma biri ilə kifayətlənsən, daha yaxşıdır. Onunla səbirli ol (Nino nəzərdə tutulur). İstədiyin vaxt ona çoxlu hədiyyələr gətir, ipək və daş-qaş ver… Kişi gərək arvadı sevməsin. Kişi vətəni, müharibəni sevər. Kişi qadını qorumalıdır, sevməli deyil.
T.Qəbulun lirik qəhrəmanları aciz və passiv deyildirlər. Onun qəhrəmanları məhəbbəti uğrunda çarpışan, vüsala qovuşmağa əmin olan, ən şirin arzularına yetişəcəyinə möhkəm inanan nikbin aşiqlərdir. Onların əhval-ruhiyyəsi oxucuya gözəl təsir bağışlayır, oxucuya inam və iftixar hisləri aşılayır.
Bu payız gecəsində,
Sən yadıma düşmüsən.
Xəzəllərin səsindən
Sandım ki, üşümüsən (səh.64).
Şairin şeir yaradıcılığının digər bir qolunu düşünən, düşündürən yetkin insanların həyati arzularını, baxışlarını, əməllərini əks etdirən lirika təşkil edir.
Bir vaxt qışın sərt günündə,
Sən, mən, bir də şəhər idi.
Qar nur idi gecəmizə,
Elə bil ki, səhər idi.

Atabəylər türbəsinin
Meydanında əylənirdik.
O, sanki eşq Kəbəsiydi,
Dövrəsində hərlənirdik.
Bunu bütün oxucular təsdiq edə bilər ki, Tofiq müəllim nə qədər yazır-yazsın, onun şeir dili dadlı, duzlu və yeni ideyalarla zəngin olduğu üçün ictimaiyyət tərəfindən sevilə-sevilə oxunur. Maksim Qorki belə insanlar haqqında necə də gözəl deyib: “Əgər sən bütün ömrün boyu həmişə və hər yerdə adamlar üçün ancaq yaxşılıq – yaxşı çiçəklər əkmisənsə, yaxşı fikirlər yaymısansa, özün barədə xoş xatirələr qoya bilmisənsə, sənin həyatın asan, xoş və şən olacaqdır”. Öz yaradıcılıq münasibətilə həyat kredosunu insanlara yaxşılıq etməkdə görən şair Tofiq Qəbul şüurlu həyatını millətimizin gələcəyi olan gənclərə həsr edərək poetika aləminin inkişafına ləyaqətlə xidmət edir. Bu sadə və səmimi insanı yeni şeir kitabı münasibətilə təbrik edir, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.

Müəllif: KAMAL CAMALOV

Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi
Azərbaycan Yazıçılar birliyinin üzvü

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

MÜKAFAT YAQUB

Seyfəddin Səbayelin fəlsəfi duyumları.
Adama elə gəlir ki, XXI əsrdə, müasir cəmiyyət üçün təzə söz demək, müdrik kəlamlar işlətmək, sanki, mümkünsüzləşib. Elə bilirsən ki, artıq, bütün deyilməli sözlər, nəsihətamiz ifadələr deyilib, tükənib. Yenisini demək, tapmaq daha mümkün olmayacaq. Çünki ta antik dövrdən indiyədək neçə minlərlə şəxsiyyətlər, dahilər, alimlər, filosoflar, mütəfəkkirlər o qədər ali və ibrətamiz kəlamlar, nəsihətlər, misallar, elmi mühakimələr, şər”i mükalimələr işlədiblər ki… 
Amma əslində, bu gün üçün söz demək- sözün qədir-qiymətini, dəyərini bilənlər üçün, həyatda görüb-götürdüklərini idrakının süzgəcindən keçirənlər üçün həyatı qədər vacibdir. Doğrunu, həqiqəti, əsil sözü demək – bütün təhlükələrə rəğmən- bəşər övladı üçün insanlıq vəzifəsi, müdriklik və kamillik zirvəsidir.
Seyfəddin Səbayel, artiq, ədəbiyyatımızda öz sözünü demiş yazıçıdır.O, ədəbi aləmdə kifayət qədər tanınmış şəxsiyyətdir. Sizə təqdim olunan bu yeni kitabında 1000-ə yaxın kəlamı toplanılıb. Bunu Azərbaycan ədəbiyyatında ən az işlənən ədəbi janr kimi də qəbul etmək olar. Bu kəlamlardan, aforizmlərdən, ibarələrdən, fraza və frazeoloji birləşmələrdən kimisi söz, ağıl, nəsihət,nümunə, təmşiyyət götürəcək, kimisi isə sözdən söz çıxaracaq, sözü yüz yerə yozacaq, sözə etina etməyəcəkdir. Hər iki halda ixtiyar sahibi oxucu özü, oxucu sözü olacaq. Yazıçının öz təbirincə desək:
– Duz olsun, ya buz…ancaq, gəlin, ağlımızla bu yükü çəkək…
Kitab XXI əsr Azərbaycan ədəbiyyatında yenidir. Bu sözlər, bu kəlamlar nəsrimizə yeni nəfəs gətirib. Bu yeniliyi davam etdirmək fikrində olan müəllifə gələcək yaradıcılığında uğurlar arzulayırıq.
S.Səbayelin oxuculara təqdim olunan bu kitabını hadisələrə realist baxışlı, məxsusi təfəkkürə malik olan bir insanın, həyatın mənasını yaratmaqda görən bir yazıçının fəlsəfi düşüncələri,nəsihətamiz deyimləri, ictimai-publisistik fikirləri də adlandırmaq olar.Əsərdə cəmiyyətin bugünkü dünyagörüşü, həyat fəlsəfəsi qısa, dolğun, yığcam aforizm halında, bədii ehkamla, məzəli, bəzən də üstüörtülü və ikimənalı işarə və ibarə ilə oxuculara çatdırılır. 
Açıq, şax danışmağı sevən, öyüd-nəsihət, ibrətamiz kəlam, aforistik ifadə tərzi Səbayelin əsas yaradıcılıq keyfiyyətlərindən biridir. Belə xüsusiyyətlər onun bütün əsərlərində- şer, hekayə və povestlərində də özünü göstərir
Elə müdrik insanlar vardır ki, sözləri cavahirdən də, qızıldan da

qiymətlidir.Ancaq onların sözünü, bəzən, tam mənası ilə anlamırıq. Çünki sözləri də özləri kimi hikmət pərdəsinə bürünmüşdür. Müəllif demişkən:
-Arxanca daş atan olmasa, qabağı yaxşı görə bilməzsən.
yaxud:
-Hər yazılanı oxumuruq, hər oxunanı başa düşmürük, hər başa düşüləni də yadda saxlamırıq…
Yazıçı S.Səbayelin müasir cəmiyyət haqqında bugünkü fəlsəfi düşüncə və nəsihətamiz deyimləri illərin yazıçı yaşantısında buraxdığı ruhani izlərin bədii təcəssümüdür:
-Yeraltı keçidlər yerin üstündən keçir.
yaxud:
-Tələsənlər də vaxt itirir…
və yaxud:
-Məni inandıdmağa çalışırlar ki, sabahımız bu günümüzdən yaxşı olacaq.Mən də bu inamla söz vermişəm ki, hələ yüz il də yaşayacağam.
və yaxud:
-Dünən “var” deyirdin, bu gün “yox” deyirsən. Sən bu dünyada varsan, yoxsan?!.
Səbayelin deyimləri toplam düşüncələrdir. Bu aforizmlər bəşəri, mənəvi xəzinələrin fəlsəfi davamı, müasir zamana məcazi baxışları, düşünməyə vadar edən mətnaltı fikirləri, kodlaşdırılmış ismarıclarının, bizə çatdırılmaq üçün, yazıçı tərəfindən bu günkü kəşfi, bu günkü açılışıdır:
-Heç vaxt köhnəlməyən və həmişə köhnə qalan məhəbbət!
yaxud:
-Danışan xalq olsaydı, xalqın adından danışan olmazdı… 
Bu deyimlərdə,bəzən, ilk baxışdan qəbul edilməyəcək fikirlərə də rast gəlmək olar. Necə ki, atalar sözlərində də belələri var.Həmin fikirləri sadəcə, gəlişigözəl sözlər kimi qəbul etmək düzgün olmazdı.Bu aforizmlərdə böyük hikmət gizlənmişdir:

– Ən çox xoşuma gələn sənət – dəmirçilikdir: Döyür, döyülmür.
yaxud:
-1 böyükdür 1000 ?… Sizi bilmirəm, mən həmişə minin birə söykəndiyini görmüşəm…
-Sənin kimi qurda görə, mənim kimi qoyun əziyyət çəkir…
Hər-hansı bir məsələyə orijinal yanaşma, özünəməxsus düşüncə tərzi var. Bu misallara da fərdi və eksklüziv yanaşma kontekstində nəzər salmalıyıq. 
Bu deyimlər içərisində paradoks və təzadlara da, bədii məntiqə və lakonik düşüncəyə də rast gəlmək olar, dağınıq fikirlərə də… Əlbəttə ki, yazıçı kontekstində bu ibarələr fəlsəfi dünyagörüşün cəmiyyətə yeni nəzəri baxışıdırsa, oxucu prizmasından dağınıq fikirlər kataloqu kimi də qarşılana bilər.Nəticədə isə, qazanc ədəbi mühitin olacaq. Bu barədə yazıçı öz sözünü belə deyib:
-Dünya gör-götür dünyasıdır. Görüb götürə bilməyənlərin dünyası yoxdur.
Əslində, buradakı aforizmlər məntiqi düşüncəyə, acı həqiqətlərə, bu günün çılpaq reallığına əsaslanır. Onların, demək olar ki, heç bir şərhə, izaha, təhlilə ehtiyacı yoxdur. Hər şey sadə, aydın və anlaşıqlı dillə qələmə alınmışdır. Bax, budur bədii təzadlarla bəzənmiş acı həqiqət:
-Ağ gününü Qara dənizdə axtaranlar da var!..
yaxud:
-Göz yaşı da gözdən düşdü…
və yaxud:
-Sonsuz adamların da sonu var!..
Belə misallar çoxdur. Demək olar ki, bütün deyimlər fəlsəfi məna daşıyır.Birbaşa deyilənlər də, sətiraltı mənada deyilənlər də…Buna görə də kitab haqqında ön sözümü aşağıdakı aforizm, nəsihət-çağırışla bitirib oxucuları kitabla baş-başa saxlayıram:
-Mənəviyyatın çürüməsi- maddiyyatın inkişafı üçün ən zəruri və ən təbii gübrədir.
15 dekabr 2011-ci il.

Müəllif: MUKAFAT YAQUBOV
Yazıçı-publisist. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

“ORİYENTİR ULDUZU” – BİZİ QARABAĞA SƏSLƏYƏN KİTAB

Zaur Ustac imzası daxil olduğu ədəbi nəslin digər nümayəndələri arasında bütün parametrlərinə görə seçilir. Yazarı qiyabi şəkildə əvvəllər oxuduğum “Məhdud həyatın məchul düşüncələri”, “Qəlbimin açıqcası” və digər şeir kitablarından maraqlı, özünəməxsus dəst-xətti, üslubu, ifadə forması, zəngin və rəngarəng dili olan bir qələm adamı kimi çoxdan tanıyırdım. 

Bu yaxınlarda – fevral ayında “Mübariz-31” anım-tanıtım tədbirləri çərçivəsində onun “Oriyentir ulduzu” kitabı ilə tanış oldum. Haqqında söhbət açacağım uşaq və yeniyetmələr üçün nəzərdə tutulmuş povest sözün əsl mənasında müəllifin kimliyini tam ortaya qoyur. “Oriyentir ulduzu” öncə Zaur Ustacın özünü tanıdır, onun kim olduğunu nişan verir. Kitab haqqında təfsilata keçməzdən əvvəl bildirmək istəyirəm ki, hər söz, hər cümlə müəllifin milli kimliyindən, geniş spektirli biliyindən, dərin və zəngin dünya görüşündən, peşəkar hərbçiliyindən, yenilikçi müəllimliyindən, vətənpərvərliyindən xəbər verir. 



Təhlilə əsərin adından başlayaq. Zaur Ustacın əsasən məktəblilər üçün sinifdənxaric oxu vəsaiti kimi nəzərdə tutub qələmə aldığı və elektron variantda bütün kitabxanalarda olmasına rəğmən dəfələrlə təkrar nəşr olunmuş bu kitabın adı elə seçilib ki, kitabı təşkil edən dörd fəsil olmadan belə, “Mübariz səmada bir oriyentir ulduzu kimi parlayaraq bizə doğru yolu, getməli olduğumuz səmti göstərir…” yazılsa idi, yenə ad kimi seçildiyi povestin məzmununu, qayəsini bizə çatdırmaq iqtidarında olardı. 

Kitab iki hissədən ibarətdir: birinci – bədii hissə; ikinci – praktik hissə.

Müəllif bədii hissədə Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun son iki döyüş günündən bəhs edir. Bu hissədə iki əsas məsələ diqqətimi cəlb etdi. Birinci, müəllif hadisələri elə yüksək dəqiqliklə təqdim edir ki, onun peşəkar hərbçiliyi özünü göstərir. İkinci məsələ Zaur Ustacın təhkiyyəsi o qədər inandırıcıdır ki, kitaba başlayan kimi səni alıb götürür, özünü bir anın içərisində döyüşün ortasında hiss edirsən, povesti nə vaxt oxuyub qutardığının fərqinə varmırsan və o andaca ağlına ilk fikir gəlir: müəllif qəhrəmanın yanında olubmu, görəsən… Sanki yazar qəhrəmanla bir yerdə olub və bütün gördüklərini qələmə alıb. Əsgərlərin Seyid deyə çağırdığı Mübarizin xidmət etdiyi postun həyat şəraitindən tutmuş, döyüş səhnələrinin təsvirinə qədər hər şey mükəmməldir. Nəhayət, bu kiçicik povestdə ədəbiyyatın nəhəng hadisəsi – ədəbiyyatda agah olma – məsələsi baş verir. Məlum olduğu kimi, Zaur Ustac “Oriyentir ulduzu” povestini 2011-ci ilin fevral ayında qələmə alıb və həmn vaxtdan həm ənənəvi qaydada, həm də elektron qaydada nəşr olunaraq yayılmağa başlayıb. Müəllifin qeyd olunan tarixdə bir yol göstərən səmt ulduzu kimi Tərtər – Göranboy təmas xəttində Talış yüksəkliyi üzərində səmaya qaldırıb, burada sizləri gözləyirəm, vətən oğulları – deyə səslədiyi şanlı Azərbaycan Ordusunun mərd, qorxubilməz əsgərləri 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində məhz həmin istiqamətdə öz sözlərini dedilər. Mübariz hələ də orada bizləri gözləyir. Biz inanırıq ki, nəfərləri neçə-neçə hələ tanınmamış Mübariz kimi qəhrəman oğullardan ibarət olan Azərbaycan Ordusu cənab Ali Baş Komandan, möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyevin rəhbərliyi altında bu misiyanı uğurla yerinə yetirəcək və o dağlarda Mübariz kimi bizi gözləyən neçə-neçə igidlərimizin ruhu dincliyə qovuşacaq. Zaur Ustacın şəhid olmuş əsgəri göylərə uçurtması həm qədim türk inancını – ölməyi, uçmaq kimi hərfi mənada təqdim edir, həm də dərin dini-fəlsəfi mənada ölümün heç də son olmadığını, yeni bir həyatın başlanğıcı olduğunu, bu hadisə baş verən zaman insanın sanki artıq əziyyətdən – ağır bir bədəni – cismi daşmaqdan azad olduğunu, – “O, quş kimi idi, sərhəd tanımırdı. Elə bil, bayaq bir səkinin əlində aciz qalan adam deyildi” – həyatın daha da asanlaşdığını, insanın yüngülləşdiyini, bir mərtəbə daha kamil olduğunu öz gənc oxucularına – formalaşmaqda olan vətəndaşlara, şəxsiyyətlərə çatdırır. Əlbəttə, bədii hissə barədə hələ kifayət qədər söhbəti davam etdirmək olardı. Ancaq bəzi əsas məqamları sizə çatdırdıqdan sonra praktik hissəyə keçmək istəyirəm.



“Çalışmalar” adlanan bu bölmə demək olar ki, povestin özü qədər önəmli olub, bədii hissənin tam açılmasına oxucu, şagird tərəfindən məqsədin, qayənin tam mənimsənilməsinə xidmət edir. Bədii hissədə qaldırılan bütün milli və vətənpərvərlik məsələləri praktiki çalışmalar vasitəsi ilə açılır.

Kitabın bu formatda tərtib olunması və sinifdənxaric oxu vəsaiti kimi təqdim olunması müəllifin peşəkar hərbçi, yazar olduğu qədər də öz işini dəqiq bilən, usta bir müəllim-pedaqoq olduğundan xəbər verir.

Zaur Ustaca yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edir. Gələcəkdə hər biri bu günümüzü andıran bir səlnaməyə dönəcək yeni əsərlər gözləyirik.



Afət XƏLİLOVA,
Respublikanın Əməkdar müəllimi,
Bakı şəhəri, Nizami rayonu, 201 №-li məktəb

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru