Yahya Azeroğlu

AD GÜNÜNÜZ MÜBARƏK!!!

Bu gün Gündoğandan, Günbatana bütün türk ellərində adı ünlü bir söz adamı kimi tanınan, gözəl insan, sadiq dost, sevimli şair Yahya Azeroğlu nun doğum günüdür. Ad gününüz mübarək, Yahya bəy!!! Sizə uzun ömür, can sağlığı və bütün işlərinizdə uğurlar arzu edirik!!!

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Özkan Hüseyinlə görüş keçirildi

Türkiyəli araşdırmaçı, şair-ozan,  BATTAM-ın başkanı Özkan Hüseyinlə görüş keçirildi

03 oktyabr 2019-cu il tarixində Abşeron rayon Mərkəzi Kitabxanasında böyük Turançı, araşdırmaçı, şair-ozan, BATTAM-ın (Batı Trakya Türkləri Araşdırma Mərkəzi ) başkanı Özkan Hüseynlə görüş keçirildi və  ona təqdim olunacaq dünya mədəniyyət və barışına elədiyi xidmətə görə İsveçrənin Cenevrə şəhərində fəaliyyət göstərən Uluslararası Ödül Birliyinın (UNKOPA) “Avropa Ali Xidmət ordeni” nin təqdimatı keçirildi.  Görüşdə şair və yazıçılar, mərkəzi kitabxananın işçiləri, oxucular, eləcə də müxtəlif təşkilat və qurumların mediya nümayəndələri iştirak etdilər.

Görüşü giriş sözüylə açan kitabxananın direktoru, tanınmış şair Məlahət Yusifqızı Özkan Hüseyinin həyat və mübarizə yolundan, türk dünyası üçün göstərdiyi xidmətlərdən söz açmışdır. O bildirmişdir ki, Özkan Hüseyinin adı artıq bizlərə çoxdan tanışdır. Dəfələrlə Bakıda qonaq olmuş və bizim mərkəzdə  görüşləri keçirilmişdir. Hamımıza məlumdur ki, araşdırmaçı şair –ozan Özkan Hüseyin çox çətin və mübariz bir həyat yolu keçmişdir.  Özkan bəy bir daha sübut elədi ki, Türklər  harda olursa-olsun öz  dilinə, mədəniyyətinə, adət-ənənələrinə sadiq çıxır və onu inamla yaşadır.

Medalı Özkan Hüseyinə təqdim etmək üçün söz “Vektor” Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının prezidenti, Azərbaycan Texniki Universitetində “Metrologiya və standartlaşdırma” kafedrasının müdiri, Texnika və Filologiya Elmləri Doktoru, Professor, Prezident təqaüdçüsü, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Müəllimi, Avropanın Fəxri Alimi, Mədəniyyət Səfiri, şair Elçin İsgəndərzadəyə verildi. O, Özkan Hüseyini uzun illər öncə tanıdığından, onun mücadilə yolunun şahidi olduğundan söz açdı. Elçin İsgəndərzadə  bildirdi ki, Özkan Hüseyinin tolerantlıq, sülh və  ədalət yolunda  apardığı işlər olduqca diqqətəlayiqdir. “ Mən, Yunanıstan türklərinin  yaşayış tərzi, mədəniyyəti, adət-ənənələri ilə tanışam. Onların milli dəyərləri, adət-ənələri, dil və mədəniyyətlərinin qorunması yolunda Özkan Hüseyinin apardığı mücadilə bir qəhrəmanlıq savaşıdır. Bu yolda onun necə çətinliklərlə rastlaşması, böyük əzmlə, iradəylə mübarizə aparması öz layiqli qiymətini almışdır. İsveçrənin Cenevrə şəhərində fəaliyyət göstərən UNKORA (Beynəlxalq  Mükafatlar Birliyi) Özkan Hüseyini olunan  DÜNYA MƏDƏNİYYƏTİNƏ VƏ SÜLHƏ  Göstərdiyi XİDMƏTLƏRƏ GÖRƏ  “Avropa Ali Xidmət Ordeni”  (qızıl medal)  ilə təltif etmişdir. Və biz bu önəmli mükafatı Özkan bəyə Bakıda verməyi qərara aldıq”. Sonra Elçin İsgəndərzadə medalı Özakan Hüseyinə qədim etdi.

Tədbirdə şıxış edən şair Şəfəq Sahibli də Özkan Hüseyinin türkçülük yolunda göstərdiyi xidmətlərdən  söz açdı, bildirdi ki, onun haqqında yazılan çoxsaylı məqalə və bədii nümunələri, eləcə də Azərbaycanda onunla keçirilən müxtəlif görüşlərdən hazırlanan reportajları “Türkün səsi və sözü” adlı kitabda topladıq.  Bu, Özkan bəyin əməyinə bizim tərəfimizdən verilən qiymətdir.

Yazıçı Narıngül də çıxış edərək bildirdi ki, Özkan Hüseyinin şair və aşıq kimi də fəaliiyəti də diqqətçəkəndir. Özkan bəyin ifa etdiyi mahnılarda bir hayqırtı, vətən sevgisi, qürbət yanğısı hiss olunur.  

Tədbirdə İlqar Türkoğlu, Hüseyn Sözlü, Arzu Nehrəmli, Balayar Sadiq, Pəri Muradova, Mafilə Müntəzir, Səmayə Güləliqızı, Azad Qəlbinur, Aləmzər Sadıqqızı, Xalid Laçınlı, Esmira Məmmədli, Aygün Hüseyn, Mütalib Tahiroğlu, Vüsal Ağayev, Əzizə Ağahüseynqızı, Elmira Aslanxanlı, Mübariz Qəzənfəroğlu, Xəlil Əhmədəliyev və b. şıxış edərək Özkan Hüseyini təbrik etdilər və ona öz arzularını bildirdilər.

Tədbirin sonunda çıxış edən Özkan Hüseyin, Professor Elçin İsgəndərzadəyə və tədbir iştirakçılarına öz minnətdarlığını bildirdi.

Mənbə: NARINGÜL NADİR

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Hūlya Çölgeçen

Hūlya Çölgeçendən bir şeir

SEVGİ SAYILMAZ
Gönūlden kelamlar dillere dūşer
Aşksız gönūlde dil lal olur şişer
Dillerde çiğdir gönūlde pişer
Gönūlden olmasa sevgi sayılmaz

Macnunu yandıran bilesin gönlūdūr
Būlbūlū söyleten gonca gūlūdūr
Sanma odu yandıran endi kūlūdūr
Kıvılcımın kendisi gönūldūr gönūl

Şirin için bilek gūcū görūndū
Sebeb leylaydı dağlar delindi
Yusufa sabrından sultanlık verildi
Bunlar hakikattir sevgidir sevgi…

Müəllif: Hūlya Çölgeçen

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

YAHYA AZƏROĞLU

TÜRK ƏDƏBİYYATINDAN NÜMUNƏLƏR – YAHYA AZƏROĞLU

Yahya bəy Iğdır bölgəsinin Aralık kəndində doğulub, Ağrı dağın sərin mehini sinəsinə çəkib, buz bulaqların suyunu içmişdir. Özü də dağ vüqarı yaşamış bir türk oğludur. Bu əsrarəngiz təbiət ona güclü ilham, vətən sevgisi bəxş etmişdir. Heç təsadüfi deyil ki, Yahya bəy öz şair ilhamına Ağrı dağın
ətəyində sahib olmuşdur.
Yahya Azəroğlu bir sıra kitab müəllifidir. O, Avrasya sanat kültür edebiyyat və bilim mərkəzində genel başkan yardımçısıdır. Turançılıq və türkçülük uğrunda böyük işlər yerinə yetirir. Savaş bəylə birlikdə TURAN birliyinə nail olmağa
mücadilə edir. Turançı şair qardaşımıza bu müqəddəs yolda uğurlar arzulayıram.
Yahya bəyin çox dəyərli bir Vətən şeiri ilə tanış edirəm.

Təqdim etdi: Eldar İsmayıl Böyüktürk
===========================================================
QARŞILIQSIZ SEVDİK BİZ BU VƏTƏNİ

Qarşıllıqsız sevdik biz bu vətənı,
Kimsenin şüphesi olmasın gardaş!
Unutmayaq yerdə şəhit yatanı,
Kimsenin şübhesi olmasın, gardaş!

Boş sözlərlə doldurdular ovurdu,
Lakin bu cumhuru Atatürk qurdu…
Ölərik, vermərik düşmana yurdu,
Kimsənin şübhəsi olmasın, gardaş!

Qurtuluş savaşı közümüz oldu,
Bizim yeni nəslə sözümüz oldu…
Cumhuriyət bizim özümüz oldu,
Kimsənin şübhəsi olmasın, gardaş!

Soruşarsız bundan sonra nolacaq?
Kəsinliklə haqq yerini bulacaq,,,
Gün gələcək dünya Türkün olacaq,
Kimsənin şübəesi olmasın, gardaş!

Azəroğlu, yene deşdim dərdimi,
Yıxmaq istəyirəm artıq bəndimi.
Mən Türklüyə bağlamışam kendimi,
Kimsənin şübhəsi olmasın, gardaş!

Müəllif: Yahya Azeroglu
15/08/2019

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ  WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

HALİFE BOZBAYIR

Halife Bozbayırdan bir şeir

Bitti

Ömür denen bu yolda hep hasreti tükettin,

Vuslata erişmeye dizinde derman bitti,

Yaşama tutulmama en kıymetli sebeptin,

Mutluluğa ermeden ömür kısaymış bitti.

Hiroşima misali bomba attın çarşıma,

Sevmiyorum diyerek çıksa idin karşıma,

Belki bunlar gelmezdi şu akılsız başıma,

Mutluluk elindeyken birden kaybolup yitti.

Bekleme artık boşa bir daha gelmeyecek,

Gelse bile yanında asla hiç gülmeyecek,

Zulümle yaşadığın sanma el bilmeyecek,

Tükenmeyen inadın hayatı zehir etti.

Eyüp sabrı var imiş herkes ona şaşıyor,

Ölümü dirimidir belli değil yaşıyor,

Gözündeki gözyaşı bende sığmaz taşıyor,

Bozbayır çöle döndü yaşamdan eser bitti.

28.08.2016

Müəllif: HALİFE BOZBAYIR

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

TEZER AĞAOĞLU – TAŞQIRAN

TEZER AĞAOĞLU – TAŞQIRAN HAQQINDA

Tezer Taşqıran, doğum adı: Təzəxanım Ağaoğlu Azərbaycan əsilli Türkiyə siyasətçisi, maarifçisi və yazıçısı. O, 1944-cü ildə Kastamonudan, 1946 və 1950-ci illərdə isə Qarsdan Türkiyə Böyük Millət Məclisinə deputat seçilib.

Yüzlərlə məqalənin və 12 kitabın müəllifi olan

 Tezer Taşqıran, Əhməd bəy Ağaoğlunun qızı, Səməd Ağaoğlunun və Sürəyya Ağaoğlunun bacısıdır.

QISA  ARAYIŞ:

Həyatı

Tezer Taşqıran 1907-ci ildə Bakıda doğulub. Əsl adı Təzəxanım (nənəsinin adı) olsa da, Türkiyəyə köçdükdən sonra Tezer olaraq rəsmiləşdirilib. Orta təhsilini İstanbulda Bezmi-i Alem liseyində (indiki İstanbul Qız Liseyi)” alıb. 1924-cü ildə isə İstanbul Darülfünunun ”(indiki İstanbul Universiteti)” fəlsəfə bölümündə ali təhsilini başa vurub.

Universiteti bitirdikdən sonra Tezer Ankara qız və oğlan liseylərində fəlsəfə müəllimi kimi fəaliyyət göstərir. O, oğlan məktəbində dərs deyən ilk qadın müəllim olur. Daha sonra Ankara Qız Liseyinin və İstanbul Qız Müəllimlər Məktəbinin müdiri vəzifələrində çalışır.

1931-ci ildə Tezer o dönəmin tanınmış həkimlərindən olan Nimet Taşqıranla ailə qurur və Vyanaya gedir. 1933-cü ildə Türkiyəyə qayıdır. Cütlüyün iki övladı olur. Qızları Suna arxeologiya, oğlanları Mete isə İsveçrədə siyasət üzrə təhsil alır.

Türkiyədə 1934-cü ildə qadınlara Türkiyə Böyük Millət Məclisi parlamentə seçilmək hüququ verilir. 1941-ci ildə Tezer Taşqıran Kastamonudan millət vəkili seçilir. Bu barədə Sürəyya Ağaoğlu xatirələrində yazır: ”1941-ci ildə qardaşım  Səməd Ağaoğlu Səmədi Daxiliyyə vəkili Rəcəb Peker çağıraraq “Bir çox gənci millət vəkili seçmək istəyirik, səni də istəyirik, müraciət elə” deyir. O vaxtlar tək partiyalı rejim olduğu üçün seçkilər təyinatdan o tərəfə getmirdi. Seçkinin axşamı radioda Səmədin adının oxunacağını gözləyərkən Tezerin adını eşitdik. O da millət vəkili namizədliyini radiodan öyrənmişdi. İsmət İnönü Tezeri Ankara Qız Liseyinin müdiri kimi, eyni zamanda da Maarif Şurasından tanıyırdı və çıxışlarını bəyənirdi. Tezer Kastamonu deputatı oldu. Təbii ki, ailəmiz üçün Tezerin və ya Səmədin başarısı arasında fərq yox idi. Çox sevindik”.

1946-cı ildə Tezer Taşqıran Qarsın ilk qadın millət vəkili kimi Türkiyə Böyük Millət Məclisi – parlamentə seçilir. 1950-ci ildə 10 kişi namizəd arasında ən çox səsi əldə edərək, Qarsdan növbəti dəfə deputat seçilir. Deyilənlərə görə, həmin dönəmdə Qarsda doğulan qız uşaqlarının əksəriyyətinə onun şərəfinə Tezer adı qoyulub.

Millət vəkilliyi dönəmində Tezer Taşqıran təhsil, qadın və uşaq hüquqları ilə bağlı çıxışlar edir, bu sahədə müxtəlif işlər görür. Məsələn, 11 iyun 1951-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi parlamentdəki çıxışında Taşqıran təhsilsiz vətəndaşlar üçün xüsusi təhsil proqramlarının hazırlanmasını, onlar üçün xüsusi əlifbanın yazılması və gərəkli bilgilərin olduğu kitabların kəndlərə yayılmasını, radio vasitəsilə dərslərin verilməsini təklif etmişdi. Eləcə də, dilin sadələşdirilməsinin fəal tərəfdarlarından biri olur.

Tezer Taşqıran 4 may 1979-cu ildə İstanbulda vəfat edib. İstanbul ilinin Tuzla rayonunda 1987-ci ildən etibarən onun adını daşıyan məktəb fəaliyyət göstərir.

Kitabları

1928-ci ildə 24 yaşlı Tezer Taşqıran “Suri ve Tatbiki Mantık” adlı liseylər üçün məntiq kitabı yazır. Cümhuriyyətin ilk illərində dərslik kitablarının az olması Tezeri bildiyi fransız dilindən tərcümələr edərək, belə bir kitabı hazırlamağa məcbur etmişdi. Tezer kitabın bir nüsxəsini də baxması üçün, içərisinə “türk qadınlarının xilaskarı Atatürkə” yazaraq Mustafa Kamal Atatürkə  göndərir. Atatürk bir toyda Tezeri görərkən ətrafındakı izdihama rəğmən ona yaxınlaşır, kitaba görə təbrik edir və ətrafındakılara dönərək deyir: ”Görürsünüzmü, bu kiçik qız liseylər üçün məntiq kitabı yazıb, türk qızlarının bu sahədə yetişmələrinə sevinmək lazımdır”. Daha sonra Atatürk kitabda olan ağır terminlərin yeni, sadə sözlərlə ifadə edilməsinin gərəkliliyini bildirir. Bu kitaba görə Tezer Türkiyə Respublikası Milli Təhsil Nazirliyi tərəfindən mükafatlandırılır.

Tezer Taşqıran “Stüart Mill” (Con Stüart Mill filosofun həyat və yaradıcılığı haqqında), “Suçlu çocuklarımız” (qardaşı Səməd Ağaoğlu ilə birlikdə uşaq islah evində aparılan araşdırma), “Türk əxlaqının ilkələri”, “Qadın hüquqları”, “Vətəndaşın əl kitabı” və digər kitabların da müəllifidir.

Tezer Taşqıran Türkiyədə qadın hüquqlarını müdafiə edən və bu mövzuda əsərlər yazan şəxs kimi xatırlanır. Bu fəaliyyətinə görə, o, bacısı Sürəyya Ağaoğlu ilə birlikdə Amerika Birləşmiş Ştatlarında təşkil olunan Qadınlar Birliyi Konqresinə dəvət alır, lakin texniki problemlər səbəbindən orada iştirak edə bilmir. Sürəyya Ağaoğlu isə tədbirə qatılır.

Ailəsi

Nimet Taşqıran,  Suna Taşqıran, Tezer Taşqıran, Mete Taşqıran.

* Atası — Əhməd Ağaoğlu, publisist, maarifçi, yazıçı, pedaqoq, alim və ictimai xadim.

* Anası — Sitarə Ağaoğlu.

* Qardaşı — Əbdürrəhman Ağaoğlu, Qrönoblda ali mühəndislik təhsili almış, Türkiyənin çağdaş elektrik şəbəkələrinin qurulmasının pionerlərindən biri kimi tanınmışdı.

* Qardaşı — Səməd Ağaoğlu, Türkiyənin demokratikləşdirilməsində mühüm rolu olan Demokrat Partiyasının qurucularından idi. 1950-1960-cı illərdə Adnan Menderes hökumətində baş nazirin müavini, sənaye naziri və iqtisadiyyat naziri vəzifələrini tutmuşdu. Üç dəfə Türkiyə Böyük Millət Məclisi – TBMM-ə deputat seçilmişdir

* Bacısı — Sürəyya Ağaoğlu, Türkiyədəki bir sıra ictimai təşkilatların yaradıcısı, Beynəlxalq Qadın Hüquqşünaslar Assosiasiyasının vitse-prezidenti

İslam dünyasının ilk qadın vəkili

1960-cı ildə Qadın Hüquqçular Birliyinin BMT Cenevrə Təşkilatı təmsilçisi seçilmişdir

* Bacısı — Gültəkin Ağaoğlu, Türkiyənin tanınmış pediatorlarından biri

* Əri — Nimet Taşqıran, dönəmin tanınmış cərrahlarından biri

* Oğlu — Mete Taşqıran.

* Qızı — Suna Taşqıran, iki dəfə ailəli olub. İlk nikahından iki övladı var.

** Nəvəsi — Ayşə, İstanbuldakı Atatürk Mədəniyyət Mərkəzində timpani alətində ifa edir

** Nəvəsi — Əhməd Güvenç, “Kurtalan Ekspres” qrupunun gitara çalanı və yaradıcılarından biri

Uzun müddət Barış Manço ilə birlikdə işləyib. Mançonun ən məşhur mahnılarından biri olan ‘”Gülpembe”nin musiqisi ona aiddir.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

TEZER TAŞQIRAN – AĞAOĞLU

DANIŞAN FOTOLAR

TEZER TAŞQIRAN – AĞAOĞLUNUN AİLƏSİ – Soldan sağa: Nimet Taşqıran, Suna Taşqıran, Tezer Taşqıran – Ağaoğlu, Mete Taşqıran.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Abdülkadir Sağlam

TÜRKİYƏ ƏDƏBİYYATI NÜMAYƏNDƏLƏRİ

Abdülkadir Sağlam

Abdullakadir Sağlam 1943- cü ildə Emirdağda anadan
olub. Həyatı boyu ağır günlər keçirsə də
ayaqda qalıb yaşam mücadiləsi edə bilmişdir. 
4 kitab müəllifidir, hazırda təqaüddə olan başkomitandır.
İzmirdə yaşayır.

MƏN NECƏ GÜLÜM

Ala gözlərimdə qurumuş yaşlar,
Yaralı qəlbimə dəmir attı ağrı- acılar.
Gəncliyimin baharında 
doldu saçıma ağlar,
Yaralı ürəyim,
kədərli üzümlə mən necə gülüm?
Erkən gəldi ayrılıq, 
zincirlə bağladı zalım ayrılıq.
Zindan oldu mənə 
bu dünya artıq.
Günəşim doğmayır, 
dünyam qaranlıq…
Bu qara yazımla mən necə gülüm?
Könül bağçamda 
güllərim bir- bir solmuş,
Dostlarım nə arar, nə sorar olmuş…
Bu gün ürəyim 
dərddən sağalmaz olmuş.
İçdiyim su,
yediyim aşım zəhərlə dolmuş.
İçim qan ağlarkən mən necə gülüm?
Söyləyin dostlar.
mən necə gülüm…?
NECƏ? 

Müəllif: Abdülkadir Sağlam

Təqdim etdi: Eldar Ismayil Böyüktürk

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

Əhməd bəy Ağaoğlu

DANIŞAN FOTOLAR

Əhməd bəy Ağaoğlu və həyat yoldaşı Sitarə xanım. (1930-cu illər)

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru

SƏMƏD AĞAOĞLU

Ağaoğlu Səməd Əhmədbəy oğlu (1909-1982) — yazıçı, publisist və Türkiyənin dövlət və siyasi xadimi olmuşdur. Üç dəfə Böyük Millət Məclisinə deputat seçilmiş, baş nazirin müavini, dövlət naziri olmuşdur.

QISA ARAYIŞ

Səməd Ağaoğlu 1909-cu ilin 23 aprelində Bakıda doğulub. Atasının Osmanlıya mühacirətə getməsi nəticəsində ilk təhsilini orada Beyazit Feyziyye məktəbində tamamlayır. 1926-cı ildə Ankara Liseyini, 1931-də Ankara Hüquq fakültəsini bitirir. Ardınca doktorluq müdafiəsi üçün Strasburqa yollanır. Sonralar orada yaşadığı günləri “Strasburq xatirələri” adlı kitabında yazır.


Səməd Ağaoğlu hekayəçi kimi böyük şöhrət qazanmasa da, tanınmış yazıçılar, siyasilər arasında keçən ömrü ona zəngin həyat yaşadır, yazmaq üçün olduqca geniş materiallar əldə edir. Bunlardan isə məharətlə yararlana bilir. Atasının yarımçıq qalmış xatirələrini və atasının dostları haqqında “Atamdan xatirələr”, “Atamın dostları”, hökumətində təmsil olunduğu Adnan Menderes haqqında “Dostum Menderes”, “Mərmərədə bir ada”, siyasi həyat barədə “Aşina üzlər”, “Siyasi günlük”, SSRİ-yə səfəri ilə bağlı “Sovet Rusiya imperatorluğu” kimi əsərlər yazır. Həmçinin “Zürriyyət”, “Böyük ailə”, “Qatırın ölümü”, “Müəllim Qafur” kimi hekayələr kitabını, “Həyat bir macəra – uşaqlıq və gənclik xatirələri” adlı memuarını nəşr etdirir.

Əsas kitabları siyasət ətrafında olsa da, ədəbiyyatı heç zaman unutmur. “İlk köşə-ədəbiyyat xatirələri” adlı kitabında yazıçılıq fəaliyyətinə başlamasından, dönəmin məşhur yazıçıları ilə olan dostluğundan, məsafələrindən yazır.

Siyasət ona ədəbiyyata geniş vaxt sərf etməsinə imkan verməsə də, özünün də yazdığı kimi, heç zaman sənətdən ayrılmır, sənət həyəcanı hər zaman davam edir. Həm də siyasətin topluma xidmət edən bir sənət nöqtəsi olduğuna inananlardan idi.

Ona hekayələrinin mövzularına görə, Dostoyevskinin təsirində olduğu deyiləndə belə cavab verir: “Dostoyevski məncə dünyanın ən böyük roman yazarıdır. Roman yazanların hamısı onun təsiri altında olub. Onun özü isə Balzakın təsiri altında idi”.

1980-ci ildə TRT 1-in “Yaşayan ədəbiyyatçılar” proqramının qonağı olan Səməd Ağaoğlu həyatı və ədəbi fəaliyyəti haqqında bu gün Türkiyənin ən tanınmış ədəbiyyat adamlarından biri olan Doğan Hızlana danışır.

Əhməd bəyin oğlu, Adnan Menderes hökumətində nazir vəzifəsində çalışmış, 1960-cı il hərbi çevrilişindən sonra həbs edilmiş Səməd Ağaoğlu haqqında bu nadir görüntülər TRT 1 arxivindən yayımlanıb.

VİDEO N: 1

VİDEO N: 2

Atasına layiqli oğul – Səməd Ağaoğlu

Görkəmli yazıçı, jurnalist, mədəniyyət xadimi Əhməd Ağaoğlunun övladı Səməd Ağaoğlunun (1909-1981) bu yaxınlarda Bakıda çapdan çıxmış ilk kitabı “Hekayələr, memuarlar” adlanır. Türkiyədə çağdaş memuar ədəbiyyatının və psixoloji nəsrin görkəmli nümayəndələrindən biri kimi tanınan Səməd Ağaoğlu 1909-cu il aprelin 23-də Bakıda anadan olmuş, bir neçə aylıq körpə olarkən Türkiyəyə köçmüşdür.

O, Türkiyədə daim Azərbaycan, ata yurdu Qarabağ ab-havası içində böyümüş, Azərbaycan türkü olduğunu heç bir zaman unutmamışdır. Ailənin dostları sırasında Azərbaycan əsilli insanlar üstünlük təşkil edirdilər. İstər Səmədin, istərsə də Ağaoğlu ailəsinin digər üzvlərinin fikri inkişafında türkçülüyün kölgədə qalan ideoloqlarından olan Əli bəy Hüseynzadə mühüm rol oynamışdı. Ə.Hüseynzadə Əhməd bəy Ağaoğlunun Malta sürgününə göndərildiyi 1919-1921-ci illərdə bu ailənin ən yaxın simsarı, mənəvi dayağı olmuş, öz ideya dostunun övladlarının təlim-tərbiyəsinə əlindən gələn yardımı göstərmişdi. İlk gənclik illərindən başlayaraq Səməd bəy atası vasitəsilə Türkiyə siyasi və ədəbi elitasının bir sıra parlaq simaları ilə ünsiyyət qurmaq imkanı qazanmış, məktəbli ikən Atatürkün əlini öpmək şərəfinə nail olmuşdu. Türkçülüyün banilərindən olan Ziya Gökalp, məşhur şair Mehmed Emin Yurdaqul, dövrün baş nazirlərindən Rəcəb Pekər və Fəthi Okyar, təhsil naziri Rəşid Qalib, “İctihad” dərgisinin sahibi Abdulla Cövdət, yazıçı və ictimai xadim Xalidə Ədib Adıvar, əski ittihadçılardan doktor Nazim bəy, professor-general Esad paşa, ədəbiyyatşünas və dövlət xadimi Fuad Köprülüzadə, yazıçı Həmdullah Sübhi və b. böyük həyata qədəm qoyduğu ərəfədə Səmədin istər siyasətdə, istərsə də ədəbiyyatda müəllimləri və yol göstərənləri olmuşlar.

O, ilk təhsilini İstanbulda, Fevziyyə məktəbində almışdı. Sonra ailənin ölkənin yeni paytaxtı elan olunmuş Ankaraya köçməsi nəticəsində Ankara liseyində oxumuşdu. Özünü ədəbiyyata, bədii yaradıcılığa həsr etmək qərarına gəlsə də, atasının təkidi ilə Ankara Universitetinin hüquq fakültəsinin tələbəsi olmuş (1926-1931) və ali təhsilini uğurla başa çatdırmışdı. “İstəyimin əksinə olaraq atam məni hüquq sahəsinə yönəldirdi… Mən də Konstitusiya hüququnun əsasları müəlliminin – “bu kəskin sözlü, tox gözlü, qəribə şivəli professorun” tələbələri sırasında yer aldım və həmin andan etibarən onun yeni bir zabitə və hakimiyyətinin dairəsinə düşdüm”, – deyə, Səməd Ağaoğlu sonralar xatırlayırdı.

Hüquq təhsili alsa da, ədəbiyyata, bədii yaradıcılığa məhəbbət onu heç zaman tərk etməmişdi. Hələ universitetin birinci kursunda ikən tələbə yoldaşları ilə birlikdə “Yalnız gənclik!” adlı bir dərgi buraxmağa başlamışdılar. Sonra gələcəyin görkəmli şairləri Behcet Kamal Çağlar, Əhməd Mühip Dranas və Hifzi Oğuz Bekata ilə birlikdə “Gənc türk ədəbiyyatı birliyi” adlı cəmiyyət qurmuşdular. Gənclərin xahişi ilə türk ədəbiyyatının canlı klassiki, “milli şair” Mehmed Əmin Yurdaqul böyük məmnunluq hissi ilə bu cəmiyyətin fəxri sədri vəzifəsini öz üzərinə götürmüş, birliyin toplantılarında iştirak edib gənclərə tövsiyələrini vermişdi. Səməd Ağaoğlu həyatının birinci mərhələsində daha çox publisist və tədqiqatçı kimi çıxış etmiş, “Türkiyədə kiçik sənət məsələləri” (1939), “Türkiyədə iş hüququ tarixi” (1939), “Türkiyənin iqtisadi təşkilatında iş odaları, ticarət odaları və ticarət borsaları” (1943), “Qüvveyi-milliyyə ruhu” (1944), “Türkiyədə suçlu cocuqlar” (1947), “İki partiya arasında siyasi fərqlər” (1947) kimi broşüra və kitablarını çap etdirmişdi.

S.Ağaoğlu Strasburq Universitetindəki on altı aylıq magistratura kursundan diplomsuz, lakin “Strasburq xatirələri” kitabının əlyazması ilə qayıtdı. Kitab ilk dəfə 1944-cü ildə çap olunsa da, orada hekayələrin qələmə alındığı ötən əsrin 30-cu illərinin ab-havası duyulmaqdadır. Bu illərdə Səməd mükəmməl bildiyi fransız dili vasitəsi ilə rus və Qərbi Avropa ədəbiyyatı klassiklərinin yaradıcılığı ilə yaxından tanış olmuşdu. S.Ağaoğlu böyük rus yazıçısı F.M.Dostoyevskiyə heyranlığını heç zaman gizlətməmişdi. Onun ömür yolunu, şəxsiyyətini, əsərlərini diqqətlə öyrənmiş, rus klassikinin üz tutduğu mövzuları və qəhrəmanları türk cəmiyyətində axtarıb tapmağa, eyni psixoloji gərginliklə, inandırıcılıqla təsvir etməyə çalışmışdı. İlk hekayələrindən yazıçı gördüyü hadisələri və tanıdığı əsərləri ədəbiyyata gətirməyə üstünlük verirdi. “Strasburq xatirələri”nin, eləcə də sonrakı illərdə çap edilən “Böyük ailə”, “Məhəlləyə dönüş”, “Öyrətmən Qafur”, “Hücrədəki adam”, “Onlardan bəziləri” və digər bədii əsərlərinin əksər qəhrəmanları müəllifin şəxsən tanıdığı, ünsiyyət qurduğu, gənclik həyatının kədərli və xoşbəxt anlarını birlikdə keçirdiyi tələbə dostlarıdır, məhəllə adamları, dustaq yoldaşları və başqalarıdır.

Tərtibçi – professor Vilayət Quliyev kitaba yazdığı ön sözdə yazıçının Türkiyə nəsrindəki rolu barədə yazır: “Ümumiyyətlə, çağdaş türk nəsrində ilk dəfə Səməd Ağaoğlu öz ədəbi istedadı və fitri müşahidəçilik qabiliyyəti sayəsində bədiiliklə memuar ədəbiyyatının ünsürlərini sintez etmiş, bir sıra orijinal, yaddaqalan nəsr nümunələri yaratmışdır. Onun müxtəlif illərdə qələmə aldığı “Atamdan xatirələr” (1940), “Atamın dostları” (1957), “Tanış üzlər” (1965), “Dostum Menderes” (1967), “Mərmərədə bir ada” (1972), “İlk mərhələ” (1978), “Həyat bir macəradır” (1981) kimi kitabları müasir Türkiyədə memuar janrının örnək əsərləri sayılır və bu gün də çox az kitab oxunan Türkiyədə diqqəti çəkirlər”.

“Atamın dostları” və “Tanış üzlər” kitablarında Səməd Ağaoğlu heç bir ad çəkmədən haqqında bəhs etdiyi şəxsiyyətlərin elə dəqiq, aydın portretini yaradır ki, Türkiyənin ədəbi və siyasi həyatına müəyyən qədər bələdliyi olan hər bir oxucu çox da çətinlik çəkmədən söhbətin kimdən getdiyini başa düşür. Təbii ki, bu da müəllifdən güclü müşahidə qabiliyyəti, ümumiləşdirmə bacarığı, dövrün hadisə və insanlarına dərin bələdlik tələb edir.

Fikrimizcə, bu il ədəbi ictimaiyyətimiz görkəmli yazıçı, ictimai-siyasi xadim Səməd Ağaoğlunun 100 illik yubileyini mütləq keçirməlidir.

Kitaba yazıçının “Strasburq xatirələri”, “Züryət”, “Öyrətmən Qafur”, “Böyük ailə”, “Hücrədəki adam”, “Atamın dostları”, “Qatırın ölümü”, “Həyat bir macəradır” kitablarından ayrı-ayrı hissələr daxil edilmişdir.

Kitabın redaktoru Asif Rüstəmlidir.

Xəzər.- 2009.- 7 fevral.- S. 17.

USTAC.AZ

WWW.YAZARLAR.AZ  VƏ   WWW.USTAC.AZ

Əlaqə:  Tel: (+994) 70-390-39-93     E-mail: zauryazar@mail.ru